Tíminn Sunnudagsblað - 16.10.1966, Side 7

Hluti af málverkt eftir Anton von Werner, sem sýnir þann sögufræga atburS,
er Vilhjálmur fyrsti Prússakonungur var tekinn til þýzks keisara í
speglasalnum í Versölum hinn 13. janúar 1871. Vilhjálmur stendur á miSjum ræSu-
palli. Krónprinsinn, 'FriSrik Vilhjálmur, siSar FriSrik keisari þriSji, sést aS
baki föSur sínum. Bismarck stendur framml fyrir keisaranum, klæddur hvít-
um einkennisbúningi, og viS hliS hans er Moltke.
hörðum skilmálum. Thiers ferðaðist
á milli stórvelda álfunnar og leitáði
liðsinnis, en fékk engu áorkað. Þjóð-
verjar hófu umsátur um París. Gamh
etta, sem nú var orðinn einn for-
kólfur lýðveldisstjórnarinnar, slapp
út úr borginni og dró saman mikið
lið. Bazaine, er eigin hagur ofar-
lega í sinni, setti sig í samband við
Evgeníu og bauð henni að koma syni
hennar til valda gegn því, að Imnn
sjálfur fengi mestu ráðið um stjórn-
ina. Evgenía hafnaði þessu
og skömmu síðar gafst Bazaine upp
fyrir Þjóðverjum í Metz. Undir ára-
mót hófust sprengjuárásir á París.
Sultur svarf að Parísarbúum, og
urðu þeir að leggja sér rottur til
munns. Hernaðaraðgerðir Gambetta
megnuðu ekki að bæta \ að-
stöðu Frakka til stórra muna. Vil-
hjálmur Prússakonungur var krýnd-
ur þýzkur keisari í speglasalnum í
Versölum. í þorrabyrjun sömdu stríðs-
aðilar um vopnahlé, og mánuði síðar
var tekið til við friðarumleitanir.
Frakkar urðu að láta af hendi Elsass
(og norðausturhluta Lothringens.
Parísarkommúnan svokaliaða er hinn
næsti áfangi í franskri sögu, og svo
hefst saga þriðja lýðveldisins.
Napóleon var fljótlega látinn laus
úr fangavistinni, og hélt hann þá
til Englands og settist að í Castle-
hurst. Hann var ekki af baki dottinn
á stjórnmálasviðinu, þótt sárþjáður
væri af gallsteinum. Hann reit ýmsa
nafnlausa bæklinga, þar sem hann
réttlætti gerðir sínar. Hann lét halda
uppi áróðri fyrir Bonaparteætt og
kærði sig kollóttan, þótt franska
þjóðþingið í Bordeaux hefði lýst
hann ábyrgan fyrir óförum Frakk-
lands. En heilsu Napóleons hrakaði
stöðugt, skurðaðgerð, sem gerð var
á honum, misheppnaðist, og hann
lézt snemma árs 1873, eftir að hafa
falíð Evgeniu og Rouher umsjón með
syni sínum.
Miklar vonir voru bundnar við
Napóleon fjórða í æsku, svo sem
eðlilegt er. Hann hlaut staðgóða
menntun í hernaðarfræðum og fylgdi
föður sínum i fransk-þýzka stríðinu.
Hann komst undan til Englands, og
vist er, að móður hans dreymdi stóra
Urauma um framtíð hans. Hann gekk
í liðsforingjaskóla og var sendur að
berjast við Zúlúmenn í Suður-Afríku
til þess að vinna sér herfrægð. En
þar féll hann árið 1879, og dró lát
hans enn úr hinum veiku vonum
Bónapartanna um endurheimt valda.
Evgenía varð fjörgömul, komst á
tíræðisaldur, og dvaldi lengst, af í
Englandi síðari hluta ævinnaL Hún
var ávallt reiðubúin að taka upp
hanzkann fyrir sjálfa sig og eigin-
mann sinn, og það var henni óskorað
gleðiefni, er Frakkar að lokinni fyrri
heimsstyrjöld heimtu aftur lönd þau,
er þeir höfðu látið árið 1871.
XV .
Ilver hefur þá orðið dómur sög-
unnar um Napóleon þriðja? Heldur
neikvæður, jafnt í Frakklandi og
annars staðar. Víst er um það, að
Napóleon þriðji þolir engan sam-
jöfnuð við föðurbróður sinn sem
hershöfðingi og naumast sem stjórn-
málamaður heldur. Mörgum hefur
orðið starsýnt á þær baráttuaðferðir,
sem Napóleon þriðji beitti til þess
að komast á valdastól, stjórnlagarof
hans og annað athæfi, sem naumast
getur talizt honum til fremdar. En
fyrst og fremst er það ósigurinn í
þýzk-franska stríðinu, sem Napóleon
er álasað fyrir, og mun þó mála
sannast, að þar gæti nokkurrar ó-
sanngirni.
Hvað sem öðru líður, er of sterkt
að orði kveðið að kalla Napóleon
þriðja skrumara einn og lýðæsinga-
manna. Hann var í mörgu leyti á
undan sinni samtíð, og ugglaust hef-
ur nokkur alvara legið að baki hug-
sjónum þeim, semxhann nélt á loft.
Napóleon mun í raun hafa verið
hlynntur alþýðu manna og haft sam-
úð með þjóðum og þjóðarbrotum,
er lutu erlendri stjórn. Gáfumaður
var Napóleon þriðji á sinn hátt og
samdi meðal annars mikið ritverk
um Júlíus Sesar, og mun það hafa
þótt allvel af hendi leyst.
Naumast mun öðrum en lærðustu
fræðimönnum ætlandi að leggja trú-
verðugt mat á Napóleon þriðja og
feril hans, enda hlýtur slíkt iðulega
að orka tvímælis. Að leiðarlokum
m.vndi þó hollt að minnast þess, að
sagan er löngum skráð af þeim, sem
bera hærri hlut á leikvangi lífsins.
I.S.
Helztu heimildir: Mannkynssaga
1818—1848 eftir Jón Guðnason,
A History of Europe eftir H. A. L.
Fisher, Verdenshistorien XIV—XV
eftir Carl Grimsberg, alfræðirit
ýmis).
T f M I N N — SUNNUDAGSBLAÐ
871