Morgunblaðið - 28.11.2001, Blaðsíða 10

FRÉTTIR
10 MIÐVIKUDAGUR 28. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
ÖNNUR umræða um fjárlagafrum-
varpið fyrir árið 2002 hófst seint á
öðrum tímanum í gær og stóð langt
fram eftir kvöldi. Fjölmargir þing-
menn úr öllum flokkum tóku þátt í
umræðunni, en lengstan ræðutíma
átti þó formaður fjárlaganefndar,
Ólafur Örn Haraldsson (B) sem
mælti fyrir áliti meirihluta fjárlaga-
nefndar og rakti breytingartillögur
hans sem gera ráð fyrir aukningu
útgjalda upp á ríflega tvo milljarða
kr. Gat hann jafnframt um fyrirhug-
aðan niðurskurð fjárlagafrumvarps-
ins, en fór þó ekki nánar út í þau
mál. Tók flutningur ríflega tvo tíma
og að auki sáu fjölmargir þingmenn
ástæðu til að gera athugasemdir við
ræðu formannsins.
Ólafur Örn gat þess í ræðu sinni
að hryðjuverkin í Bandaríkjunum
11. september sl. og óhagfelld þróun
efnahagsmála innanlands, meiri
verðbólga en áætlað var og lægra
gengi krónunnar, stefndu í tvísýnu
kjarasamningum þegar launaliður
þeirra kæmi til endurskoðunar í
byrjun komandi árs. Þá sé ótalinn
uppsafnaður vandi vegna mikils við-
skiptahalla undanfarin ár. Hér legg-
ist því allt á eitt og fyrir vikið stefni
í meira mótlæti í efnahagsmálum á
næsta ári en séð hafi verið fyrir þeg-
ar gengið var frá fjárlagafrumvarpi
og þjóðhagsáætlun í september sl.
Þá benti hann á að gengislækkun og
aukin verðbólga gerði það að verk-
um að endurskoða þyrfti verðlags-
og gengisforsendur fjárlagafrum-
varpsins. Einnig veiki það grunn
frumvarpsins að viðbúið sé að um-
svif og eftirspurn í hagkerfinu verði
minni en reiknað hafi verið með og
þótt spár liggi ekki fyrir virðist
skynsamlegt að búa sig undir að
samdrátturinn í efnahagslífinu verði
nokkru meiri en fyrri áætlanir
byggðust á.
Stjórnvöld leggi sitt af mörk-
um til lækkunar þjóðarútgjalda
„Í þessu ljósi er brýnt að stjórn-
völd leggist á sveif með öðrum að-
ilum í hagkerfinu og leggi sitt af
mörkum til lækkunar þjóðarút-
gjalda. Fjárlaganefnd stefnir að því
að ná þeim árangri sem að var
stefnt þegar fjárlagafrumvarpið var
lagt fram og að skila fjárlögum með
nálægt 3,5 milljarða króna afgangi
af rekstri, þegar sala ríkiseigna hef-
ur verið dregin frá,“ sagði Ólafur
Örn ennfremur og gat þess að þetta
fæli í sér að fjárlaganefnd mundi
vinna að endurskoðun útgjalda og
tekna milli 2. og 3. umræðu og
leggja fram tillögur við 3. umræðu
sem næðu þeim markmiðum sem að
var stefnt.
„Með þeim hætti er sýndur sá
vilji að Alþingi og ríkisvald bregðist
við þeim breyttu forsendum sem nú
eru í efnahagsmálum og leggi þann-
ig sitt af mörkum til þess að efna-
hagsbatinn skili sér sem fyrst. Ég
geri mér grein fyrir því að þetta fel-
ur í sér erfiðar og umdeildar
ákvarðanir. Slíkur sparnaður tekst
ekki nema tekið sé á fjölmörgum lið-
um sem studdir eru sterkum rökum
og góðum ásetningi. Engu að síður
verður að gera kröfu til þess að ríkið
lagi til í eigin ranni á sama tíma og
krafa er gerð til þess að einkaaðilar
dregi stórlega úr útgjöldum sínum.
