Tíminn Sunnudagsblað - 20.08.1967, Blaðsíða 14

Inu, sem annars var talin yfirvof-
andi, en íbúar Englands voru um
þessar mundir varla yfir fjórar
milljónir. Þá sögðu boðberar þess-
arar útþenslustefnu, að nýlendur
mundu verða til að auka þjóðleg-
an metnað heima fyrir og álit
Englands út á við. Og síðast en
ekki sízt bentu þessir áhugasömu
menn á það, hversu gullið fcæki-
færi Englendingar fengju í vænt-
anlegum nýlendum til þess að
bjarga sálum frumbyggjanna með
því að snúa þeim til kristni og
þá einkum og sér í lagi til mót-
mælendatrúar.
Sumir þessara áköfu boðbera
nýlendustefnunnar létu ekki sitja
við orðin tóm, heldur gerðu út
leiðangra og gerðust þátttakendur
í kapphlaupinu mikla um gull og
græna skóga í fjarlægum heims-
álfurn. Oft var fyrirhyggja lítil o.g
undirbúningur ónógur hjá þessum
mönnum. Því fóru ýmsar tilraun-
ir þeirra út um þúfur. Þannig mis-
heppnaðist landnám við Amazon
og í Guiana í Suður-Ameríku. En
viðleitni þessi nægði samt til að
vekja athygli á hinum miklu og
margvíslegu tækifærum, sem biðu
handan hafsins. Svo voru líka ýms-
ir, er höfðu heppnina með sér.
Fyrst í stað voru það einkum þeir,
sem stunduðu jöfnum höndum
verzlun og sjórán á kostnað Spán-
verja. John Hawkings gerði út
flota og hóf að verzla með þræla
frá Afríku í nýlendunum í Suður-
Ameríku og hagnaðist stórum.
Gramdist Portúgölum og Spánverj
um þetta mjög, því að þeir höfðu
fram að þessu verið einir um hit-
una í þessum ábatasömu viðskipt-
um. Francis Drake tók aðra stefnu.
Hann hóf skæruhernað á hafinu
og skyndiárásir á nýlendurnar í
Suður-Ameríku og Vestur-Indíum
og hlotnaðist afar mikið herfang.
Síðan hélt hann suður fyrir Suður
Ameríku og norður með megin-
landinu að vestan. Kom hann Spán
verjum hvarvetna á óvart og bætti
stórum við feng sinn. Lengst norð-
ur hélt hann til Kaliforníu, og það-
an lét hann í haf vestur yfir
Kyrrahaf og umhverfis jörð-
ina heim til Englands. Hnattsigl-
ing hans á skipi sínu, Gullnu
hindinni, á árunum 1577—1580
var hin næsta í röðinni eftir leið-
angur Magellans. Varð hann að
vonum frægur fyrir og hlaut virðu
legar nafnbætur af drottningu,
sem tók til sín drjúgan hluta hins
ríkulega herfangs.
Ein mesta sjóhetja á tknum
Elísabetar drottningar var Hump-
hrey Gilbert. Hann hafði hagnazt
drjúgum á því að ræna spænskar
nýlendur og silfurflota Spánarkon-
ungs. Síðar tók hann að kanna
strendur Norður-Ameríku, einkum
Nýfundnalands, sem hann helgaði
drottningu Englands. Árið 1583
lagði hann þar grundvöll að enskri
nýlendu. Sú tilraun hans fór þó
út um þúfur, þar eð hann týnd-
ist með skipi sínu á heimleið til
Englands úr þeim leiðangri. Hálf-
bróðir Gilberts var Walter Raleigh.
Hann var mikill ævintýramaður
og í miklu dálæti hjá drottningu.
Hann fókk brennandi áhuga á að
stofna nýlendu í Ameríku og fékk
drottninguna til að úthluta sér
miklu landflæmi þar vestra og
gerði út alls þrjá leiðangra til að
kanna strendur Norður-Ameríku.
Árið 1584 sendi hann landnáms-
menn vestur. Tóku þeir til
óspilltra málanna við nýlendustofn
un á Roanoke-eyju við strönd þess
lands, er síðar nefndist Norður-
, Karólína. Ekki féll þeim samt vist-
in betur en svo, að allir sneru
heim með skipi því, sem vitjaði
þeirra sumarið eftir. Raleigh gafst
samt ekki upp, heldur undirbjó
nýjan leiðangur og sendi 150 land-
nema vestur árið 1587, og sett-
ust þeir að á sama stað og bjuggust
' um eftir beztu föngum. Styrjöld-
in við Spán, sem magnaðist með
kornu flotans ósigrandi 1588, '-g
fleiri atburðir, urðu þess valdandi,
að engin skip sigldu vestur til hinn
ar fámennu nýlendu næstu fjögur
árin. Þegar skip loks kom þangað
árið 1590 var aðkoman mjög ömur-
Walter Raleigh (1552—1618) kom sér I mjúkinn hjá Englandsdrottningu upp úr
1580. GerSi Elísabet vel við hann, og sakir hylli hennar valdist Raleigh til forystu
um nýlendustofnuin í Ameríku. ÁriS 1595 fór hann í rannsóknarleiSangur til SuS-
ur-Ameríku, hefur sjálfsagt ætlaS aS finna gulllandiS El Dorado, sem frægt
var í sögum — og skrifaSi bók um þá ferS. Rafeigh bakaSi sér miklar óvin-
sældir, og þegar Jakob fyrsti kom til valda, áriS 1603, var honum varpaS í fang-
elsl. Sat hann þar í þrettán ár og dundaSi viS ritstörf. Hann var látiinn laus meS
skilyrSum, sem erfitt var aS uppfylla, og féll loks fyrir böSulshendi.
710
T í M l N N - SUNNUDAGSBLAÐ