Morgunblaðið - 25.11.2001, Qupperneq 27

þær hafa tögl og hagldir og spila
með gaurana eins og þeim sýnist,
einkum auðvitað kynóra þeirra. Í
American Pie 2 eru þrjú af ungu
kvenstirnunum sem eru að feta sig
upp í Hollywood: Tara Reid, Mena
Suvari og Alyson Hannigan. Haft
er eftir leikstjóra myndarinnar, JB
Rogers, að „samkeppnin milli leik-
kvenna um þessi hlutverk er gríð-
arleg, en hæfileikar þeirra eru það
líka. Velgengni getur af sér meiri
velgengni og nú höfum við skyndi-
lega hóp af ungum leikkonum sem
fá svimandi há laun. Ég er ekki að
segja að þær eigi þau ekki skilin.
En eftir einn smell og jafnvel ekki
einu sinni það eru launakröfurnar
himinháar.“
Milljónaprinsessurnar
Að minnsta kosti tíu þessara
ungu leikkvenna eru nú sagðar
krefjast einnar milljón dollara fyr-
ir hvert hlutverk sem þær taka að
sér. Þær eru Neve Campbell, 27
ára, Sarah Michelle Gellar, 24 ára,
Jennifer Love Hewitt, 22 ára, Kat-
ie Holmes, 22 ára, Denise Rich-
ards, 29 ára, Tara Reid, 25 ára,
Alicia Silverstone, 24 ára, Mena
Suvari, 22 ára, Michelle Williams,
21 árs, og Reese Witherspoon, 25
ára. Þarna hljóta líka að vera
nærri leikkonur eins og Kate Hud-
son, 22 ára, Julia Stiles, 20 ára og
Rachel Leigh Cook, 21 árs. Og
sjálfsagt er Cameron Diaz, sem er
29 ára, komin langt upp úr milljón
dollara þakinu, að ekki sé minnst á
vinkonu hennar úr Charlie’s Ang-
els, Drew Barrymore, sem er 26
ára.
Sumar úr þessum hópi eru
komnar lengra en aðrar í að ráða
framtíð sinni sjálfar. Drew Barry-
more rekur eigið framleiðslufyr-
irtæki, Flower Films, sem stór-
græddi á hinni ömurlegu Charlie’s
Angels og sendi nýlega frá sér
Riding In Cars With Boys og
Freddy Got Fingered. „Ég stofn-
aði fyrirtækið sjálf,“ segir þessi
fyrrum barnastjarna, sem gengið
hefur í gegnum allar venjubundnar
hremmingar slíkra stjarna, of-
drykkju og fíkniefni og taugaáföll.
„Ég vildi reyna að ráða örlögum
mínum og taldi að það væri áhætt-
unnar virði, jafnvel þótt mér mis-
tækist. Staðan er breytt, eða að
breytast, fyrir konur á mínum
aldri í Hollywood og ég vildi taka
þátt í þeirri breytingu og notfæra
mér hana.“ Það tókst henni, því
fyrsta myndin sem hún bæði fram-
leiddi og lék í, Never Been Kissed,
var einn stærsti aðsóknarsmellur
ársins 1999. Bæði Alicia Silver-
stone og Reese Witherspoon hafa
einnig stofnsett eigin framleiðslu-
fyrirtæki.
Ljóst má því vera að sótt er að
karlaveldinu í Hollywood. Vonandi
verður kvennaveldið ekki eins og
karlaveldið, bara með öðrum for-
merkjum. Vonandi gera þær öðru-
vísi myndir, djarfari, vitsmunalegri
og hugmyndaríkari en þær sem
formúluverksmiðja karlanna mok-
ar af færibandinu í viku hverri. Og
gangi þeim allt í haginn.
ara í aðalhlutverkunum“.
