Lesbók Morgunblaðsins - 22.05.1976, Blaðsíða 15

Lesbók Morgunblaðsins - 22.05.1976, Blaðsíða 15
HVER Á LANDIÐ? Hvaðanæva úr heimi berast þær fréttir, að auðlindir jarðar séu á þrotum eða í mikilli hættu staddar. Við íslendingar þekkjum þetta fyrirbæri þar sem bæði fiskurinn í sjónum og gróður landsins er hvorttveggja að ganga til þurrðar. Á fyrstu árum togaraútgerðarinnar héldu sumir skipstjóranna því fram, að hafið væri svo stórt og fiskur svo mikill, að ausa mætti honum upp til eilífðarnóns. Nú dettur engum slíkt í hug. Fækkun síldar og þorsks talar svo skýru máli, að enginn efast lengur. Svipuðu máli gilti um allan úthaga á íslandi. Til voru menn, sem kölluðu afréttirnar gull- námu íslendinga. Þegar betur var að gáð, voru margir þeirra svo eyddir að varla er þar annað eftir en hlaupagróður. Sama máli gildir um mörg heimalöndin. Því miður eru þeir menn alltof margir, sem skilja ekki eða sjá ekki hvert stefnir, þrátt fyrir gróðurmælingar og margs- konar athuganir. Að vfsu var þessi ofnotkun lands viðurkennd þegar Alþingi samþykkti landgræðsluáætlun fyrir næstu 5 árin á fundi sínum á Þingvelli 1974. Er slíkt bæði gott og lofsvert og skref fram á við. Þegar betur var að gáð reyndist skrefið heldur stutt og nokkuð reikult. Áætlun- in ber það með sér, að stundarhagsmunir sitja mjög í fyrirrúmi en vistfræðilegri gróðurvernd og eðlilegri uppgræðslu er skipað á óæðri bekk. Bíður það því enn síns tfma að tekið verði á þessum málum á vísindalegan og sjálfsagðan hátt. Öllum hugsandi mönnum er það Ijóst, að sffelld beit og traðk á grónu landi kemur f veg fyrir að plönturnar nái fullum þroska og að rofabörð grói upp á ný. Og þvf verri verða afleiðingar þess, sem beitarþunginn er meiri. Af greinargerðum þeim, sem fylgdu landgræðslu- áætluninni, er það svo Ijóst sem verða má, að áhöfn sú, sem látin er ganga á gróðurlendi íslands, er alltof stór. Að vísu eru hér undan- tekningar svo sem í strjálbýlustu héruðum landsins, en hinsvegar er hættan því meiri annarsstaðar. Til áréttingar þessu má nefna dæmi úr skýrslu frá 5. okt. 1967 sem prentuð er f greinargerð landgræðsluáætlunarinnar. Þar segir svo um hlíðar Sveifluhálsa vestan Krísu- víkur. „. . ., en hlfðarnar að miklu leyti grasi vaxnar, en svo þrælnagaðar, að ekki hefði verið slegið betur með orfi, en þarna er land nokkuð þurrt." Við lestur þessara greinargerða kennir margra grasa og í sambandi við hann hljóta ýmsar spurningar að skjóta upp kolli. Meðal annars þær, hvernig stendur á því, að engar takmarkanir eru á húsdýrahaldi eins og sakir standa. Ennfremur, hverjir eiga landið og hversvegna er farið svona með það. Svo virðist sero allir, er þess óska, geti komið sér upp bústof ni hvar sem er. Menn þurfa ekki að eiga þumlung af landi til að hleypa upp hrossastóði eða álitlegu sauðfjárbúi. Þessum peningi er sleppt á lönd einstaklinga eða sveit- arfélaga án þess að nokkur geri athugasemd við það. Í þéttbýlinu eru nú mörg þúsund hross, langt umfram það, sem hæfilegt getur talist fyrir sportmennsku, og f sumum sveitum eru stóðhrossin orðin landplága, sem bitnar á öðrum, er stunda heiðarlegan búskap. Þá eru tómstundafjáreigendur hvarvetna í útjöðrum þorpa og bæjarfélaga, og sumsstaðar jafnvel inni í miðjum þorpunum. ásamt öllum þeim sóðaskap, sem því fylgir. Þeir, sem eiga mat- jurtagarða eða skrúðgarða, lifa í sifelldum