Morgunblaðið - 20.05.2001, Blaðsíða 26

26 SUNNUDAGUR 20. MAÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ
ENGUM getur blandasthugur um að við Íslend-ingar erum lukkunnar
pamfílar. Við búum við góðæri, hér
hafa allir vinnu, velferðarkerfið er
gott eftir atvikum, húsakostur og heimili eru
ríkuleg. Hér er hvorki ófriður né illdeilur
vegna trúarbragða, kynþátta eða stjórnmála.
Lýðræði og leikreglur eru virtar í mannlegum
samskiptum, menntun á háu stigi, heilbrigð-
ismál með því besta sem þekkist og svo mætti
áfram telja.
Ef miðað er við aðrar þjóðir í efnahagslegu,
stjórnarfarslegu eða félagslegu tilliti, er Ís-
land í fremstu röð. Hvorki meira né minna.
Varla er hægt að kvarta undan þessu hlut-
skipti, enda þótt ekki standi sosum á gagnrýni
og upphlaupum í hvert skipti sem út af bregð-
ur og enginn virðist kippa sér upp við það þótt
stéttarfélög tekjuhárra launþega efni til
kröfugerða og verkfalla af því þau vilja meira.
Ellilífeyrisþegar og öryrkjar fá umtalsverða
hækkun á tryggingabótum en vilja meira. At-
vinnufyrirtæki búa við lága skatta en þurfa
meira. Allur þorri almennings hefur sæmilega
tekjur en heimtar meira.
Skýringin er auðvitað sú að við erum góðu
vön og er ekki reynslan sú, að eftir því sem
stuðullinn hækkar og launatekjur heimilisins
verða hærri, því meira aukast útgjöldin? Lífs-
þægindakapphlaupið fer ekki eftir því hve
mikið er til skiptanna, heldur hinu, hverjar
gerviþarfirnar eru. Mikið vill meira.
Svona er nú þetta lögmál og lítið við því að
segja. Íslensk þjóð og stjórnmálaforysta
hennar hefur barist fyrir bættum efnahag,
reist land og þjóð úr nauð allsleysis í heim alls-
nægtanna og engum nema okkur sjálfum er
um að kenna, ef við kunnum ekki með það að
fara.
En í kjölfar góðæris og skugga þess, hefur
annað gerst, sem enginn sá fyrir.
Hér hefur skapast firring. Ekki
kannske beinlínis vitfirring en
firring hugans. Verðmætamat
hefur skekkst, fólk hefur fjar-
lægst hvort annað í samfélaginu, firrt verald-
legum daglegum tengslum og firrt ábyrgð og
sannri lífsgleði.
Þessi firring birtist okkur í þunglyndi, fíkni-
efnaneyslu, hóflausri skemmtanafíkn, gervi-
þörfum, skilnuðum, sjálfsvígum. Þetta eru áð-
ur óþekkt vandamál, flest hver, eða eru, að
minnsta kosti, komin meira upp á yfirborðið,
af því þau eru útbreiddari og algengari. Þau
þekkjast á öðru hverju heimili. Ennþá, því
miður, feimnismál, en blessunarlega viður-
kennd í ríkari mæli.
Þetta er það sem ég kalla firringu allsnægt-
anna.
Unga parið sem gifti sig í fyrra, skildi ígær. Unglingurinn, handan við horn-ið, sem passaði hjá okkur um árið,
var á meðferðarstofnun fyrir eiturlyfjasjúk-
linga í vetur. Gamli kunninginn sem hækkaði í
mannvirðingum í fyrirtæki sínu á liðnu ári,
framdi sjálfsmorð í vor. Gjaldþrot hjá einum,
heilablóðfall hjá öðrum, þunglyndi hjá þeim
þriðja. Sumir halda því fram að orsökina sé að
finna í meiri vinnuálagi. Ekki held ég að það sé
endilega skýringin. Í mínu ungdæmi vann fólk
langan dag og erfiðisvinna var algengari. Í
sveitinni púluðu menn við heyskapinn meðan
birta og þurrkur entust. Á mölinni var rogast
með poka og skóflan munduð. Tómthúsmenn,
verbúðarfólk, handverksmenn, erfiðismenn.
Þetta voru nöfnin og nöfn með rentu.
Nei, hún var ekkert léttari vinnan í fátækt-
inni og kreppunni. En þeir gáfu sig kannske
fyrr, líkamlega, vinnuþrælarnir í þá daga.
Vinnuþrælar nútímans eru haldnir annars-
konar streitu. Streitu hraðans og álagsins og
krafnanna um arð og gróða, streitu kapp-
hlaupsins um lífsþægindin, sem enginn má þó
vera að að njóta.
Sagan segir að fjöldi manna hafi sagt upp
störfum sínum á verðbréfamarkaðnum síð-
ustu vikurnar, vegna þess að þeir hafi ekki
staðist álagið og streituna og hún er lærdóms-
rík sagan af breska sölumanninum á verð-
bréfamarkaðnum, sem græddi á tá og fingri
og var svo ákafur í starfinu, að hann vaknaði
upp á nóttinni til að huga að gengi hlutabréf-
anna og gaf sér sjaldnast tíma til að sinna
konu og börnum. Hann týndi sér lifandi í líf-
inu.