Þótt fyrrnefndar leikkonur fái nú
nokkur tækifæri eru þess því miður
mörg fordæmi að blökkukonur veki
athygli í einni eða tveimur myndum
en hverfi svo jafnhratt og þær birt-
ust. Til dæmis um það má nefna
Cathy Tyson, sem lék á móti Michael
Caine í Mona Lisa árið 1986 og er eft-
irminnileg í því hlutverki og engu
öðru. Marianne Jean-Baptiste stóð
sig prýðisvel í Secrets and Lies eftir
Mike Leigh fyrir fáum árum og var
tilnefnd til Óskarsverðlauna. Síðan
hefur varla til hennar sést.
Aukið brautargengi svartra leik-
kvenna núna er þó tæplega stund-
arfyrirbrigði, heldur speglar breytta
samsetningu markhópa. „Fjölgun
blökkukvenna í miðstéttarmarkhópn-
um er meginástæðan,“ segir einn
kvikmyndamarkaðsfræðingurinn, og
sú þróun snýst varla við. Jafnrétt-
isbaráttan nýtur því stuðnings mark-
aðsfræðanna og dugir hann sjálfsagt
betur en fögur orð stjórnmálamanna.
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 25. NÓVEMBER 2001 B 27
bíó
klukkum allan guðslangan daginn.
Hvar skyldu menn sækja um?
3) Myndin Au Revoir
Les Enfants (1987)
eftir Louis Malle er af sjálfsævi-
sögulegum toga spunnin. Hér segir
frá skólastrák sem sendur er á
heimavistarskóla í seinni heims-
styrjöld. Þar eignast hann góðan vin.
1) Erfingjarnir
(Die Siebtelbauern – 1998).
Menn geta af skiljanlegum ástæð-
um verið nokkuð tregir til að horfa á
austurrískan sveitaróman en látum á
reyna. Hér segir frá bónda einum
sem arfleiðir hjúin að býlinu. Stór-
bændurna í sveitinni hryllir við
þeirri tilhugsun að niðursetningar
og ómagar gerist bændur og bú-
stólpar. Beita þeir öllum tilteknum
ráðum til að hafa jörðina af hjúun-
um. Erfingjarnir er kynngimögnuð
mynd, þar sem tíðarandinn er magn-
aður fram án minnstu áreynslu.
Kvikmyndatakan er vönduð og hver
rammi gleður augað. Þrefalt húrra
fyrir tökumanninum Peter von Hall-
er. Leikhópurinn stendur sig með
stakri prýði þó einkum Simon
Schwarz í aðalhlutverkinu. Engu er
líkara en hver leikari í myndinni hafi
mokað flór á hverjum degi alla sína
hundstíð. Myndinni mætti líkja við
að málverkinu fræga Bauernma-
hlzeit væri varpað á breiðtjald. Mál-
verkið þótti rógur um þýska sveita-
menn og var haft til sýnis á frægri
sýningu nasista í München, sem
haldin var listamönnunum til háð-
ungar í Das Haus der Kunst. Leik-
stjórinn Stefan Ruzowizky nær að
slá á létta strengi hvar sem því verð-
ur við komið. Leikaravalið er afar-
vandað og persónurnar hver annarri
eftirminnilegri. Ruzowizky valdi
tónlist í myndina af mikilli kost-
gæfni, t.a.m. verk eftir Satie. Þótt
ekki sé langt um liðið frá því að
myndin á að gerast, tókst kvik-
myndamönnunum að töfra fram ein-
hvern forneskjubrag. Erfingjarnir
er mynd sem allir þyrftu að sjá áður
en þeir senda börnin í sveit eða kjósa
framsóknarflokkinn.
2) Sumar þjóðir hafa aldrei frétt af því
að sálin sé allt önnur Ella en líkaminn
Líkaminn er blóm dyggðanna
sögðu Forn-Grikkir. Því töldu marg-
ir fyrr á öldum að eitthvað væri bog-
ið við menn sem væru skakkir og
skældir. Söguhetjan í skáldsögunni
Hringjaranum í Notre Dame, Quasi-
modo, var aftur á móti sönnun um
tvískiptingu líkama og sálar, hrein
sál í ljótum búk. Reyndar geta leið-
indakjóar og -skjóður líka verið for-
ljótt fólk en látum það liggja milli
hluta.
