Morgunblaðið - 18.11.2001, Qupperneq 10

10 SUNNUDAGUR 18. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
KOSIÐ er til þriggja áraog munu eitt hundraðog tuttugu fulltrúarsitja á þinginu sem núskal sett á laggirnar í
Kosovo. Í raun var þó aðeins kosið
um eitt hundrað sæti því tíu sæti
voru frátekin fyrir Kosovo-Serba og
tíu fyrir fulltrúa annarra minni-
hlutahópa. Serbar gætu hugsanlega
hafa fengið allt að tíu af hundraði
atkvæða í kosningunum og því gætu
þeir fengið samanlagt um tuttugu
fulltrúa kjörna á þingið nýja. Það
veltur þó á kosningaþátttöku Serba,
sem lengi vel var afar tvísýnt um,
og hlutfallslega nýtingu atkvæða.
Serbar höfðu hins vegar vit á að
bjóða aðeins fram einn lista sem
ætti að hámarka líkurnar á góðri
útkomu.
Kosovo var eitt kjördæmi í þess-
um kosningum, ólíkt því sem var í
sveitarstjórnarkosningunum í fyrra,
sem einfaldaði myndina allverulega,
ekki síst fyrir almenning sem litla
reynslu hefur af kosningum. Á kjör-
skrá voru 1,25 milljón manns, sem
er talsvert meira en í fyrra enda
tóku Serbar þá ekki þátt. Af þess-
um fjölda eru 136 þúsund manns nú
búsett í Serbíu eða Svartfjallalandi
en þar er í flestum tilfellum um að
ræða Serba sem flúið hafa ofsóknir
Albana í Kosovo á undanförnum
misserum, eða allt frá því að loft-
árásum Atlantshafsbandalagsins
(NATO) á Júgóslavíu lauk í júní
1999.
Um átján þúsund manns sinntu
kosningaeftirliti og öðrum störfum
á vegum Öryggis- og samvinnu-
stofnunar Evrópu (ÖSE) á kjördag,
en ÖSE sá um framkvæmd kosn-
inganna. Þar af voru þrír fulltrúar
íslenskra stjórnvalda, þeir Finnbogi
Rútur Arnarson sendiráðunautur,
Jón Ólafsson heimspekingur og Ög-
mundur Jónasson alþingismaður.
Kostunica tók loks af skarið
Helstu mál nýafstaðinnar kosn-
ingabaráttu, sjálfstæðiskrafa Kos-
ovo-Albana og samskipti þeirra við
serbneska minnihlutann, tengjast
auðvitað innbyrðis. Komust yfirvöld
í Belgrað að þeirri niðurstöðu nú, að
vísasta leiðin til að koma í veg fyrir
að Kosovo yrði lýst lýðveldi á allra
næstu árum, væri sú að hvetja þá
Serba sem enn búa í Kosovo til að
taka þátt í kosningunum.
Í raun má því segja að spurningin
um það hvort Serbar tækju þátt
hafi skipt mestu máli í aðdraganda
þessara kosninga. Getur höfundur
þessarar greinar, sem var við störf í
Kosovo um tíma, vitnað um að allt
frá því að formlegur undirbúningur
var hafinn í maí vegna kosninganna
lagði ÖSE, í samvinnu við fulltrúa
bráðabirgðastjórnar Sameinuðu
þjóðanna í Kosovo (UNMIK),
áherslu á að telja Serba á að taka
þátt. Andstaða Serba við þátttöku
grundvallaðist á því að þeir töldu
kosningar sem þessar óþarfar, Kos-
ovo væri aðeins hérað í Serbíu og
þar sæti nú þegar réttkjörin stjórn.
Einnig vildu þeir fá tryggingar fyr-
ir því að brottfluttum Serbum yrði
gert kleift að snúa aftur til síns
heima.
Það gerðist hins vegar fyrr í
þessum mánuði að Vojislav Kost-
unica, forseti Júgóslavíu, tók loks af
skarið eftir viðræður við Hans
Hækkerup, æðsta yfirmann
UNMIK, og hvatti Serba til þátt-
töku. Hefði Kostunica lagst gegn
því, eins og Slobodan Milosevic,
sem var við völd í Júgóslavíu fram á
haustmánuði í fyrra, hefðu flestir
Serba að öllum líkindum hlýtt kalli
hans.
Og raunar er það svo, að flokka-
drættir í serbneskum stjórnmálum
valda því að enn eru til þeir sem
vildu hunsa kosningarnar. Er þar
gjarnan um að ræða stuðningsmenn
Milosevic til margra ára. „Ef við
tökum ekki þátt í þessum kosning-
um þá er hætta á því að umheim-
urinn líti svo á að við séum að gefa
upp tilkall okkar til Kosovo,“ sagði
Kostunica hins vegar á fimmtudag
og tók þar með af allan vafa um
vilja stjórnvalda í Belgrað.
Niðurstaða Kostunica varð semsé
sú að Serbar ættu engra annarra
kosta völ, enda hafa þeir engin völd
í Kosovo nú um stundir. Betra væri
að spila með, og hafa þá hugsanlega
áhrif á framhaldið. Skiptir ekki síst
máli að Serbar koma sér í „góðu
bækurnar“ hjá vesturveldunum
með því að sýnast sáttfúsir, einkum
þegar sú tilfinning ríkir meðal
starfsfólks alþjóðastofnana í Kosovo
að erfitt sé að eiga við Albanana.