ótta frá vori til hausts. Ef svo slysalega vill til, að fé komist inn á afgirt lönd, þá verður sá, sem landið á, að reka þennan óvinafögnuð af -höndum sér og án þess að geta gert sér nokkrar vonir um bætur fyrir þau gróðurspjöll, sem féð veldur. Slík eru hin mestu ólög. En þar með er ekki nema hálfsögð saga. Mér var sagt fyrir fáum árum, að alls mundu vera um 60.000 fjár á fóðrum í bæjum og þorpum landsins, og er það ekki ósennilegt. Þessi fjárfjöldi, hver svo hann kann nú að vera, gengur yfirleitt á löndum nærsveitanna, bændum þar til tjóns og skapraunar. En til að bæta gráu ofan á svart, þá fá þessir tómstunda- hokrarar sömu niðurgreiðslur á afurðir sínar og hverskyns uppbætur eins og bændur, sem hafa þetta að aðalatvinnu. — Það er stórfurðulegt að engar reglur hafa verið settar um húsdýra- hald innan þéttbýlla svæða, nema fáeinar meira og minna máttlausar reglugerðir hjá einstaka bæjarfélögum. Svo hafa bæjarfélögin vei flest látið undir höfuð léggjast að láta telja búpen- inginn fram til skatts og heldur ekki ætlað mönnum tekjur til útsvars af þessum búrekstri. Að endingu hin veigamikla spurning, hverjir eru það, sem eiga ísland. Flestir telja að eig- endur jarða og sveitarfélaga séu hinir réttmætu eigendur þess, undir eins og kemur út fyrir takmörk þorpa og bæja. En málið er ekki svo einfalt. í raun og veru eiga allir íslendingar tilkall til landsins þegar kemur út fyrir landa- merki lögbýla. Frá ómunatíð hafa sveitarfélög helgað sér vissan afnotarétt, sem vart verður frá þeim tekinn. En að því slepptu er landið i raun og veru sameign þeirrar kynslóðar, sem nú er uppi og allra þeirra, sem sfðar munu erfa landið. Enginn hefur leyfi til þess að fara illa með þessa gjöf, og því er mál til komið að beita þeirri löggjöf, sem nú er til, og setja nýja um vandaða meðferð alls landsins, til þess að landið okkar allra geti elst til bóta, eins og Stephan G. kvaðfyrir 70 árum. Hákon Bjarnason. itOts / . '.T !j (f l/LT AF H£WD\ Á* k/ íT'm^ B?7 1 aR ac #* i^ V|\T-UflUS* Baai^hrv - UtA AR 'T OER| fliKfí 1/iKrtMJ-ntnri FK-iT trflí-FBST f$ \jflFfl flSKj U'i*7-FÆRI é>rtP-Ci&' IfJOI Ffvs- ÍL'ftK Eiatftí ¦ flTv\tc KVél0- -T/iJI &* t'l KAM5 KluTIiJ" Uc,-|R ±F\ <-lí ÍT7-Ift Júíi-ftR KL- P\feg-Taé 6jD/iMS KTa'^í-AR Rií>-A£>l KVg|J- $ríART-iRNlft. 'ftTT fftN&\ SM- HELtmA LoFDÍld rivuaS ffíhiCft-MflSK Svf\V- AilDVUl £\lf)ÓPH SRÍll- U 'Rfil NHFM FEít-tll 'r SvEFH SíflF-u(l HUÍ-DI2 F\R ^ «R. £ÍUí> n 1«; f# áRíltí fR m 'tif. FabíAR UPP- ? n Krossgáta Lesbókar Morgunblaðsins Lausn á síðustu krossgátu œ ¦MnfaK^ ¦ A&AA (,«i *T-.t" 1 í'C'i'l. <i ¦ uft Ml f1 1 Oi 11 —_ ¦ ans flw p SMÍK' ItL- V C l R •a N ".'' 'o 5 K- A R £ ¦i flCiD OMM A 0 , ii * - > - Ý s MA N <:il.' P 0 L F.-k'-Hnrti A 1 k'.EÍ'- U R. fc A ¦R t-£(* R 'o T A R L E 4 V* K- e H á u R A ¦ ¦¦ ,.- A T A K JRÍi'.1 -i r«4t A 4 4 K«H' 0 L 4 A A £ R b\ N ('iíí i' U T A R A <,?*- N '/ U R A Vf*5 SPuifí s A L M A R fdMT !-„¦.;! t A/ A N M Hrutu A R A s UJ - lA A V ¦¦<- A ^ N S 1 N ^ S 1 Aísnr' .<: u M A R S f'LIÐ A N OPiÐ 6. R E M T A fc 1 Aí '0 ^A R <ÍR. 4 P b L A N A K >K«IÍ>- A S ^ A R N 1 R 4* L E M U f? Mhfr N £ F ¦ í .L> / V0ND A/ A jtft4 Æ i> ÍKrin fc»b N A Nl 1 £> l-T B R Æ 5) I Ei^< F & T b N iH- VA K L A #18 Æ F ,(* L b A 8MT-l<IH T A L / N AJ **" A L 1 £> tif P L 'o N ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.