Lesbók Morgunblaðsins - 22.06.1996, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 22.06.1996, Blaðsíða 4
VIÐ Áshildarmýri á Skeiðum. Lesbók/GS. ASHILDAR- MÝRAR- SAMÞYKKT 500 ÁRA EFTIR GUÐRUNU ÁSU GRIMSDOTTUR Áshildarmýrarsamþykkt var hlekkur í langri og -------------------------------------------------------—-----—-------------*------------ traustri keðju sem meiriháttar bændurá Islandi héldu uppi um aldir meó rituóum lögmálstextum sem konungar höfóu heitió þeim aó láta gilda. IVOR VERÐA liðin fímm hundruð ár frá J)ví að Árnesingar komu saman að Ashildarmýri á Skeiðum, bundust samtökum og gerðu merkilega sam- þykkt til varnar fornum réttindum landsins og gegn órétti og uppsteyt- um utanhéraðsmanna. Samþykktin var að meginefni endurnýjun Gamla sáttmála frá 1302 sem aftur var endurnýjun ásamt viðbótum á Gissurarsáttmála frá 1262, en frá aðdraganda hans segir í Hákonar sögu Hákonarsonar Noregskonungs sem er varð- veitt á kálfskinni í Flateyjarbók. Þar segir að Gissur Þorvaldsson jarl, sem sat að Reyni- stað í Skagafirði, kom til alþingis sumarið 1262 með miklu liði og flutti mál Hákonar konungs bæði við Norðlendinga og Sunnlend- inga og bað þá gera konungs vilja og gjalda mátulegan skatt en gegn því hét konungur landsmönnum réttarbótum. Gissur jarl bað menn til með góðum orðum en kallaði fjorráð við sig ef þeir mælti í mót. Eftir það var skipuð lögrétta, segir sagan, og sóru flestir hinir bestu bændur úr Norðlendingafjórðungi og Sunnlendingafjórðungi fyrir utan Þjórsá Hákoni konungi land og þegna og ævinlegan skatt, síðan reið jarl af þingi og suður í Laug- ardal og hélt þar saman flokkinum um hríð. Sturlungaöld var að ljúka, íslendingar gengu Noregskonungi á hönd með gagn- kvæmum sáttmála þar sem þeir hétu að gjalda konungi ævinlegan skatt gegn því að konungur léti þá ná friði og íslenskum lögum og léti árlega ganga skip til landsins. Kon- ungur sendi íslendingum lögbók, Jónsbók árið 1280, og varð hún ásamt sáttmálanum 1262 haldreipi íslendinga í réttindabaráttu í sex hundruð áttatíu og tvö ár eða þangað til lýst var yfir sambandsslitum við Dani og lýðveldi á Islandi í vorregni á Þingvöllum 1944. Tvær mikilsverðar viðbætur voru settar við Gissurarsáttmála þegar hann var end- urnýjaður með sáttmála á alþingi 1302 (Gamla sáttmála) og þær voru endurteknar í samþykkt bænda á alþingi 1306 og í sam- þykkt sem gerð var af bestu mönnum og almúga í Skálholti, líklega 1375, nefnd Ár- nesingaskrá eða Skálholtssamþykkt. í viðbót- unum var kveðið svo á að íslendingar vildu engar utanstefningar hafa af hálfu konungs- valdsins utan ef menn væru dæmdir burt af landinu og í annan stað var þess krafist að lögmenn og sýslumenn skyldu vera íslenskir menn. Lögréttumenn, landbúar og allur alm- úgi í Árnessýslu endurnýjuðu enn Gamla sáttmála að Áshildarmýri á Skeiðum árið 1496, sem fyrr er sagt, sá gerningur kallast Árnesingaskrá eða Ashildarmýrarsamþykkt og er stíluð til alþingis, undirskrifuð af tólf mönnum sem flestir eru nú ókunnir að öðru. Þegar minningarmark um samþykktina var afhjúpað árið 1948 hélt Guðni Jónsson mag- ister ræðu og rakti fimm nöfn sem undir samþykktina skrifa til þekktra manna og sagði fjölmennar ættir frá þeim komnar. Einn þeirra er Halldór Brynjólfsson hinn ríki í Tungufelli, þar er og lögréttumaðurinn Olaf- ur Þorbjarnarson, ættfaðir séra Jóns Egils- sonar í Hrepphólum er skrifaði Biskupaanná- la um 1606, einnig Pétur ríkismannafæla í Öndverðarnesi í Grímsnesi, sonur Sveins MINNISVARÐINN um Ashildarmýrarsam- þykkt sem Árnesingafélagið í Reykjavík lét reisa 1946 og sést frá þjóðveginum. ÁLETRUN á minnisvarðanum: Til minning- ar um Áshildarmýrarsamþykkt 1496 og þá Árnesinga sem þar stóðu vörð um forn réttindi héraðs sfns, lands og lýðs á ör- lagatfmum. 4 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 22. JÚNÍ 1996

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.