Morgunblaðið - 02.12.2001, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 02.12.2001, Blaðsíða 2
2 B SUNNUDAGUR 2. DESEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ JÓLAPAKKAR og góður matur. Mikill mat-ur og margir pakkar. Og svo jólaskraut,bóklestur, leikir og leti. Jólasveinar ogþessi Jesús. Þannig mætti væntanlega í stuttu máli lýsa jólahátíðinni í hugum margra af yngri kynslóðinni. Gleði, friður og ró. Tilhlökkun. Jólin í hugum barna eru oftast gleðileg og skemmtileg, og jól í barnabókum snúast yfirleitt um það sem er skemmtilegt og gott. Fallegt. Ýmsir höfundar bregða á leik; uppátæki per- sóna þeirra eru margvísleg, gjarnan ákaflega fyndin. Fyrir kemur að sorgin er í fyrirrúmi, en sjaldnar. Biðin Jólaundirbúningurinn er líka oft skemmtileg- ur, þegar krakkarnir hafa eitthvað sérstakt fyr- ir stafni, en biðin eftir jólunum er líklega versta bið sem hægt er að hugsa sér. „Tíu mínútur eru stuttur tími, að minnsta kosti á morgnana þegar maður þarf að flýta sér í fötin. Klukkutími er lengi að líða þegar maður bíður eftir að mamma komi heim. En ef maður er að leika sér þá er klukkutími allt of fljótur að líða. Fullorðnum finnst tíminn alltaf fljótur að líða. Er það ekki skrýtið?“ segir söguhetjan í finnsku bókinni Karolína og litlu jólin, (Mál og menning, 1990) sem er ætluð yngstu krökkunum. Karolína hafði nefnilega spurt móður sína að því hvort jólin kæmu bráðum og svarið var: „Já, eftir tvær vikur.“ Það fannst Karolínu hins veg- ar langur tími. „Það eru sjö dagar í hverri viku. Hvernig á hún að geta beðið svona lengi?“ Biðin er oft erfið, já, en sannað þykir að jólin koma alltaf á réttum tíma. Þrátt fyrir allt. Danski rithöfundurinn Ole Lund Kirkegaard segir í bókinni Ég, afi og Jóla-stubbur (Iðunn, 1987): „Váá maður! Jólin eru í dag. Jamm, segir afi. Svona fer þetta á hverju ári. Það endar alltaf með því að jólin koma. Þannig hefur það að minnsta kosti verið svo lengi sem ég man. Það er greniangan og ilmur af svínasteik og steiktum eplum um allt húsið. Í eldhúsinu hans afa er gnægð matar.“ Jólin koma þrátt fyrir allt, já. Meira að segja þó þeim sé stolið! Í vinsælli bók dr. Seuss frá 1957, Þegar Trölli stal jólunum, (Örn og Örlygur, 1974), er nefni- lega sýnt fram á að jólin snúast ekki um umbúð- irnar; gjafir, tré, skreytingar, mat og þar fram efir götunum. Trölli taldi sig sem sagt hafa stol- ið jólunum en fólkið gladdist engu að síður. „Svo það varð ekki komið í veg fyrir jólin! Þau voru þar ... rétt eins og sólin!“ „Þau komu þá borðalaus!“ „Þau komu þá greinalaus!“ „Þau komu þá gjafa- og jólasveinalaus!“ „Þau fást þá víst ekki’ á verzlunarborðum. Þeim verður kannski’ ekki lýst með orðum?“ Og viti menn! Ævintýrið endar með því að þursinn Trölli heldur til byggða sem ungur drengur, og sker sjálfur jólasteikina ofan í fólk- ið. Hjarta hans hafði stækkað, en áður var það talið tveimur númerum of lítið. Hvenær hefst hátíðin? Hver túlkar það gjarnan á sinn hátt hvenær hátíðin hefst í raun og veru: „Ég veit ekki hvenær jólin byrja annars stað- ar, en hér koma jólin daginn sem við bökum pip- arkökur. Þá er nærri því eins gaman og á sjálft aðfangadagskvöldið. Lars, Bassi og ég fáum öll stóran klump af piparkökudeigi, og svo getum við bakað úr því hvað sem við