Morgunblaðið - 16.11.2001, Blaðsíða 41

UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 16. NÓVEMBER 2001 41
Á FUNDI með
fiskifræðingunum Jó-
hanni Sigurjónssyni
og Einari Hjörleifs
kom fljótlega í ljós að
þeir eru við sama hey-
garðshornið hvað
varðar framkomu við
sjómenn. Þeir rök-
ræða ekki við menn,
en tala við þá á
,,glærumáli“, þeas. þú
mátt bera fram spurn-
ingu eftir að þeir hafa
lokið við að verja sín
vinnubrögð með
glæru.
Glærufundir eru
þannig að sá sem er með glæruna
hefur alltaf rétt fyrir sér að eigin
áliti. Fræðingarnir fara mjög létt
með að svara þegar þeir eru með
réttu glæruna. Og þeir vita nokk-
urn veginn hvaða spurningar verða
lagðar fyrir þá. Á þessum fundi
kom það líka ljós. Ég hefði getað
svarað flestum spurningunum sem
fyrir þá voru lagðar enda setið fjöl-
marga slíka fundi með fiskifræðing-
um í gegnum tíðina og kannast við
flest af því sem spurt var um og, ef
til ætti að taka, öll svörin.
En slæmt var að heyra að engin
rannsókn hefur farið
fram á áhrifumtog-
hraða á trollin sem
þeir nota í togararall-
inu. Kanadamenn
gerðu slíkar rann-
sóknir fyrir 35 árum
sem sýndu að toghraði
með trolli með 120 mm
möskva mátti ekki
fara yfir 3,8 sjóm., þá
færi trollið að ýta
sjónum á undan sér.
Þessi fundur líktist
akademískri sjálfsfró-
un, sem nemar í Há-
skóla Íslands kannast
vafalaust vel við. Sjó-
menn eru tilbúnir til samstarfs við
fiskifræðinga, en þá ætlast þeir til
að hlustað sé á þeirra sjónarmið.
Nema fiskifræðingar vilji sitja
áfram undir því þegar á þá er
minnst: ,,Við höfum ekkert betra“.
Því hefur verið haldið fram að kon-
ur geti gert menn vitlausa,en hverj-
um hefði dottið í hug að Þorskar
gætu gert eina þjóð ráðvillta.
Um aldamótin 1900 rak á fjöru
bænda í Garðinum á Reykjanesi
þrjá netastubba. Bændur ákváðu
að leggja þessi net út af Garðskag-
anum. Brá svo við að þau fylltust af
fiski, enda netaveiði óþekkt fyrir-
brigði á Íslandi á þeim tíma.
Bændur í Vogum og Njarðvík
höfðu spurnir af þessu háttalagi og
mótmæltu því harðlega. Upphófust
þá harðvítugar deilur, þar sem þeir
í innri byggðunum héldu því fram
að bændur í Garðinum væru búnir
að girða af gönguslóðir fiska í
Faxaflóann.
Fólkið í landinu tók þátt í þessum
merkilegu þrætum og mér finnst að
við Íslendingar séum ekki ennþá
komnir að niðurstöðu í þessu gamla
deilumáli.
Glærufundir
og fiskurinn
Óskar Þórarinsson
Kvótinn
Sá með glæruna, segir
Óskar Þórarinsson,
hefur alltaf rétt fyrir
sér að eigin áliti.
Höfundur er skipstjóri og
útgerðarmaður m/b Frár Ve 78.
ÍSLENSKA á sér
langa hefð sem bók-
menntatunga og Ís-
lendingar hafa einsett
sér að viðhalda henni.
Málið er þó ekki ein-
ungis hluti af menning-
ararfleifð sem ber að
vernda aðeins á þeim
forsendum heldur er
hún grundvöllur dag-
legra samskipta í ís-
lensku nútímaþjóð-
félagi. Traustur staðall
íslenskunnar sem
rótgróins ritmáls er
sjálfsagður farvegur
máluppeldis á Íslandi.
Íslensk málstefna verður þó að
snúast um fleira en form málsins;
málkerfi, ritreglur og orðaforða.
Hver er staða íslensku gagnvart
ensku og öðrum málum? Íslenska er
eina opinbera tungumálið á Íslandi
og við erum svo lánsöm að hún er
jafnframt það mál sem langflestir
Íslendingar eiga að móðurmáli og
kunna best. Það er fjarri því að vera
náttúrulögmál að fólk geti að jafnaði
notað móðurmálið í vinnunni eða
lesið og heyrt móðurmál sitt í
stærstu fjölmiðlum eða að lög og
reglur þjóðfélagsins séu á móður-
máli langflestra borgara. Eins og
við vitum er það alvanalegt í löndum
um allan heim að fólk neyðist, með
misjöfnum árangri, til að tala annað
mál en móðurmál sitt við stjórnvöld
eða í vinnunni.