Tíðindin vöktu ánægju meðal
stjórnenda ÖSE, UNMIK og leið-
toga vesturveldanna almennt enda
hefur verið talið lykilatriði að
tryggja þátttöku Serba. Vilja al-
þjóðastofnanir engan veginn sætta
sig við að niðurstaða stríðsins 1999,
sem háð var í nafni mannréttinda
minnihlutahópa eins og Kosovo-
Albana (sem voru minnihluti þegar
horft var til Serbíu eða Júgóslavíu í
heild), hefði einfaldlega orðið sú að
snúa við taflinu, þ.e. að hinir ofsóttu
væru nú Serbar í stað Albana áður,
sviptir lýðréttindum sínum.
Ennfremur hefur vesturveldun-
um liðið illa undir þeim ásökunum,
að NATO hafi í raun orðið leiksopp-
ur Frelsishers Kosovo (UCK), eins
konar lofther þeirra í sjálfstæðis-
baráttu Albana gegn Serbum. Sjálf-
stæði Kosovo var nefnilega ekki
markmið NATO þó að margir Kos-
ovo-Albanar hafi sannarlega kosið
að túlka íhlutun bandalagsins með
þeim hætti.
Albanar brugðust ókvæða
við samningnum við Serba
Eins og vænta mátti brugðust
leiðtogar Kosovo-Albana ókvæða
við samkomulagi því sem náðist
milli Hækkerups og Kostunica.
Einkum olli reiði þeirra sú yfirlýs-
ing Nebosja Covic, ráðherra mál-
efna Kosovo í Júgóslavíustjórn, að
hér með væri hafið það ferli sem
leiða myndi til þess að Serbar næðu
yfirráðum yfir „krúnudjásninu“
Kosovo á ný.
Í reynd undirstrikar samkomulag
Hækkerups og Kostunica þó aðeins
það sem stendur í ályktun Örygg-
isráðs SÞ nr. 1.244, sem hefur virk-
að sem eins konar „stjórnarskrá“
Kosovo allt frá 1999, að sjálfstæði
Kosovo sé ekki á döfinni. Segir í
Sjálfstæðiskrafa Albana
í brennidepli
Þingkosningar sem fóru
fram í Kosovo í gær voru
haldnar í skugga kröfunnar
um sjálfstæði. Samskipti
albanska meirihlutans í hér-
aðinu við Serba hafa hins
vegar einnig verið í brenni-
depli, eins og fram kemur í
grein Davíðs Loga
Sigurðssonar, en ólíkt sveit-
arstjórnarkosningunum í
fyrra tóku Kosovo-Serbar
þátt í kosningunum.
Reuters
Sænskur liðsmaður KFOR-fjölþjóðahersins stendur vörð fyrir framan sögufrægt klaustur í Serbaþorpinu Gracanica en á veggspjaldinu til hliðar eru Serbar hvattir
til að láta ekki sitt eftir liggja og mæta á kjörstað.
ÞRÍR stærstu
flokkar Albana
eru LDK-flokkur
Ibrahim Rugova,
PDK-flokkur
Hashim Thaci og
AAK-flokkur
Ramush Harad-
inaj. Rugova var
um árabil óum-
deildur leiðtogi
Kosovo-Albana og
þykir fulltrúi hófsamari aflanna í
Kosovo. Flokkur hans hlaut 58%
atkvæða í kosningunum í fyrra
og er líklegur til að fá flest at-
kvæði núna einnig, þó óljóst sé
hvort Rugova haldi fyrri stöðu
sinni meðal Kosovo-Albana.
Thaci skaust hins vegar upp á
stjörnuhimininn í átökum Kos-
ovo-Albana og Serba 1998-1999
en hann var helsti forystumaður
Frelsishers Kosovo, UCK. Thaci
tilheyrir kynslóð yngri og rót-
tækari manna og hið sama má
segja um Ramush Haradinaj en
AAK-flokkurinn varð til í fyrra
við klofning í PDK. Í kosning-
unum í fyrra fékk PDK í kring-
um 27% atkvæða en AAK kom
mjög á óvart og hlaut um 12%.
Þrátt fyrir að vík hafi orðið
milli vina í PDK og AAK eiga
flokkarnir margt sameiginlegt.
Sambúð tveggja stærstu flokk-
anna, LDK og PDK, er hins veg-
ar með eindæmum slæm og þeir
takast hart á í hinni pólitísku
orrahríð. Raunar hefur flokkur
Thaci verið sakaður um að vera
valdur að morðum ýmissa undir-
manna Rugova undanfarin tvö
ár.
Spurning er einnig hversu
óhreint mjöl Haradinaj hefur í
pokahorninu en í vor var bróðir
hans settur á lista Bandaríkja-
stjórnar yfir þá forystumenn
albanskra skæruliða í Makedóníu
sem ekki væru „æskilegir“ gestir
í Bandaríkjunum.
Grunnt á því
góða meðal
leiðtoga Albana
Ramush
Haradinaj
Hashim
Thaci
Ibrahim
Rugova