Morgunblaðið - 18.11.2001, Síða 12

12 SUNNUDAGUR 18. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
HREYFING talibana erliðin undir lok semstjórnvald í Afganistanog dauðinn bíður liðs-manna al-Qaeda-
hryðjuverkasamtakanna í landinu.
Þegar þetta er ritað á hádegi í gær,
laugardag, berast óstaðfestar fréttir
um að talibanar séu tilbúnir til að gefa
eftir yfirráð sín í borginni Kandahar,
sem er í senn trúarleg og veraldleg
valdamiðstöð þeirra. Al-Qaeda-hreyf-
ing Osama bin Ladens hefur orðið
fyrir þungu höggi; staðfest hefur ver-
ið að næstráðandi hans, Mohammed
Atef féll í loftárás í vikunni sem leið
skammt frá höfuðborginni, Kabúl.
Bandarískir sérsveitamenn leita nú
ákaft Osama bin Ladens, leiðtoga al-
Qaeda, og múllans Mohammed Om-
ars.
Sú snögga breyting, sem varð á
vígstöðunni í Afganistan í liðinni viku
kom mörgum á óvart. Skiptanir skoð-
anir voru um það, hvort telja bæri að
veldi talibana í landinu væri hrunið
eða hvort foringjar þeirra hefðu
skipulagt undanhald í því skyni að fá
haldið uppi vörnum og skæruhernaði
í suðurhluta landsins, einkum nærri
Kandahar.
Ljóst virðist nú að Kandahar sé lið-
in undir lok sem valdamiðstöð talib-
ana eftir gríðarlegar loftárásir
Bandaríkjamanna síðustu sólarhring-
ana. Líklegt má telja að hinir áköf-
ustu í röðum talibana haldi til fjalla en
að meginþorri þessa liðsafla freisti
þess nú að renna saman við samfélag
Pastúna í suðurhluta landsins.
Þau verða tæpast örlög „gest-
anna“, erlendra vígamanna frá Pak-
istan, Indónesíu, Egyptalandi,
Tsjetsníju og fleiri löndum, sem
gengið höfðu til liðs við talibana. Þá
eru ótaldir liðsmenn al-Qaeda-hreyf-
ingarinnar. Þessir menn eiga fáar
undankomuleiðir, þeir geta ekki
runnið saman við samfélagið og
freistað þess að komast undan með
þeim hætti. Almenningur í landinu
leggur á þá hatur. Bandarískir sér-
sveitamenn eru á hælum þeirra og
drepa þá gefist til þess tækifæri. Um
2.000 slíkir „gestir“ sæta nú umsátri í
bænum Kunduz í norðurhluta Afgan-
istan. Þar kann að vera í uppsiglingu
umtalsvert blóðbað.
Enn er þó „heiðursgesturinn“ eftir.
Þegar þetta er ritað hafa engar vís-
bendingar borist um að Bandaríkja-
menn séu nær því að fá uppfyllt það
markmið sitt að hafa hendur í hári
Osama bin Ladens og handtaka hann
eða drepa. Hins vegar er ljóst að for-
sendur eru nú aðrar og betri fyrir því
að uppfylla upprunalegan tilgang
herfararinnar í Afganistan þ.e. að
leita uppi bin Laden og aðra leiðtoga
al-Qaeda hryðjuverkasamtaka hans,
handtaka þá eða drepa.
Áfall fyrir al-Qaeda
Með dauða Mohammad Atef hefur
al-Qaeda-hryðjuverkanetið orðið fyr-
ir miklu áfalli. Talibanar staðfestu í
gær að hann hefði fallið ásamt sjö
mönnum fyrir þremur dögum í loft-
árás skammt suður af Kabúl. Atef var
næstráðandi bin Ladens og hinn eig-
inlegi „herforingi“ hreyfingarinnar.
Fullvíst þykir að hann hafi komið
nærri skipulagningu fjöldamorðanna
í Bandaríkjunum 11. september og
hann er talinn hafa verið heilinn á
bakvið árásir hryðjuverkamanna á
sendiráð Bandaríkjamanna í Austur-
Afríku árið 1998. Sérfróðir um al-
Qaeda lýsa því svo að einstakir hópar
hryðjuverkamanna um heim allan
hafi ráðgert hryðjuverk og síðan lagt
hugmyndir sínar fyrir Atef til stað-
festingar eða synjunar. Hann er sá
maður sem komið hefði í stað bin
Ladens hefði hann gengið á fund
feðra sinna á undan næstráðandan-
um. Al-Qaeda hryðjuverkanetið hefur
innan sinna vébanda 3.500 til 4.000
menn. Þrátt fyrir þann fjölda segja
sérfræðingar að skarð Atefs verði
vandfyllt.
Þau snöggu umskipti, sem urðu á
vígstöðunni í Afganistan í liðinni viku,
komu flestum í opna skjöldu og þá
ekki síst bandarískum ráðamönnum
og herfræðingum. Þó er unnt að full-
yrða að rás atburða hafi farið nokkuð
nærri því, sem margir voru búnir að
spá fyrir um. Vitað var að hollusta er
ekki ráðandi sálarhneigð afganskra
stríðsherra. Sagan sýnir að þeir eru
sjálfstæðir mjög og hugsa einkum um
að tryggja eigin völd. Bandalög eru
mynduð og þau rofin fyrirvaralaust.
Með mútum og loforðum um áhrif
hefur í gegnum tíðina verið unnt til að
fá afganska stríðsherra og ættbálka-