Dag einn ákvað þessi maður að segjaupp og fékk sér vinnu frá níu til fimm,við að veggfóðra. Tekjur hans hrundu
fimmfalt, en hann hefur aldrei verið ham-
ingjusamari. Heldur ekki konan og börnin.
Þau lifa öll lífinu lifandi.
Með öðrum orðum: Góðærið hefur fært
okkur betri efnhag, en lakara líf. Í þeim
skilningi að fólk er vansælla með sjálft sig.
Enginn vill auðvitað snúa aftur til fyrri
fátæktar og allsleysis, en öll viljum leitast við
njóta þeirra gæða, sem okkur hafa hlotnast.
En það má ekki vera á kostnað þeirrar
hamingju sem býr innra með okkur og þeirra
verðmæta, sem felast í gleðinni og gæfunni að
vera til. Ekki er allt gull sem glóir.
Ég held að viðfangsefni næstu ára séu með-
al annars, ef ekki aðallega þau, að hlúa að
þeim verðmætum sem felast í mannlegum
samskiptum, sjálfsímynd og huglægu um-
hverfi. Stjórnmálaafskipti hafa beinst að efna-
hagsmálum, skipulagsmálum, húsum og öðr-
um veraldlegum verkefnum. En að svo miklu
leyti sem stjórnmálamenn geta haft áhrif á
þjóðlíf og mannlíf, eiga þeir að láta meira til
sín taka á þeim sviðum samfélagsins sem snýr
að uppeldi, andlegum lífsgæðum, frjórri hugs-
un, tómstundum og daglegri velferð. Ekki
með boðum eða bönnum, ekki með innræt-
ingu, ekki með afskiptum af lífi einstakling-
anna, heldur með auknum fjármunum og
bættri félagslegri og menningarlegri þjónustu
til að allir geti sótt sér styrk og hjálp og at-
hvarf þegar á bjátar. Skólarnir geta verið
vettvangur, vinnustaðirnir, fjölmiðlarnir,
kirkjan, stofnanir og samtök eiga og geta tek-
ið þetta upp á sína arma. Að kenna fólki að lifa;
lifa með allsnægtunum og njóta þeirra.
Að öðrum kosti fljótum við sofandi að feigð-
arósi. Og hvert er þá okkar starf eftir sex
hundruð sumur? Allsnægtir góðærisins
springa út í allsnægtum firringar. Lukkunnar
pamfílar breytast í leikbrúður streitunnar.
Nei, það er ekki allt gull sem glóir.
Firring alls-
nægtanna
Lífsþægindakapphlaupið fer ekki eftir því hve mikið
er til skiptanna, heldur hinu, hverjar gerviþarf-
irnar eru, segir Ellert B. Schram og bætir við:
Mikið vill meira.
HUGSAÐ
UPPHÁTT
Erum að innrita í tveggja anna nám fyrir
matsveina. Námið veitir réttindi til starfa
á fiski- og flutningaskipum.
Nánari upplýsingar veitir kennslustjóri hótel- og
matvælagreina á skrifstofutíma
milli kl. 9.00 og 15.00 til 8. júní næstkomandi.
Kennsla hefst 22. ágúst.
HÓTEL- OG MATVÆLASKÓLINN
MENNTASKÓLINN Í KÓPAVOGI
v/Digranesveg
200 Kópavogi.
Sími 544 5530
Fax 554 3961
Netfang mk@ismennt.is
Matsveinar!
Viltu öðlast réttindi?
Hrein
sum
viðar-, rimla-,
strimla-, plíseruð-
og sólargluggatjöld.
Hlíðarhjalla 26, s. 897 3634. NETVERSLUN Á mbl.is
Lyklakippur
Litir: Gyllt, silfrað
aðeins 350 kr.
SJÚKRAFLUTNINGASKÓLI
Rauða kross Íslands útskrifaði 25
nema í gær, föstudag, á fimm ára
afmæli sínu. Útskrifaðir voru 15
nemar, sem lokið höfðu prófi í
sjúkraflutningum, en þeir öðlast í
kjölfarið löggildingu frá heil-
brigðisráðuneytinu. Um er að
ræða 110 stunda námskeið. Þá
voru útskrifaðir 10 nemar sem
lokið höfðu 317 stunda neyð-
arflutninganámskeiði, en það er
lengsta námskeiðið á vegum skól-
ans.
Um 1.250 manns hafa sótt nám-
skeið skólans síðastliðin 5 ár, þar
á meðal sjúkraflutningamenn,
læknar, hjúkrunarfræðingar,
slökkviliðsmenn og liðsmenn
björgunarsveita.
Morgunblaðið/Jim Smart
Nokkrir útskriftarnemar Sjúkraflutningaskólans með prófskírteini sín ásamt Svanhildi Þengilsdóttur skóla-
stjóra (þriðja f.v.) og Jóni Baldurssyni yfirlækni (fimmti f.v.), sem situr í stjórn skólans.
25 nemar útskrifaðir
frá Sjúkraflutningaskólanum