Charles Laughton var mistækur
snillingur. Laughton var fæddur til
að leika Quasimodo. Leikarinn var
aldrei sáttur við eigið útlit. Var engu
líkara en leikurinn kæmi úr dýpstu
sálarfylgsnum Laughtons. Hann var
hreint og beint óviðjafnanlegur í
hlutverki kroppinbaksins. Gervið
var einfalt en snilldarlegt að því
leyti, að leikarinn fékk að njóta sín til
hins ýtrasta. Charles Laughton lék
Quasimodo eins og hann væri risa-
stórt barn. Laughton hefur líkast til
aldrei gefið meira af sér en einmitt í
þessu hlutverki. Leikarar á borð við
Anthony Quinn og Anthony Hopkins
hafa síðar spreytt sig á hlutverkinu,
en enginn komist í hálfkvisti við
Laughton. Maureen O’Hara lék hina
íðilfögru Esmíröldu og snillingurinn
Cedric Hardwicke illmennið Rollo.
Lon Chaney lék reyndar kroppin-
bakinn í þöglri mynd árið 1923 og fór
á kostum. Foreldarar Chaneys voru
heyrnarlausir svo að hann lærði að
tjá sig með látbragðsleik frá blautu
barnsbeini. Laughtonmyndin frá
árinu 1939 var meistaralega gerð í
alla staði. Leikmynd og kvikmynda-
taka sem á engan sinn líka og öll efn-
istök til fyrirmyndar. Fagmennskan
sem býr að baki Hringjaranum
þekkist vart nú á dögum. Holly-
woodmönnum var lagið að segja sög-
ur af vissu tagi og skáldsagan eftir
Victor Hugo var kjörið yrkisefni.
Hvílíkt draumastarf að fá að sveifla
sér eins og Tarzan í trjánum í kirkju-
Sá reynist vera gyðingur. Frakkar
eiga það til að gera hugljúfar og
mannlegar myndir sem eru með öllu
lausar við velgju og væmni. Gott
dæmi um slíka mynd er sveinsstykki
leikstjórans Claude Berri Le Vieil,
Homme et l’Enfant. Louis Malle var
einn merkasti leikstjóri Frakka á of-
anverðri tuttugustu öld. Hann var
jafnan djarfur í efnisvali. Aðal hans
var að takast á við viðkvæm yrkis-
efni af smekkvísi og stillingu. Leik-
stjórinn lét myndmálið jafnan ráðast
af inntakinu, svo að fá formleg auð-
kenni er að finna á myndum eftir
hann. Frægustu myndir eftir Malle
sýnast harla ólíkar hver annarri í
fljótu bragði. Virðast þær eiga það
eitt sameiginlegt að vera mannlegar
og með öllu lausar við hvers kyns yf-
irborðsmennsku. Malle var leikstjóri
sem lét sér nægja að tefla fram
heillandi sögupersónum, en greip
aldrei til örþrifaráða til að ná athygli
áhorfenda. Ef sú viðkynning nægði
áhorfandanum ekki varð hann bara
að leita á önnur mið.
Þótt myndir eftir Louis Malle séu
yfirlætislausar má nærri geta, að
hann hafi búið yfir miklu sjálfs-
trausti sem sögumaður. Minni spá-
menn hefðu vafalítið stolist til að
„krydda“ myndirnar og ganga feti
framar án tilefnis. Louis Malle lét
þau orð falla að Au Revoir Les En-
fants væri sú mynd sem hann vildi að
sín væri minnst fyrir og er myndin
veglegur minnisvarði um þennan
snjalla kvikmyndamann.
Frá Austurríki til Parísar
Gamli hringjarinn: Maðurinn með þúsund andlitin, Lon Chaney, eignaði sér hlutverk kroppinbaksins þar til Charles
Laughton velti honum úr sessi.
Louis Malle: Yfirlætislaus
sögumaður.
Au revoir les enfants: Raphäel Fejtö og
Gapard Manene.
Jónas Knútsson
ÚR GLATKISTUNNI