Lesbók Morgunblaðsins - 01.09.1979, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 01.09.1979, Blaðsíða 2
VÆNGJAÐUR DRAUMUR Þaö var kuldalegt um aö litast í Kitty Hawk í Noröur Karolinafylki í Bandaríkjunum aö morgni þess 17. desember 1903. Þaö haföi kólnaö um nóttina og pollarnir, sem lágu víösvegar á ströndinni eftir nýafstaö- ið regn, voru ísi lagöir. Sterkur vindur blés af norðri og þeytti gráum skýstrókum yfir himininn. Þaö var fátt, sem benti til þess, aö þeir atburöir væru í vændum, sem áttu eftir að gera nafn þessa litla drunga- lega fiskiþorps frægt á spjöldum sögunnar um alla framtíö. Ekkert benti til þess, aö nýtt og dýrölegt tímabil væri aö hefjast t sögu mann- kynsins, — tími flugsins. Kitty Hawk er miðja vegu á 100 km löngu sandrifi, sem liggur meöfram og samhliöa strönd Karolinafylkis og aðskilur Currituck og Alber- marle-sundin frá ólgandi Atlantshaf- inu. Árið 1903 var þorpið ekki annað en ein eða tvær verzlanir, kirkja, nokkur einkahús og smá húsaþyrp- ing, sem hýsti áhöld og tæki Slysa- varnafélags Bandaríkjanna og Veðurstofunnar. Suöur frá þorpinu, yfir sandflák- ana, lá slóö í áttina aö næstu varðstöð Slysavarnafélagsins, en þær lágu með um það bil 11 km millibili suöur eftir ströndinni, sem lengi haföi gengiö undir nafninu „kirkjúgarður Atlantshafsins." Þegar farnir eru um 6 km eftir þessari slóö í áttina aö stööinni og í eins og hálfs km fjarlægö frá henni, rísa sandöld- ur í 23—30 m hæð upp af ströndinni. Þær voru nefndar Kill Devil hæöir, en nafniö kemur af rommi, sem brugg- aö var þarna og feröamenn á síöustu öld sögðu að væri svo sterkt, aö þaö gæti drepiö ojöfulinn (kill the devil). Það var á þessum slóöum, í nánd viö hæöirnar, sem Wilbur og Orville Wright höföu búiö um sig. íbúar Kitty Hawk litu á þessa ungu bræður frá Dayton í Ohio, sem hálfgerö furðuverk. Þeir höföu fyrst komið til staöarins sem feröalangar í sumarfríi árið 1900 og lýst því þá yfir, aö einangrun staöarins, stööugur vindur, stór flæmi af lausasandi og aflíðandi brekkur í sandhólunum, geröu staöinn sérlega ákjósanlegan fyrir tilraunir þeirra í „vísindalegu drekaflugi", eins og þeir oröuöu það. Þeir komu svo aftur 1901 og 1902 og fluttu meö sér nokkur stykki af skringilega útlítandi flugtækjum. Og þaö varö strax daglegur viöburöur aö sjá ýmis furöuverk á lofti yfir Kitty Hawk. Wrightbræöur nutu óskiptrar virö- ' : .: ¦.¦¦:.. ¦ ¦ ' ¦ ¦ ingar í Kitty Hawk. A mælikvaröa íbúanna þar voru þeir efnaöir menn og höföu undir öllum kringumstæö- um komiö vinsamlega og kurteislega fram og sýnt óskiptan áhuga á þorpinu og íbúum þess. Samt sem áöur voru þorpsbúar í vafa: þeir voru raunsæir menn, unnu höröum hönd- um og trúöu á, eins og einn þeirra oröaði það ... „á góöan Guð, heitt helvíti og ... aö hinn sami góði Guö heföi aldrei ætlast til þess, aö maöurinn gæti flogið". — o — Þaö voru margar samverkandi ástæöur fyrir því, að Wilbur og Orville Wright voru komnir til Kill Devil hæöa. Þeir voru synir biskups í Sameinuöu Bræörakirkjunni og voru 36 og 32 ára 1903, Wilbur eldri. Fjölskylda þeirra var meö eindæm- um samheldin, en þó lá Ijóst fyrir frá upphafi, aö afar náið samband var milli bræðranna tveggja. Seinna sagði Wilbur, að „... frá þeim tíma, aö við vorum smádrengir, liföum