Morgunblaðið - 20.05.2001, Blaðsíða 2

FRÉTTIR
2 SUNNUDAGUR 20. MAÍ 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Í SKÝRSLU Samkeppnisstofnunar
um stjórnunar- og eignatengsl í ís-
lensku atvinnulífi, sem byggir á
gögnum frá árinu 1999, kemur fram
að stærstu fyrirtækjablokkirnar
hafa eignast hluti í fleiri fyrirtækjum
frá árinu 1993, þegar sambærileg
skýrsla var unnin, en eignarhlutur-
inn er að meðaltali minni.
Samkeppnisstofnun spyrðir sam-
an Burðarás, Eimskip, Flugleiðir,
Sjóvá-Almennar og Skeljung í
skýrslunni, líkt og 1993, en þau fyr-
irtæki hafa verið kennd við „kol-
krabbann“. Árið 1993 áttu þessi fyr-
irtæki hlut í 38 fyrirtækjum, að þeim
sjálfum meðtöldum, en árið 1999
hafði fyrirtækjunum fjölgað í 46.
Eignarhlutur í hverju og einu hafði
hins vegar minnkað að meðaltali, eða
úr 31,8% árið 1993 í 21,6% eignarhlut
að meðaltali árið 1999. Innbyrðis
eignarhlutir í þessari blokk höfðu
hins vegar aukist lítillega í flestum
tilvikum milli þessara ára, samanber
meðfylgjandi töflu.
Samkeppnisstofnun skoðar einnig
aðra fyrirtækjablokk í skýrslunni,
kennda við „smokkfiskinn“, en í
henni eru Olíufélagið, Vátrygginga-
félag Íslands (VÍS), Samskip og
Samvinnulífeyrissjóðurinn. Öll
tengjast þessi fyrirtæki innbyrðis en
alls áttu þau eignarhluti í 33 fyrir-
tækjum árið 1999 og að meðaltali
19,6% hlut í hverju þeirra. Í skýrslu
Samkeppnisstofnunar fyrir árið
1993 leit þessi fyrirtækjablokk öðru-
vísi út og samanstóð þá af Olíufélag-
inu, VÍS, Samskip, Íslenskum sjáv-
arafurðum og Samvinnusjóði Ís-
lands, forvera Samvinnulífeyris-
sjóðsins. Þá áttu þessi fyrirtæki
aðild að 14 fyrirtækjum með að með-
altali 25,1% hlut í hverju þeirra. Inn-
byrðis eignarhlutir þessara fyrir-
tækja eru ekki fyllilega saman-
burðarhæfir milli áranna.
Samanburður á fyrirtækjablokkum í atvinnulífinu 1993 og 1999
Áttu hlut í fleiri
fyrirtækjum en
minna í hverju




 
 
 
 
! "# $
! "% & '
() 

 

*


! "% ()  
+ , &  - & & 
. 
 
