Tíminn Sunnudagsblað - 16.10.1966, Side 6

ur í nokkrum orrustum, og snemma
í ágúst neyddist Ollivier til þess að
segja af sér, og skömmu síðar fól
keisarinn hershöfðingjanum Bazaine,
er verið hafði fyrir liðsafla Frakka
i Mexikó, yfirstjórn hins svonefnda
Rínarhers. Sá liðsafli átfi að sameiri-
ast hinni helft franska hersins, er
laut forystu MacMahons. En Bazaine
var seinn í snúningum, enda má vera,
að honum hafi verið sitthvað ofar í
hug en lokasigur á Þjóðverjum.
Hann hörfaði mjög hægt, svo hægt,
að Moltke auðnaðist að umkringja
tvö þúsund mantja her við Metz.
Þetta var seint í ágúst. MaiMahon átti
nú um tvennt að velja: hörfa í átt
til Parísar eða sækja fram og reyna
að koma Bazaine til hjálpar. MacMa-
hon vildi persónulega heldur taka
fyrri kostinn, en drottningin og ráð-
gjafar hennar í París, sem nú réðu
mestu, þar eð keisarinn mátti heita
bugaður maður, máttu ekki heyra á
slíkt minnzt. Sagt var, að það myndi
kosta stjórnarbyltingu, ef MaeMahon
hopaði.
Hershöfðinginn fór eftir þessum fyr
irmælum gegn betri vitund og stefndi
liði sínu til norðausturs, í átt til Belg
íu, þar eð hann hafði héyrt, að Bazai
ne ætlaði að reyna að brjótast úr her-
kvínni til þeirrar áttar. Napóleon var
með hernum. En hér fór á nömu leið
og fyrr, Þjóðverjar umkringdu
franska herinn í virkinu Sedan. Frakk
ar vörðust af mikilli hreysti, en að-
staða þeirra var Vonlaus. Þar kom,
að Napóleon gafst upp til þess að
koma í veg fyrir þýðingarlausar blóðs
úthellingar, en sagt var, að hann
hefði viljandi lagt líf sitt í hættu,
meðan á umsátrinu stóð. Þjóðverjar
sendu liðþjálfann Bronsart von
Schnellendorf á fund keisarans, sem
reit eftirfarandi bréf til VilhJSlms
konungs:
Herra bróðir!
Þar eð ekki átti fyrir mér að liggja
að deyja f broddi fylkinga minna, á
ég ekki annars úrkosta en selja yðar
hátign sverð mitt í hendur.
Ég er ávallt góður bróðir yðar há-
tignar.
Napóleon.
í býtið morguninn eftir hélt keis-
arinn frá Sedan á vit Vilhjálms kon-
ungs. Á leiðinni mætti hann Bismarck.
Þeir tóku tal saman í kofahrói við
vegjaðarinn. Ekki er ósennilegt, að
hugur beggja hafi hvarflað til fyrri
funda þeirra. Fyrst munu þeir hafa
hitzt á heimssýningunni í París árið
1855. Þá hripaði forsætisráðherrann
tilvonandi það álit sitt á keisaranum,
að hann væri elskulegur maður, en
hefði ekki þá vitsmuni til að bera,
sem fólk eignaði honum. Bismarck
sagði og, að skynsemi Napóleons
væri ofmetin á kostnað hjartagæzku
hans, og síðasta setningin er þessi:
„Mér þykir á engan hátt mikið tií
mannsins koma.“
Bismarck var sendiherra Prússa i
París í nokkra mánuði árið 1862 og
hefur þá vafalaust hitt Napóleon &
stundum. En fyrsti fundur þeirra
kumpána, eftir að Bismarck tók við
embætti forsætisráðherra, var I Biar-
ritz árið 1865, eins og áður er getið.
Árið 1867 hittust þeir svo í Tuiller-
höllinni. „Þetta mót okkar var and-
stæða hins síðasta," skrifaði Bismarrk
konu sinni þennan septemberdag ár-
ið 1870. „Samræður gengu stirt, því
að ég vildi ekki bera upp spurningar,
sem hlytu að særa mann, sem hönd
guðs hefur lostið. Þetta var heims-
sögulegur atburður."
Því næst var keisaranum vísað til
Vilhjálms konungs. Þeir ræddust við
undir fjögur augu, og ekki er vitað
með vissu, hvað þeim fór á milli.
Árla næsta dag var hersveit nokkurri
falið að gæta Napóleons þriðja, og
leiðin lá í austurátt — til hallar
innar Wilhelmshöhe við Kassel. Þar
átti keisarinn eftir að dveljast um
hríð sem stríðsfangi Þjóðverja.
* Sagt er, að Moltke og Bismarck
hafi fylgzt með, er keisarinn yfirgaf
höll þá, sem hann hafði átt fund
við Vilhjálm fyrsta í. Hershöfðinginn
á að hafa mælt: „Þarna heldur þjóð-
höfðingjaætt á brott.“ Og það var
orð að sönnu, þvi að nú var lokið
setu Bónaparta á valdastóli á Frakk-
landi. Er fregnirnar frá Sedan bárust
til Parísar, urðu borgarbúar æfir og
lýstu yfir stofnun lýðveldis.
Samdægurs steig Evgenía drottn-
ing upp í leiguvagn og stefndi til
Ermarsunds. Löngu seinna sagði
drottningin, að oft hefði hún verið
búin að ræða um það, að slíkur
endir skyldi ekki verða á valdaferli
hennar. En Evgeníu fór líkt og Píla-
tusi, að því er séra Hallgrímur grein-
ir í Passíusálmunum: „Það, sem helzt
nú varast vann,/ varð þó að koma
yfir hann.“ — Hlutur Evgeníu í því
að hleypa af stað stríði mun ekki
hafa verið léttur á metunum, og skæð-
ar tungur höfðu í hvíslingum, að
henni hefði verið ósárt um það, þótt
eiginmaður hennar hnigi að velli,
því að þá myndi keisaratignin falla
í skaut syni þeirra hjóna, Napóleoni
fjórða. En nú mátti hún þaxka
sínum sæla fyrir það aj sleppa heil
á húfi frá París og geta stigið íand-
flótta fæti á enska grund.
XIV.
Segja má, að Napóleon hafi lítil
áhrif á rás heimssögunnar, eftir að
hann komst Þjóðverjum á vald. En
fransk-þýzka stríðið geisaði áfrgm,
og þar urðu mörg tíðindi og stór.
Bismarck vísaði öllum friðarumleit-
unum á bug, nema gengið yrði að
Borgarar f Saint-Cloud v!3 Paris flýja helmabæ sinn í þýzk-franska striðinu.
870
T í M I N N — SUNNUDAGSBLAÐ