Tíminn Sunnudagsblað - 30.12.1973, Blaðsíða 12

Tíminn Sunnudagsblað - 30.12.1973, Blaðsíða 12
Miðdalaþing Sóknalýsing miðdalsþinga eða Snóksdals og Sauðafells sókna i Dala- sýslu, eða fáort andsvar nokkurra spurninga, sem Hið islenzka bók- menntafélag hefur lagt fyrir presta áhrærandi ofan nefnt prestakall. (Sent Hinu islenzka bókmenntafélagi af ,KR. Magnusen sýslumanni 24. apr. 1855). Takmörk sóknanna á alla vegu Aö útnorðanverðu liggur presta- kallið að suðurströnd Hvamms- fjarðar frá Gljúfurá, sem nú er jafnan ' kölluð Gunnarsstaðaá inn að Miðá. Að norðan og austanverðu liggur það að Kvennabrekkusókn og skilur fyrst Miöá frá sjó, þar til Tunguá rennur i hana. Siðan skilur Tunguá upp á Geldingadal að landamerkjum milli Kvennabrekkukirkjulands og Háa- fells, svo skilja greind landamerki frá téðri á beina sjónhending upp á fjalls- brún, svo eftir hæstu eggjum Geldingadals suður á Gamalhnúka. Að sunnan og útsunnanverðu nær presta- kallið að Mýra- og Hnappadalssýslu og eru takmörk eftir háfjallgarðinum eins og vatnsföll deilast milli héraðanna frá áður nefndum Gamal- hnúkum vestur að Bölti, sem stendur á landamærum Dala- Snæfellsness- og Hnappadalssýslna, þó á Sauðafells- kirkja (eftir þvi sem nú er talið) land i Sauðfellingamúla fyrir sunnan hér greind takmórk og Hrafnabjörg eiga Mjóadal sömuleiðis af hverjum vötn falla suður til Borgarfjarðar. Að vestanverðu nær prestakallið að Skógarströnd i Snæfellsnessýslu og skilur þar sýslur og sóknir áður nefnd Gljúfurá, neðan frá sjó og fram á fjall, allt að fyrr nefndum Bölti. Fjöll, hálsar, heiðar og fell. 1 Miðdölum stendur aflangt fell, iem heitir Sauðafell. A milli Geldingadals og Reykjadals er hátt fjall, sem heitir Háfur og liggur það til suðurs milli téöra dala, en syðst á þeim eggjum eru Gamalhnúkar hæstir. Milli Reykja- dals og Sökkólfsdals er Grafarmúli og þar suöur eftir f jallseggjunum Grafar- tindar, en Brattabrekka er fyrir miðjum botni Suðurárdals, en austan- vert við téðan dal er klettótt f jall, sem 748 heitir Bani og sagt er dragi nafn af þvi, að nokkrir Hellismenn hafi verið eltir þar fram af. t þvi fjalli er einnig Grettisbæli, þar serh Grettir Asmundsson dvaldi, þegar Þóroddur Snorrason sótti hann heim. Að vestanverðu við Sökkólfsdal er Hliðartúnsfjall og Skallhólsfjall að sunnanverðu við Hundadal. Milli Miðdala og Hörðudals liggur háls til suðurs, sem ýmist er kallaður Bæjarháls eða Hliðarháls, svo er Vm miöja sfðustu öld hugsaði Bók- menntafélagið til þess að láta semja og gefa út islandslýsingu. Þaö verk var undirbúið með þvi að sehda ölluni þjónandi prestum spurningablöð um prestakall þeirra. Þó að ekki yrði af þvi að semja tslandslýsinguna og gefa út, safnaðist þarna dýrmætur fróð- leikur. A sfðari áruni hefur sumt af þessum sóknalýsingum verið gefið út og þá yfirleitt á vegum félagssamtaka viðkomandi héraðs. Sunnudagsblaðið birtir nú að þessu sinni lýsingu Miðdalaþinga. Hundadalsfjall suður af hálsinum og