viljum,“ segir sögumaðurinn Lísa í bókinni Alltaf gaman í Ólátagarði II (Bókaútgáfan Fróði, 1962) eftir Astrid Lindgren. Sjálfstætt fólk eftir Halldór Kiljan Laxness verður að vísu seint talin til barnabóka, en þar má lesa hvernig unga kynslóðin vissi hvenær jólin gengu í garð í heiðinni. Nóbelsskáldið segir í bókinni: „Svo gánga jólin í garð. Það kvöld þegar gamla konan hættir að prjóna um miðaftansbil og segir við Ástu Sól- lilju: Svona garmurinn, þér er óhætt að fara að þvo þig, – þá eru jólin komin. Hún heldur nefni- lega að Ásta Sóllilja þvoi sig aldrei nema þetta kvöld, og að hún mundi heldur ekki þvo sig í kvöld, væri henni ekki skipað það. Sjálf þvær hún sér ekki leingur, hún er orðin of gömul, auk þess er ekki haldið saman keytunni leingur, hvorki til eins né neins. Eru þá þetta öll jólin? Nei, gamla konan tekur einnig fram handlínuna sína þetta kvöld. Hún leysir af sér gömlu slitnu sjalduluna og vindur handlínunni yfir höfuð sér. Það er svartur silkiklútur, hann er frá einok- unartímunum, hann hefur geingið í arf frá ömmu til ömmu, miðbikið í honum er ennþá heilt, öldum saman hefur hann verið umleikinn af sinaberum höndum, líkt og brotabrot af auð- legð heimsins, eða þó að minsta kosti sönnun þess að hún sé til. En þetta var ekki altogsumt. Jólin eru hátíð allra gersema. Þegar gamla kon- an er búin að setja upp handlínuna, tekur hún eyrnaskefilinn fram. Eyrnaskefillinn, það er heimsmenníng heiðarinnar, sömuleiðis mörg hundruð ára gamalt erfðagóss, gerður úr dýru silfri, rendur, ellisvartur í grópunum, skygndur af sliti á íbjúgum ávalanum milli grópanna. Svo byrjar hún að bora úr eyrunum á sér. Og þegar hún er byrjuð að bora úr eyrunum, með því tauti og grettum sem þessu er samfara, þó eru jólin fullkomlega geingin í garð, þá er alheilagt.“ Lotta platar guð Astrid Lindgren, þessi ástsæla sænska skáld- kona sem áður var nefnd, hefur skapað margar eftirminnilegar persónur. Ein þeirra er Lotta litla, sem býr í Skarkalagötu ásamt systkinum sínum tveimur, Míu og Jónasi, og foreldrum. Lotta er aðeins rúmlega þriggja ára og finnst vitaskuld gaman á jólunum eins og öðrum börn- um. „Um síðustu jól bað ég um skíði í jólagjöf,“ segir sögumaðurinn Mía í bókinni Börnin í Skarkalagötu (Mál og menning, 1997) og heldur áfram: „Þess vegna kveið ég svo fyrir því að það yrði enginn snjór. Lotta vonaði líka að það yrði snjór því hún bað um sleða. Þegar við vorum háttaðar eitt kvöldið rétt fyrir jól, sagði Lotta: – Ég er búin að biðja pabba um sleða og nú ætla ég að biðja guð um snjó því annars get ég ekki rennt mér. Svona bað hún: – Elsku góði guð, láttu snjóinn koma strax. Hugsaðu um aumingja blómin, þau liggja sof- andi í moldinni og skjálfa úr kulda. Þau þurfa að fá hlýja sæng ofan á sig. Svo leit hún upp undan sænginni og sagði við mig: – Nú var ég sniðug. Ég sagði honum ekki að snjórinn ætti að vera fyrir sleðann minn. Og viti menn! Þegar við vöknuðum morgun- inn eftir var farið að snjóa. Við Jónas og Lotta stóðum lengi við gluggann á náttfötunum og horfðum á snjókornin falla án afláts ofan í garð- inn okkar og garðinn hennar frú Berg. Svo flýtt- um við okkur í fötin og hlupum út og fórum í snjókast og bjuggum til fínasta snjókarl og pabbi setti á hann hattinn sinn þegar hann kom heim.