Það er sanngirnismál að ríkissjóður
taki þátt í niðursveiflunni, sé fyr-
irmynd og deili því verkefni með
heimilum og fyrirtækjum að þjóð-
arbúið í heild hefur minna til skipt-
anna en áður,“ sagði formaður fjár-
laganefndar er hann gerði grein
fyrir nefndaráliti meirihluta fjár-
laganefndar í gær.
Samfylkingin segir ríkisstjórn
hafa misst tökin
„Ríkisstjórnin virðist nú hafa
misst tök á stjórn efnahagsmála.
Þetta birtist í miklu gengisfalli ís-
lensku krónunnar undanfarin miss-
iri, hárri og vaxandi verðbólgu,
svimháum vöxtum sem leggjast
þungt á fyrirtæki og fjölskyldur,
gríðarlegum erlendum skuldum
þjóðarbúsins og viðskiptahalla sem
erfitt er að ná niður,“ er meðal þess
sem kemur fram í áliti 1. minnihluta
fjárlaganefndar og Einar Már Sig-
urðarson (S) gerði grein fyrir. Þar
kemur m.a. fram að yfirlýsingar
ráðherra ríkisstjórnarinnar um
stöðu mála séu misvísandi og ótrú-
verðugar.
„Óðagot, ráðleysi og pat einkenna
nú öll viðbrögð ríkisstjórnarinnar.
Gott dæmi um það er að nokkrum
klukkustundum eftir að forsætisráð-
herra lýsti opinberlega yfir sl.
sunnudag að útgjaldatillögur fjár-
lagafrumvarpsins yrðu skornar nið-
ur um nokkra milljarða króna sam-
þykkti meiri hluti fjárlaganefndar
tillögur um að hækka útgjöld rík-
isins um 2,2 milljarða kr. Af misvís-
andi yfirlýsingum formanna stjórn-
arflokkanna í fjölmiðlum í aðdrag-
anda umræðunnar að dæma er
jafnframt ljóst að stjórnarflokkarnir
hafa hvorki náð saman um niður-
skurð né hafa þeir hugmynd um
hvaða málaflokkar verða skornir
niður. Vinnubrögð af þessu tagi eru
fordæmalaus og sýna glögglega ráð-
leysið sem einkennir nú tök ríkis-
stjórnarinnar á efnahagsmálum
þjóðarinnar.“
Í áliti þriggja fulltrúa Samfylk-
ingarinnar í fjárlaganefnd segir
ennfremur, að í reynd þýði þessi
vinnubrögð stjórnarmeirihlutans að
2. umræða um fjárlagafrumvarpið
sé marklaus. „Tillögur ríkisstjórn-
arinnar liggja ekki fyrir. Miðað við
yfirlýsingu forsætisráðherra um
niðurskurð er ljóst að frumvarpið
mun gerbreytast milli 2. og 3. um-
ræðu og líklegt er að ýmsar tillögur
sem meirihlutinn gerir við 2. um-
ræðu muni ekki lifa af þann nið-
urskurð.“
Einar Már sagði að af þessum
sökum væri ekki ástæða til þess að
fjalla efnislega um breytingartillög-
ur meirihlutans, heldur biði sú um-
ræða þess að ríkisstjórnarflokkarnir
lykju tillögugerð sinni þannig að
hægt væri að fjalla um breytingar á
frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2002
með heildstæðum hætti.
„Vinnubrögð af þessu tagi eru
hvorki til þess fallin að treysta virð-
ingu þingsins né efla trú lands-
manna á getu ríkisstjórnarinnar til
að vinna bug á þeim efnahagsvanda
sem nú steðjar að. Sá vandi er að
stærstum hluta heimatilbúinn. Það
er rétt að rifja upp að ríkisstjórnin
var ítrekað vöruð við. Staðan sem
nú er uppi staðfestir í eitt skipti fyr-
ir öll varnaðarorð Samfylkingarinn-
ar sem fyrst voru sett fram vorið
1999. Fjölmargir erlendir og inn-
lendir sérfræðingar hafa síðan talað
á sömu nótum. Ríkisstjórnin ein ber
því alla ábyrgð á þeirri þróun sem
nú hefur leitt til þeirrar alvarlegu
stöðu sem uppi er í efnahagsmálum
þjóðarinnar. Voru varnaðarorð
Samfylkingarinnar og fjölda sér-
fræðinga varðandi viðskiptahalla og
áhrif hans á gengið hrein svartnætt-
isspá eins og forsætisráðherra lét
gjarnan að liggja? Hvað hefur í raun
gerst á undanförnum mánuðum?