leiðtoga til að snúast gegn fyrri
bandamönnum. Sú varð enda raunin
nú þegar Norðurbandalagið hóf sókn
sína til suðurs eftir að hafa náð borg-
inni Mazar-e-Sharif á sitt vald. Iðu-
lega kom fyrir að stríðsherrar féllust
á að ganga til liðs við Norðurbanda-
lagið eftir samningaviðræður, sem
oftar en ekki fóru fram í gegnum
síma.
Þess er og að geta að nákvæmilega
hið sama gerðist þegar talibanar náðu
meginhluta Afganistan á sitt vald.
Hreyfingin, sem stofnuð var 1994 í því
skyni að koma á stöðugleika í Afgan-
istan eftir 15 ára linnulausan ófrið, fór
sem eldur í sinu yfir landið. Vopn voru
sjaldnast notuð. Öllum brögðum var
hins vegar beitt; mútum, samninga-
viðræðum, svikum og leyndarhyggju.
Þessi snöggu umskipti voru því um
margt í samræmi við söguna.
Því hafði og verið spáð að félli Maz-
ar-e-Sharif myndi vígstaðan breytast
hratt og þá Bandaríkjamönnum og
Norðurbandalaginu í vil. Sú varð og
raunin. Með falli borgarinnar gjör-
breyttust forsendur Bandaríkja-
manna fyrir hernaðaraðgerðum í
Afganistan. Á hinn bóginn áttu fæstir
von á því að talibanar gæfu eftir yf-
irráð í Kabúl án þess að skoti væri
hleypt af. Sú ákvörðun var ótvírætt
merki þess að þeir hefðu komist að
þeirri niðurstöðu að mikið mannfall
vofði yfir í borg, sem aldrei yrði varin.
Um leið hefur þessi hraða rás at-
burða orðið til þess að auka mjög
þrýsting á alþjóðasamfélagið um að
leita lausna á því gífurlega flókna
ástandi, sem skapast hefur á „stjórn-
málasviðinu“ í þessu fátæka og frum-
stæða landi. Fylla þarf það pólitíska
tómarúm, sem skapast hefur, auk
þess sem leita þarf leiða til að tryggja
að friður haldist með þeim ólíku þjóð-
arbrotum og herflokkum, sem saman
standa að Norðurbandalaginu svo-
nefnda (sjá skýringarmynd).
Njósnanet byggt upp
Bandarískir sérsveitamenn freista
þess nú að afla upplýsinga um dval-
arstaði þeirra bin Ladens og Mo-
hammad Omars. Fangar og liðhlaup-
ar eru yfirheyrðir og reynt er að
byggja upp njósnanet. Ýmislegt
bendir til þess að Pastúnar í suður-
hlutanum þar sem Kandahar er að
finna séu nú tilbúnir að svíkja bin
Laden. Bandaríkjamenn hafa lagt 25
milljónir dollara honum til höfuðs og
mútum var óspart beitt í liðinni viku.
Svigrúm bin Ladens er nú annað og
þrengra en áður og vera kann að spá-
sagnir um að hellahernaður verði
nauðsynlegur reynist réttar.
Alltjent má heita ljóst að forsendur
hafa breyst á þann veg að nú loks má
telja raunhæft að beina athygli að
lokamarkmiði herfararinnar; að ná
Osama bin Laden og öðrum leiðtog-
um al-Qaeda hryðjuverkanetsins.
Engin ástæða er til að ætla að foringj-
arnir náist á lífi. Nancy Pelosi, banda-
rísk þingkona sem á sæti í leyniþjón-
ustunefnd fulltrúadeildarinnar, segist
hafa upplýsingar um að bin Laden
hafi fyrirskipað sonum sínum og nán-
ustu undirsátum að drepa hann virð-
ist svo sem fjendurnir séu nærri því
að hafa hendur í hári hans.
Greinilegt er að bandarískir ráða-
menn óttast að bin Laden takist að
komast undan. Donald Rumsfeld
varnarmálaráðherra hefur vísað til
þess möguleika að bin Laden komist
úr landi í þyrlu. Aðrir hafa bent á að
hann reyni hugsanlega að komast
undan í dulargervi. En hvert ætti
hann að fara? Tsjetsníja er landsvæði,
sem kynni að freista hans en þar berj-
ast múslimar fyrir sjálfstæði frá
Rússlandi. Þangað gæti hann hugs-
anlega komist í dulargervi í gegnum
Túrkmenistan og Suður-Rússland.
Eins telja sumir sérfróðir hugsanlegt
að hann leiti uppi felustaði í norðvest-
urhluta Pakistan þar sem land er
hrjóstrugt. Hyggist bin Laden og tal-
ibanar blása til skæruliðastríðs í Afg-
anistan er ljóst að forsendur fyrir
slíkum aðgerðum eru allt aðrar nú en
á þeim árum er Afganar börðust gegn
sovéska innrásarhernum. Afganar
nutu mikilvægrar hernaðaraðstoðar
frá Bandaríkjamönnum og almenn-
ingur í landinu studdi frelsisbarátt-
una. Hvorugt á við nú.
Talibanar hafa löngum vísað til
þess að bin Laden sé „gestur“ í landi
þeirra. Því landi ráða þeir ekki lengur
og ljóst er að felustaðir hans, „gren-
in“, sem George W. Bush forseti sór
að hann yrði svældur út úr, eru nú
færri en áður.
Hringurinn
þrengist
um „gestinn“