“ Bókin kom fyrst út í Svíþjóð 1958; það var á þeim árum þegar börn þéruðu fullorðna. Skammt var til jóla og frú Fransson kom til að hjálpa móður systkinanna til að þrífa til í húsinu fyrir hátíðina. Mía segir svo frá: „Lottu þykir gaman að masa við frú Fransson og þúar hana þó mamma segir að við eigum að þéra hana og segja „frú Fransson“. Frú Fransson þykir gaman að tala við Lottu en mamma bað hana að svara Lottu ekki ef hún þúaði hana. Daginn sem við bjuggum snjókarlinn til sagði Lotta við frú Fransson þegar við vorum inni að borða morgunmat: – Heyrðu, finndu bara hvað vettlingarnir mínir eru blautir. Frú Fransson svaraði engu. Þá sagði Lotta: – Ertu búin að sjá snjókarlinn okkar? En frú Fransson svaraði þessu ekki heldur. Lotta þagði lengi en svo sagði hún: – Því í fjandanum ertu svona fúl, frú Frans- son? Þá sagði manna: Lotta, þú veist að þú mátt hvorki segja „fjandinn“ né „þú“ við frú Fransson. – Þá get ég ekkert talað við hana, sagði Lotta. Frú Fransson sagðist endilega vilja að Lotta talaði við sig og bað mömmu að leyfa henni að þúa sig. Þá skellti mamma upp úr og sagði að Lotta mætti segja „þú“. – Og „fjandinn“ líka? spurði Lotta.“ Það vildi móðirin auðvitað ekki, en stúlkan fann lausn á því. Ákvað að segja alltaf Fransson þegar hún meinti fjandinn vegna þess að móðir hennar væri svo ánægð þegar hún sagði Frans- son. „Mikið Fransson verður gaman þegar jólin koma,“ sagði Lotta svo! Systkinin fóru saman í bæinn að kaupa jóla- gjafir hvert handa öðru skömmu áður en hátíðin gekk í garð. Þegar Mía og Jónas komu út úr búðinni þar sem þau höfðu keypt dúkku handa Lottu birtist hún í dyrunum á kökuhúsinu. Jónas spyr Lottu hvað hún hafi verið að gera, og ekki stendur á svari: – „Kaupa jólagjöf handa þér, sagði Lotta. – Og hvað keyptirðu? spurði Jónas. – Rjómaköku, sagði Lotta. – Bjáni ertu, sagði Jónas. Hún geymist ekki fram að jólum. – Nei, mér datt það einmitt í hug, sagði Lotta, svo ég borðaði hana.“ Aðfangadagur, skemmtilegasti dagur ársins að mati Míu, rann svo upp og þá gerðu krakk- arnir margt. „Um leið og við vöknuðum hlupum við niður í eldhús. Mamma var að hita kaffi og svo sett- umst við öll fyrir framan arininn í stofunni og drukkum kaffi þó við drekkum annars aldrei kaffi.“ Eftir að hafa drukkið kaffi og smakkað kökur skreyttu Jónas og Lotta jólatréð með pabba sín- um en mamma var frammi í eldhúsi að búa til síldarsalat. „– Það er svo fínt hjá okkur að ég held þetta sé fínasta húsið í bænum, sagði Jónas. – Og með fínustu lyktina,“ sagði þá Lotta. Um kvöldið kom jólasveinn í heimsókn. „Gáðu að því að augun hrökki ekki út úr hausn- um á þér, gæska,“ sagði hann við Lottu var gríð- arlega spennt og starði á sveininn. Eftir að Lotta fékk stóran pakka hreyfði hún Reuters Bandaríski leikarinn Jim Carrey í hlutverki Trölla, sem reynir á lævísan hátt að stela jólunum, í kvikmynd sem Universal Studios gerðu í fyrra. Morgunblaðið/Golli Guðrún Helgadóttir rithöfundur hefur sent frá sér margar vinsælar barnabækur. Hér skoðar hún eina þeirra, Ástarsögu úr fjöllunum, með börnum í leikskólanum Sælukoti. Teikning/Ilon Wikland Lotta dregur jólatréð heim á sleðanum sínum. Mynd úr bókinni Víst kann Lotta næstum allt. SJÁ SÍÐU 4

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.