Viðskiptahallinn veikti krónuna
þannig að hún hefur sigið jafnt og
þétt. Verðbólgan er á uppleið og
mælist nú rúm 8%. Þrátt fyrir til-
raunir forsætisráðherra til að ,,tala
gengið upp“ er það í sögulegu lág-
marki dag eftir dag og hefur fallið
um 25% frá áramótum gagnvart
helstu gjaldmiðlum. Mest hefur
krónan fallið gagnvart bandaríkja-
dal á þessum tíma eða um 30%. Nú
blasir við að samdráttur verður
hraðari en gert var ráð fyrir og því
er mikilvægt að bundinn verði endi
á aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar.
For sendur kjarasamninga eru í
uppnámi og því er ljóst að tryggja
verður þátttöku aðila vinnumarkað-
arins í lausn efnahagsvandans.
Verkalýðshreyfingin hefur haft
frumkvæði að því að óska eftir við-
ræðum við ríkisstjórnina um mögu-
lega þjóðarsátt og með því axlað þá
ábyrgð sem skort hefur hjá ríkis-
stjórninni,“ sagði Einar Már Sigurð-
arson.
Nánast ekkert rætt hvernig
bregðast eigi við fjárþörf
Í nefndaráliti Jóns Bjarnasonar,
fulltrúa VG í fjárlaganefnd, er bent
á að fjárlagafrumvarp komi nú fram
á sama tíma og endurskoðuð tekju-
og lánsfjáráætlun liggi ekki fyrir.
Nánast ekkert hafi verið rætt í
nefndinni hvernig bregðast eigi við
fjárþörf stórra málaflokka.
„Á stuttum fundi í fjárlaganefnd
sl. sunnudagskvöld tilkynnti for-
maður nefndarinnar að ekki hefði
verið lokað einum einasta útgjalda-
lið í frumvarpinu og væru þeir allir
til umfjöllunar milli 2. og 3. umræðu.
Engu aðsíður vildi formaðurinn að
frumvarpið yrði tekið út úr nefnd til
2. umræðu. Ekki var minnst einu
orði á að fyrir dyrum stæði nið-
urskurður eða breytingar á öllu
fjárlagafrumvarpinu.“
Jón gat þess að því hefði komið
sér á óvart að heyra vitnað í fjöl-
miðlum til forsætisráðherra þar sem
hann boðaði niðurskurðartillögur. Í
því ljósi væri það „fullkomin sýnd-
armennska“ að taka fjárlagafrum-
varpið svo búið til 2. umræðu. Gat
hann þess því að hann hefði lagt til
að umræðunni yrði frestað uns nýj-
ar tillögur ríkisstjórnarinnar í rík-
isfjármálum hefðu komið fram og
um þær verið fjallað í fjárlaganefnd.
Tekjur og útgjöld
verða endurskoðuð
milli umræðna
Morgunblaðið/Kristinn Ingvarsson
Ólafur Örn Haraldsson, formaður fjárlaganefndar, mælti fyrir breyt-
ingartillögum við fjárlagafrumvarpið 2002 í gær.
Önnur umræða um fjár-
lagafrumvarp fyrir árið
2002 stóð langt fram eft-
ir kvöldi í gær. Formað-
ur fjárlaganefndar segir
að það stefni í meira
mótlæti í efnahags-
málum á næsta ári en
séð hafi verið fyrir.
Fulltrúar minnihlutans
segja að ríkisstjórnin
hafi misst tökin á stjórn
efnahagsmála og vand-
inn nú sé heimatilbúinn.