 

 
 
  
 
!
  



 
"!

#$$%&'





 
 







 
   (&
 %)'
&*+,%%-% ).
/012,%%!)%3%&*'
'%43%56*)%  *+%') % (8 (8%(9'+%*+%8:&%;(83 <3%') 3
)3%3%+%* % +%<3%
8: &%(<=+%:&%'3%
8.'
* >
&%? >
:& 43
% ' :&

..+ %*'3
@=%
+ '%'
 (:' :'A%)( '3 %<3%
=%*+
 '=9)++%)++


   !
" # # #
6 %<3%3%..)%;%;(83 <3%'B A%)++% 93+&%*+
<3%;(83+% &  +%+
;,',,%3%
%<3%)( ')+
C(83 (8%;% (<=+%:&%' ;(83*'%<3%&* 
)3(%3%D
%


)'%&*+% 

'%%+3%4%":
-3%&%(9;(83+%*+
<:33'% (8%    &A% (&%*+%  %<3%'3%:% (8 ?)'%&*+%<3%+3

< -%&&%*&
*3 +3

'%%+% '%3*+% (8 %%
$!% & 

!% # '
 # "# ( #
)  #
" %
#
%*+,
-+ ./ 
, ##0
1
#
2 #
63*+% (8%%
E
*&&% (:%*+% 3 ! 3

&.3%
*+
-%+% '  '3%
' %


 ** %
 %)'%
*+(
(8%/$,$$$%'9'%:% (
:
$!!% 4 !  !
 (&
F% 3+ %"
?)'%)& (8%
" ' &%*&&% (&
(83% 8&%3%
!
3#
*& '
   (& &' 3   2 # '

5 #% '

6
 

'
 (
7#  #
 (& #GH
  %I$H
3 89:
;!  + +
!
*3%/012%%
 %!
;! + +$

<2
! '
  %5 #7 #=
*3%/00/%%% %!
 %* '


93+(
F% 3+ % &
 %%.  &'= % (&'
*+% &'
 
  
"# ( #> -
# 7 %* # 7 ## (
7#  # .
 

# !% ' / 

 '
    ! (   
#
'3%;(83%<%3%;<:%3%') %43+3 (8 ;+%3%':33*+%(8%;(83+%<3&+  &
?)'%
*+%&*'' *3% '
%J" 9' &
;(83
)+K%43%/00/
43%*+%

-3& %% '3%;(83'
'%* %+ %;%%
9&%
%4%
%/00L
*3% ' '%/012A
 (&%%&'%:%
)+
 (&
8%4 '%* '
3%*+%%


/GH
0 ( # % ?
%% & A%
:A% (& A%&' A% & A%"A% :&%*+%! 
Reuters
Veldi talibana riðar til falls í
Afganistan og bandarískir
sérsveitamenn vinna skipu-
lega að því að uppræta for-
ingja talibana og liðsmenn
al-Qaeda-hryðjuverka-
samtakanna. Hringurinn
þrengist um Osama bin
Laden. Ásgeir Sverrisson
lítur yfir rás atburða síðustu
daga og veltir fyrir sér fram-
haldinu.
asv@mbl.is
Bandarískum sérsveitaliðum er ætlað að hafa upp á Osama bin Laden.