viö Orville saman, lékum okkur saman og í rauninni hugsuöum saman." Wilbur lézt 1912, aðeins 45 ára gamall, en Orwille liföi til ársins 1948, varö áttræöur. Árið 1896, þegar þeir fengu fyrst áhuga fyrir flugi, voru þeir orönir eigendur aö fyrirtæki sem fram- leiddi, geröi viö og seldi reiðhjól. Þó nágrannar þeirra litu aðeins á þá sem venjulega smáborgara í kaupsýslustétt, fannst bræörunum sjálfum, aö hæfileikar sínir heföu enn ekki fengiö aö njóta sín til fullnustu. Það var óeyrð í þeim og leir leituöu einhvers til aö spreyta sig á. Sú óleysta þraut að geta flogið á flug- tæki, sem var þyngra en loftið, var einmitt veröugt verkefni. — O — Menn haföi alltaf dreymt um aö geta flogið, en enginn umtalsveröur árangur haföi náöst á þessu sviði, fyrr en í byrjun 19. aldar. Frá því um 1800 haföi þó áhugi á málinu stór- aukist og margir verkfræðingar þess tíma, bæði í Ameríku og Evrópu, höföu reynt að leysa þau vandamál, sem stóðu í vegi fyrir gerö nothæfrar flugvélar. Arið 1896 var merkisár í sögu flugtilrauna. Blöö og tímarit í Banda- ríkjunum voru full af fréttum, sem virtust benda til þess, að skammt væri aö bíöa þess, aö nothæf flugvél sæi dagsins Ijós. Frá Þýzkalandi bárust sögusagnir og Ijósmyndir af Otto Lilienthal, þar sem hann sveif um loftin blá í einskonar svifftugu. Á ... -...:.., ...:•¦ Wright-bræður trúðu því staðfastlega, að unnt væri að búa til f lugvél, sem stjórnað yrði á flugi og þeir skildu, að lögmál skrúfunnar gildir jafnt í lofti sem vatni. sama sumri tókst S.P. Langley, ritara Smithsonian-stofnunarinnar, aö fljúga tveim módelum, gufuknúö- um, um allt aö 1250 metra vega- lengd. Og nálægt Chicago var Octave Chanute og félagar hans aö smíöa og fljúga svifdrekum, að hætti Lilienthals, á sandflákunum viö Michiganvatn. Wilbur og Orville Wright hrifust mjög af þessum fréttum. Þeir bók- staflega kembdu bókasöfnin í leit aö skrifuöum heimildum um loftsigling- ar og skrifuöu Smithsonian-stofnun- inni og báðu um frekari upplýsingar. Þeir komust aö þeirri niöurstööu, að þrátt fyrir ýmsar tilraunir, sem geröar höföu veriö og virtust vel heppnaöar og lofa miklu, þá var vitneskja manna um þessi mál öll í molum og meira og minna blönduö misskilningi, missögnum og mót- sagnarkenndum hugmyndum. Þaö var fátt aö finna, sem gæti oröiö væntanlegum flugmanni til halds og trausts. Þetta var hvort tveggja í senn, letjandi og hvetjandi fyrir þá. Þar sem hiö óþekkta var mun stærri stærö í dæminu, en þá haföi grunaö, þá leyndist hér möguleiki fyrir snjalla aöila til aö láta Ijós sitt skína og..... leggja sinn skerf til þess, sem aö lokum mundi takast aö vinna loka- sigurinn." Þeir geröu sér Ijóst, eftir að hafa kynnt sér athuganir annarra, að meginvandamálið var fólgiö í stjórn flugtækisins. Ólíkt því, sem er um vagna og skip, sem aöeins þurfa aö beygja til vinstri eöa hægri, þá þurfa flugtæki einnig aö hækka sig og lækka og halla sér til beggja hliöa, Nú eru 76 ár liðin síöan Wright-bræður hófu mannkynið til flugs á söndum Kitty Hawk. Nýtt tímabil hraðfleygrar bróunar hélt innreið sína og sér ekki fyrir endann á því. Þótt tækið væri frumstætt, er flug bræðranna eitt mesta tækniafrek aldarinnar. Eftir Tom D. Crouch.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.