Það hlýtur að vera markmið Ís-
lendinga að geta áfram notið þeirra
lífsgæða að nota íslenskuna við öll
eða langflest tækifæri í daglegu lífi
og starfi. Spurningin er: Hvað þurf-
um við að gera og hvað getum við
gert til að treysta íslenskuna í sessi
sem sjálfsagt samskiptatæki á öllum
sviðum? Sams konar umræða er nú
uppi á öllum málsvæð-
um á Norðurlöndum.
Á degi íslenskrar
tungu verður sett ráð-
stefna í Finnlandi á
vegum ráðgjafarnefnd-
ar um norræna mál-
stefnu (nefndin starfar
á vegum Norrænu ráð-
herranefndarinnar).
Ný skýrsla um ís-
lensku og aðstæður í
íslensku málsamfélagi
verður kynnt á ráð-
stefnunni, ásamt sam-
bærilegum skýrslum
frá hinum norrænu
málsvæðunum. Jafn-
framt eru aðstæður í þessum mál-
samfélögum bornar saman.
Í norrænum athugunum koma
einkum fram þrjár ástæður fyrir því
þegar fólk kýs ensku fremur en
móðurmál sitt. Hin fyrsta er aug-
ljósust og kemur oftast fram; hag-
kvæmni. Fyrirtæki halla sér að
ensku til að auðvelda alþjóðleg sam-
skipti. Önnur ástæða, sem fram
kom, en var reyndar ekki algeng,
varðar táknrænt gildi eða virðingu
(enskan talin fínni eða fullkomnari
en heimamálið). Þriðja ástæðan var
nokkuð áberandi; fáfræði eða van-
hugsuð afstaða. Mjög margir virtust
ofmeta kunnáttu sína og annarra í
ensku og telja að það væri vanda-
laust að nota annað mál en móð-
urmálið jafnvel við flókin viðfangs-
efni.
Athygli vekur í þessum skýrslum
að notkun ensku virðist oft tengjast
fremur hárri þjóðfélagsstöðu og
aukinni virðingu á einhvern hátt. Í
atvinnulífinu er enska meira áber-
andi meðal hinna hæst settu og í rit-
uðu máli en móðurmálið meðal al-
mennra starfsmanna og í talmáli.
Niðurstöður norrænu athugan-
anna benda til þess að auk málnotk-
unar innan alþjóðlegra fyrirtækja sé
það einkum í tækni og vísindarann-
sóknum sem norrænu þjóðtungurn-
ar eigi núna undir högg að sækja
gagnvart ensku. Þessa verði þó
fremur vart í ritmáli en talmáli og
einkum í mjög sérhæfðum ritum; rit
handa almenningi um tækni og vís-
indi eru enn gefin út í stórum stíl á
móðurmálum Norðurlandabúa.
Fræðimenn eru almennt sammála
um að ef vilji er á annað borð til
þess að geta fjallað um hvað eina á
norrænu málunum sé íðorðastarf
mikilvæg forsenda. Hér á Íslandi
vinnur fjöldi fólks meira og minna í
sjálfboðavinnu við að íslenska er-
lendan fræðiorðaforða. Ég hef hvað
eftir annað heyrt þetta fólk lýsa því
að ástæðan sé ekki einungis ánægj-
an af því að styðja íslenska menn-
ingu á þennan hátt heldur ekki síður
sá fræðilegi ávinningur, að þegar
fólk nálgast hugtökin á forsendum
móðurmálsins verði ekki undan því
vikist að útskýra ljóslega hvað átt sé
við. Aftur og aftur hafi þokukennd
erlend hugtök þá fyrst orðið fólki
ljós þegar reynt var að koma þeim í
íslenskan búning.
Íslenskan
Ari Páll Kristinsson
Tungan
Það hlýtur að vera
markmið Íslendinga,
segir Ari Páll Krist-
insson, að geta áfram
notið þeirra lífsgæða að
nota íslenskuna við öll
eða langflest tækifæri í
daglegu lífi og starfi.
Höfundur er forstöðumaður
Íslenskrar málstöðvar.
Geisladiskahulstur
aðeins 500 kr.
NETVERSLUN Á mbl.is