Tíminn Sunnudagsblað - 02.10.1966, Side 7

slík dökkna reynist þeim blekking ein
í sinnl nöturlegustu mynd. Þær lelta
þá oft síðastá skjólsins við stein. Út-
mánaðanæðingarnir þurrka þá oft
það, sem eftir er svo greipilega, að
hrafn og refur láta það óhreyft, enda
er þá hver holdtægja tálguð af. Þess-
ar rytjur sjást oft furðulega langt að.
En sagnir af þessari för þeirra, er
leituðu, nefna enga slíka fundi, þeg-
ar frá er tekin breiðan við Beinahól.
Það virðist því allt benda til, að þær
kindur, sem komust norður yfir hraun
ið í öndverðu, hafi lifað veturinn af,
að minnsta kosti vel flestar. Fyrir
slys og önnur óhöpp er aldrei að
synja í því umhverfi, sem þar er. En
hrör þeirra kinda, sem þess háttar
slys lienda, eru ólíkleg til að finnast.
Þau eru oftast grafin fyrir. fullt og
allt. Öll rök virðast hniga að því, að
Jón Austmann hafi bjargað hópn-
um alla leið norður í Biskupstung-
ur í byrjun hríðarinnar. En engin
gögn eru nú fyrir hendi um það,
hversu það hafi borið að. Er í því
efni ekki annað tiltækt en getur ein-
ar.
Telja verður mjög líklegt, að sú
tilgáta sér rétt, að þeir félagar hafi
haft náttból sitt í Gránunesi og lagt
þaðan í hraunið. Þar eru þeir hagar,
sem fáanlegir eru beztir í námunda
við það að sunnan. Þaðan er mjög
líkleg dagleið norður í Biskupstungur
í öllu sæmilega færu, eða um tuttugu
og einn kílómetri. Við Biskupsþúfu
var þekktur áninga- og gististaður,
en þangað munu frá hinum venjulega
gististað í nesinu nálægt tuttugu og
átta kílómetrar. Er sennilegt, að þetta
hafi verið hin áætlaða dagleið.
Tvennt mun hverjum manni auð-
skilið, sem veltir þessu fyrir sér: Hið
fyrra er, að kappsamur fullhugi hik-
ar ekki við að halda áfram, þegar slík
ferð er hafin, þótt nokkur tvísýna
kunni að vera á um það, hversu
veður ræðst. Það má því telja víst,
að Jón hafi ekki látið það sitja í
vegi fyrir framhaldinu, þótt veðurút-
lit hafi bent til beggja skauta, enda
þarf ekki að hafa verið svo. Og „dag
skal að kveldi lofa.“ Hið síðara er,
að veðrið hefur þó gefið þær vonir
um morguninn, að fært yrði norður
af, þó að þær brygðust svo hryggilega
sem raun gaf vitni, enda gat fleira
komið til, sem síðar verður bent á>
Allir, sem vanir eru fjárrekstrum,
vita, hversu gífurlegur munur er á
léttfærasta og latrækasta fénu. Þeir
þekkja og hið ævaforna rekstrar-
mannaráð að skipta rekstrinum í
smærri hópa, einkum þó, ef um erfitt
færi er að ræða. Það er og alkunna,
að hraðamunur slíkra hópa getur orð
ið ótrúlegur. Hafi verið gripið til
þessa ráðs, þegar lagt var í Kjalhraun
eða jafnvel fyrr, er ekki ólíklegt, að
fljótt hafi dregið sundur, þegar kom
ið var af stað. Hafi forystukindur ver-
ið með I förinni, má eiga vist, að
þær voru í fremri hópnum. Jóni gat
því skilað allvel áfram, þó að hinum
yrði allt til tafar. Líklegt má telja,
að hundurinn, sem komst ofan að
Bugludal, hafi fylgt Jóni og það eitt
greitt götu hans til muna. Hríðin
hefur trúlega byrjað undir kvöld, en
líklega náð nær aftökum þegar í önd-
verðu eða að minnsta kosti fyrstu
nóttina. Vel gat því svo farið, að Jón
héldi enn áfram um stund, eftir að
hina þraut úrræði. Það er því senni-
legast, að hann hafi sloppið norður
yfir hraunið, án þess að renna
minnsta grun í, hvað hina hafi hent.
Hér var það fyrir hendi, að forystan
var þeim horfin og eftir að meiri
hluta óráðnir unglingar. Sigurður á
Daufá er hinn eini, sem telja má full
þroska. En um hann er fátt vitað.
Þó er ekki líklegt, að til fararinnar
hafi verið ráðinn maður, sem ekki
var þekktur sem ráðsnjall ferða-
maður. Bjarni var að vísu fullvaxinn.
En óvíst er um hugrekki hans. Hann
var alinn upp við allsnægtir, en þær
hafa aldrei reynzt einhlítar til að
skapa hugdirfð eða ráðsnilld. Það er
því alveg óvíst, hversu hann var að
heiman búinn með þær eigindir.
En hér kemur fleira til álita: Á
þinginu á Stóru-Seylu 27. september
1781, sem áður er vitnað til, kom
þetta fram: „Áttunda vitnið Jón Jóns
son innkallað og examinerað . . .