Háheiði syðst, þar til vötnum hallar suður af.Milli Vifilsdals og Laugadals er Tungufjall, hæstu tindar á þvf eru Hestur og Hrútaborg, en milli Hörðu- dals og Selárdals er háls, sem of tast er kallaður Blönduhliðarháls, en milli Laugadals og Sélardals er hátt fiall, sem heitir Hólsfjall, hæsti tindur á þvi heitir Þórutindur. Milli Selárdals og Hafradals er Selárdalsborg og milli Hafradals og Dunkárdals er Gauta- staðamúli, hæstu tindar á honum heita Sneisar. Fyrir miðjum botni Dunkár- dals er kringlótt fell, sem heitir Helgufell, en milli Dunkárdals og Stangárdals er Bakkamúli og hæstur upp af honum Geirhnúkur, en vestan við Stangárdal er áður nefndur Böltur. Jöklar, bergtegundir og Heira Engir eru hér jöklar, ekki móberg eða stuðlagrjót i klettum, ekki svo menn viti málmar eða merkilegar steinategundir, ekki surtarbrandur, steinkol eða brennisteinn, en skeljar hafa fundist i bökkum með Hörðudalsá i Hólslandi og Hamarslandi, einnig með Miðá i Bæjarlandi. Dalir. Miðdalirnir eru fyrst, að neðanverðu einn dalur, en klýfst um Sauðafellið og myndast þá tveir dalir, sem liggja til landsuðurs og heita allir þessir dalir Miðdalir þvi Hörðadalur og Hauka- dalur er sinn til hvorrar hliðar. Fram af Miðdölum ganga þessir afdalir: 1. Geldingadalur, sem liggur fram milli Kolsstaða i Kvennabrekkusókn og Háafells, 2. Reykjadalur liggur fram milli Fellsenda og Grafar, 3. Sökkólfs- dalur, sem skiftist i tvo dali fyrir framan byggð og heita þeir Austurár- dalurog Suðurárdalur, 4. Hundadalur, sem og svo skiftist i tvo dali Eyðisdal og Njóladal. Að vestanverðu við Miðdalina liggur Hörðadalur til suðurs, fram af honum liggur Vifilsdalur i landsuður og Laugadalur í útsuður. Út Ur Vífilsdal að vestanverðu ligsur Rangárdalur. Fyrir vestan Hörðadalinn liggur Selár dalur jafnsíðis honum, sem nú er stundum kallaður Hólsdalur af þvi Hóll á dalinn að austanverðu. Að vestanverðu liggur út úr honum framarlega Bustardalur, sem liggur til útsuðurs suður á Svinbjúg. Ot úr téðum dal liggur einnig Hafra- dalur milli Selárdals og Gautastaða. Vestast liggur Dunkárdalur einnig til suðurs. Fremst út ur botninum á honum að vestanverðu liggur Hvola- eða Hvollátursdalur og nokkru neðar sama megin Stangárdalur, báðir i vestur útsuður. Að þessum dölum öllum halda fjöll þau á allá vegu, sem áður eru talin. Merkihryggur skilur drög á Reykjadal og Sanddal, sem liggur út úr Norðurárdal i Mýrasýslu. Brattabrekka er á milli Suðurárdals og Bjarnadals. sem einnig liggur út úr Norðurárdal. — Sópandaskarð liggur upp úr botninum á Laugadal og yfir i upptök Langavatnsdals, sem liggur upp af Stafholtstungum, Borgar- og Alftaneshreppum i Mýrarsýslu. — Svinbjúgur er á milli Bustardals og Hitardals, sem liggur upp af Hraun- hrepp i Mýrasýslu. Stangárdalsdrög liggja yfir undir Fossabrekkur og þær Sunnudagsblað Timans

x

Tíminn Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/301

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.