Stjórnarandstaðan gagnrýndi verklag við afgreiðslu fjárlaga á Alþingi í gær
FORYSTUMENN stjórnarandstöðunnar
gagnrýndu harðlega við upphaf þingfundar í
gær að ræða ætti í annarri umræðu breyting-
artillögur við fjárlagafrumvarp um út-
gjaldaauka upp á ríflega 2,2 milljarða kr. á
sama tíma og leiðtogar ríkisstjórnar ræddu í
fjölmiðlum um niðurskurð í frumvarpinu upp
á 3–4 milljarða. Sagði Steingrímur J. Sigfús-
son, formaður Vinstri grænna, réttast að
fresta 2. umræðu af þessum sökum en Össur
Skarphéðinsson, formaður Samfylking-
arinnar, lagði áherslu á að þegar blikur væru
á lofti í efnahagsmálum lægi á að sýna yfir-
vegun og stillingu. Það hefði ríkisstjórnin
ekki gert og fáheyrð væri sú staða sem væri
uppi að allt fjárlagafrumvarpið væri enn und-
ir, engum lið þess væri að fullu lokað og hvað
ræki sig á annars horn.
Forsætisráðherra segir upphlaup
stjórnarandstöðu hefðbundin
Davíð Oddsson forsætisráðherra sagði hins
vegar að innlegg þeirra tvímenninga, Stein-
gríms og Össurar, hefði væntanlega verið
gert í því skyni að koma hér á ró og stillingu.
Sagði hann slíkar uppákomur og upphlaup
hefðbundin á þessu stigi fjárlagagerðarinnar.
„Það er nú þannig að á öllum stigum fjár-
lagavinnunnar geta menn þurft að koma fram
með tillögur bæði til hækkunar og lækkunar,“
sagði forsætisráðherra og benti á að við
þriðju umræðu mundi liggja fyrir endanlegur
tekjugrundvöllur fjárlaga. Sagði hann ekkert
að því að geta þess þegar að væri spurt að
vinna stæði yfir af hálfu stjórnarflokka við að
tryggja það að fjárlögum yrði lokað með dá-
góðum afgangi. Slíkt væri alls ekki óeðlilegt.
Formaður fjárlaganefndar, Ólafur Örn
Haraldsson (B) sagði að lengi hefði staðið til
að umræðan færi fram þennan dag og á auka-
fundi fjárlaganefndar á mánudag hefði engin
ósk komið fram um að umræðunni yrði frest-
að.
Tvær fjárlaganefndir starfandi?
Einar Már Sigurðarson (S) gagnrýndi harð-
lega við umræðuna í gær að formaður og
varaformaður fjárlaganefndar hefðu starfað
ásamt embættismönnum í fjármálaráðuneyt-
inu í sérstökum vinnuhóp í því skyni að gera
tillögur um niðurskurð við fjárlagafrumvarp
næsta árs. Vísaði Einar Már til fréttar Morg-
unblaðsins í gær um störf og tillögur vinnu-
hópsins og sagði furðulegt að fjárlaganefnd
ynni að tillögugerð fyrir aðra umræðu um
fjárlögin meðan að störfum væri önnur fjár-
laganefnd úti í bæ að vinna að niðurskurði.
Ólafur Örn Haraldsson staðfesti að það
væri rétt sem fram hefði komið í umræddri
frétt að hann og varaformaður nefndarinnar
hefðu komið að hugmyndum um niðurskurð
vegna breyttra efnahagsaðstæðna. Taldi
hann afar eðlilegt að nefndin ætti þannig í
samstarfi við ríkisvaldið sem lagt hefði frum-
varpið fyrst fram.
Ólafur Örn sagði hins vegar ekki rétt að
vinnuhópurinn hefði lagt fram útfærðar til-
lögur, miklu fremur væri þar um að ræða
hugmyndir að þáttum sem til greina gæti
komið að skera niður í frumvarpinu.
Einar Már sagði af þessu tilefni að svo virt-
ist sem formaður fjárlaganefndar starfaði því
miður í tveimur fjárlaganefndum. „Ég vona
að hann geri sér sem fyrst grein fyrir því að
það er aðeins ein fjárlaganefnd sem á að
starfa í þessu landi,“ sagði hann.
Aukning útgjalda
boðuð en jafnframt
niðurskurður