 % / &"% 

* 0
*0
   !()%
'1"& 
!#&( 
2 & 
3 "# $ 
 





4 





MORGUNBLAÐINU í dag
fylgir kynningarbæklingur frá
Útgáfufélaginu Heimsljósi.
Bæklingnum verður dreift á
höfuðborgarsvæðinu.
ÖSSUR Skarphéðinsson, formaður
Samfylkingarinnar, sagði í um-
ræðum á Alþingi utan dagskrár um
stjórnunar- og eignatengsl í íslensku
atvinnulífi í gær að meginniðurstaða
skýrslu Samkeppnisstofnunar sé að í
atvinnulífinu séu skýr merki um póli-
tískt tengdar blokkir sem gæti sér-
hagsmuna. Þeim hafi Samfylkingin
barist gegn.
Tók Össur dæmi af kolbrabbanum
„sem lifir og dafnar“ eins og hann
orðaði það. „Stærstu fyrirtækin á
sviði trygginga, olíuverslunar, flutn-
inga og ferðaþjónustu tengjast með
gagnkvæmu eignarhaldi. Stjórnun-
artengsl eru einnig mikil þar sem
sömu aðilar sitja í stjórnum þessara
fyrirtækja og veita þeim forystu,“
sagði hann.
Valgerður Sverrisdóttir viðskipta-
ráðherra kynnti á föstudag skýrslu
Samkeppnisstofnunar um stjórnun-
ar- og eignatengsl í íslensku atvinnu-
lífi en skýrslan var tekin saman að
beiðni þingmanna Samfylkingarinn-
ar. Fákeppni einkennir íslenskt at-
vinnulíf, samkvæmt skýrslunni, og
enn fremur að tilhneigingar til fá-
keppni gæti einkum í nýjum atvinnu-
greinum sem hafa verið að hasla sér
völl. Á þessu tímabili hefur fyrir-
tækjasamsteypum fjölgað, einkum í
verslun og hátækni, og eldri fyrir-
tækjasamsteypur hafa aukið umsvif
sín.
Samþjöppun hefur
leitt til fákeppni
Össur gerði að umtalsefni ýmsar
nýjar blokkir sem hafi verið að
myndast í íslensku atvinnulífi, svo
sem Baug og Norðurljós, og gagn-
rýndi hann að fyrirtækja eins og
Norðurljósa væri hvergi getið í
skýrslunni.
„Niðurstaða mín er sú að óhófleg
samþjöppun á smásölumarkaði hafi
leitt til fákeppni sem hefur stórskað-
að neytendur með óhóflegu verði.
Við erum að borga allt of mikið fyrir
matinn okkar af því að tvær keðjur
hafa hreðjatak á neytendum og
kosta neytendur milljarða,“ sagði
Össur og bætti því við að skýrslan
staðfesti einfaldlega allt sem Sam-
fylkingin hafi sagt um fákeppni og
samþjöppun valds í samfélaginu í
tengslum við stórfyrirtæki Sjálf-
stæðisflokksins. Sagði hann lífeyris-
sjóði meira að segja hluta af póli-
tísku neti flokksins sem umlyki allt
samfélagið og allt atvinnulífið.
Formaður Samfylkingar um stjórnunar- og eignatengsl
Skýr merki um póli-
tískt tengdar blokkir
HANN var örugglega sársvangur,
þessi lóuþræll sem hér leitar sér að
einhverju góðu í gogginn. Enda á
hann langa leið að baki en lóuþræll-
inn á vetursetu við strendur Mar-
okkó í Afríku.
Það er víst eins gott að hann finni
nóg af krabbadýrum, skordýrum
og öðru ætilegu því að hann þarf að
safna kröftum áður en til hreiður-
gerðarinnar kemur en hún hefst
um mánaðamótin maí-júní.
Morgunblaðið/Sigurgeir
Kominn
langt að
♦ ♦ ♦
FÉLAG þroskaþjálfa hefur hafnað
tilboði Reykjavíkurborgar um 50%
hækkun launakostnaðar sem lagt var
fram 12. maí. Verkfall þroskaþjálfa
hjá borginni hófst á miðnætti í fyrra-
dag. Í frétt frá Reykjavíkurborg seg-
ir að félagið hafi gert kröfur um veru-
legar launahækkanir þann 15. maí sl.
Þá segir að ef borgin gengi að þessari
kröfugerð myndi launakostnaður á
hvert stöðugildi hækka um meira en
80% á samningstímabilinu. Ágrein-
ingur borgarinnar og þroskaþjálfa
um lögmæti undanþágulista er kom-
inn fyrir félagsdóm.
Sólveig Steinsson, formaður
Þroskaþjálfafélags Íslands, segist
gera ráð fyrir því, að með því að segja
að tilboðið 12. maí hafi falið í sér 50%
hækkun launakostnaðar á samnings-
tímabilinu, sé Reykjavíkurborg að
taka allan kostnað borgarinnar, þ.e.
launatengd gjöld og fleira.
Sólveig segir að tilboðið hafi falið í
sér um 35% meðalhækkun launa. Þá
segir hún að í tilboðinu hafi einnig
verið gerð „nánast krafa um að við
skrifuðum undir starfsmatskerfi frá
12. maí.“ Með slíku kerfi yrðu störf
metin og hún segir að þroskaþjálfar
hafi hafnað þessu kerfi.
Krafa um að laun hækki úr
100.000 krónum í 155.000
Meginkröfur þroskaþjálfa segir
Sólveig vera þær að byrjunargrunn-
kaup hækki úr 100.001 krónu á mán-
uði í 155.000 krónur eftir að viðkom-
andi hefur lokið þriggja ára
háskólanámi.
Upp úr samningaviðræðum slitn-
aði aðfaranótt föstudags. Ekki hefur
verið boðað til nýs fundar. Sólveig
segir að ágreiningur sé um undan-
þágulista og málið sé komið fyrir
félagsdóm. Hún segir að ágreining-
urinn snúist um það, hvort félagið
hafi mótmælt listunum á lögmætan
hátt á sínum tíma. Félagið sendi frá
sér bréf árið 2000 þar sem listunum
var mótmælt. Ágreiningur er um það
hverjir megi fara í verkfall á tveimur
stofnunum hjá Reykjavíkurborg.
Höfnuðu
tilboði
borgar-
innar
EMERY LeBlanc, stjórnarformaður
Alcan-álfélagsins, sem er móðurfélag
Íslenska álversins í Straumsvík, segir
í viðtali við Reuters- fréttastofuna að
hann sjái fyrir sér „góð tækifæri“ til
stækkunar á álveri félagsins á Ís-
landi. Í viðtalinu skýrir LeBlanc m.a.
frá lökum vatnsbúskap í vatnsorku-
veri félagsins í Bresku-Kólumbíu í
suðvesturhluta Kanada og hugsan-
legum samdrætti í álframleiðslu af
þeim sökum.
Hrannar Pétursson, upplýsinga-
fulltrúi ÍSAL, segir að misskilnings
gæti hjá LeBlanc þar sem hann segir
að ársframleiðsla álversins í Straums-
vík sé 180.000 tonn. Hið rétta er að ál-
verið hyggst á þessu ári framleiða
169.000 tonn.
„Það er í sjálfu sér lítið hægt að
segja um orð LeBlanc að svo stöddu,
að öðru leyti en því að menn hafa hér
alla tíð verið að velta fyrir sér hvernig
hægt sé að auka framleiðsluna. Það er
hins vegar ljóst að það þurfa að vera
ákveðnar forsendur til staðar. Þær
eru helstar þessar: Orka, landrými og
starfsleyfi. Í stuttu máli sagt hafa
engar viðræður átt sér stað um nokk-
urn þessara þátta. Allt tal um stækk-
un hlýtur því að vera á hugmynda-
stiginu enn þá,“ segir Hrannar.
Stjórnarformaður
Alcan-álfélagsins
Góð stækk-
unarfæri í
Straumsvík