Virtist yður nokkuð hafa verið hrært
við líki Sigurðar sáluga? Svar: Já,
hans fótur var úr liði um öklann.“
— Það liggur í augum uppi, að hann
telur liðhlaup á ökla Sigurðar af völd
um þeirra, er rændu líkum þeirra
bræðra, og kann svo að hafa verið.
En ekki er líklegt, að svo harkalega
hafi verið tekið á líki Sigurðar, að
fætinum hafi verið kippt úr öklaliðn-
um, þótt víst sé, að líkin voru tekin
að rotna, þegar þau voru látin í kist-
urnar. En þegar líkin finnast fyrst,
getur ekki verið um mjög marga daga
að ræða frá því að snjó tók af þeim.
en hægfara hefur rotnunin áreiðan
lega verið, meðan þau voru hulin há-
fjallaís. Það er því miklu sennilegra,
ð liðhlaup Sigurðar hafi stafað af slysi
enda gat slíkt borið að á ýmsan hátt.
En hafi slíkt slys hent, að Jóni fjar-
verandi, hlaut það að kyrrsetja þá
félaga, þótt enn væri þolanlega fært
veður. Engar líkur eru tii, að Jón
hefði haft hugmynd um Slíkt óhapp,
þótt hent hefði. Hann hefur því hald-
ið áfram áhyggjulaus þess vegna.
Á þessum árstíma er ekki sauðljóst
nema hálfa tíundu klukkustund. Þótt
Jóni hefði gengið að óskum, er víst,
að skammrifin voru af deginum, þeg-
ar hapn var kominn með féð norður
yfir Hraunið. Leiðin frá líklegasta
gististað í Gránunesi norður af
Rjúpnafelli er fjórtán til fimm-
tán kílómetrar og af þeirri
vegalengd að minnsta kostl
hálfur sjötti kílómetri yfir
hraunið, þó að valin sé stytzta leiðin.
Hraunið er alltaf seinfarið, þótt autt
sé, enda er ótrúlegt, að það hafi verið
snjólaust með öllu. Líklegast er, eins
og áður er bent á, að í hríðina hafi
ekki gengið að fullu fyrr en undir
kvöld, og Jóni því enzt dugur og veð-
ur til þess að ná með féð norður í
efstu grös í Biskupstungum, áður en
hríðin brast á að fullu. Á annan hátt
er tæplega unnt að skýra björgun
þess.
Telja verður líklegt, að fannburður
hafi verið mikill — sennilegast, að
hann hafi verið gífurlegur. Norðan
Kjalhrauns er i aðaldráttum mis-
hæðalítið land. Hið næsta eru ávalar
sandöldur, með allar línur svo mjúk-
ar, að þær eru ólíklegar til að binda
mjög mikinn fannburð. Stórhriðar á
sliku landi verða oft svo firna dimm-
ar, að fáir munu því trúa, sem aldrei
hafa reynt. Það er því fyrst og fremst
Kjalhraunið sjálft, sem bindur fann
ir, þegar svo fellur, og þó einkum suð-
urhluti þess. Allar líkur benda til þess
að fjárbreiðan og það, sem henni,
fylgdi, hafi sokkið á mjög skömmum
tíma. Beinin lágu svo þétt, að sýnilegt
er, að féð hefur verið bælt þarna og
verið sokkið áður en sá tími var lið-
inn, sem venja þess var að rísa á fæt-
ur. Sennilegast er því, að menn og
málleysingjar hafi verið að mjög mikl
um hluta örendir, þegar er morgn-
aði, og þó sennilega ekki öll hross-
in. Sumt af beinum þeirra er svo hátt
í hólnum. Tjald þeirra Staðarmanna
hefur ekki verið vítt til veggja né
vandað að gerð. Þess var enginn kost
ur að gera þá að heiman með slíkt
skýli. En þótt allt hefði verið þar af
fyrstu gerð, jafnvel á nútímavísu, er
með öllu óvíst, að tækist að reisa
tjald, sem svo tryggilega væri umbú-
ið, að svo mörgum mönnum yrði þar
líft eina nótt, hvað þá lengur. Ekk-
eri verður fullyrt um það, hvar tjald-
ið hefur staðið, samanber þó ummæll
Tómasar á Flugumýri, sjá síðar. En
augljóst mál er, að þeir hafa sett
það þar niður, sem bezt naut skjóis
af hólnum. Þetta er því vissara sem
meira veður var skollið á, þegar tjald-
að var. Þegar fönnin lagðist á það,
er trúlegt, að ylur frá þeim hafi í
fyrstu orðið þess valdandi, að tjald-
ið fraus, sem þá um leið varð mjög
lofthelt. Fönnin hlaut að leggja það
saman, jafnvel þótt fullstrengt væri í
öndverðu, sem litlar líkur eru til. Þeir
hafa tjaldað á frostnum mel, svo að
engin leið var fyrir þá að festa tjald-
hæla tryggilega, enda aðeins um tré-
fleyga að ræða til þess. Þótt fönnin,
sem gróf þá, hafi ekki orðið nema
tveggja til þriggja metra þykk, er
augljóst, að þungi hennar nægði til
þess að loka öllum leiðum fyrir það
loft, sem þeim nægði til að halda lífi
T í M I N N — SUNNUDAGSBLAÐ
847