Morgunblaðið - 15.11.2004, Síða 33

MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 15. NÓVEMBER 2004 33
MENNING
T
he Fall er hiklaust eitt það allra
besta sem breska pönkið gat af
sér og eina sveitin sem hefur
starfað óslitið frá stofnun árið
1977. Meira máli skiptir þó að
gæðin hafa verið merkilega jöfn allan þenn-
an tíma og er síðasta plata sveitarinnar, The
Real New Fall LP (Formerly Country on
the Click), ein sú sterkasta plata sem sveit-
in hefur gert frá upphafi. Þessi uppáhalds
sveit John Peel heitins er leidd af Mark E.
Smith, óskoruðum höfuðpaur, sem hefur
keyrt sveitina áfram af miklu harðfylgi í
gegnum árin og rekið mann og annan eins
og að drekka vatn (eða bjór öllu heldur), en
það eru engar ýkjur að rétt undir hundrað
manns hafa farið í gegnum raðir The Fall.
Hljómsveitin hélt síðast tónleika hér-
lendis árið 1983 í Austurbæjarbíói, 6. maí.
Tónleikarnir hafa komið út á plötu og segja
Fall-pælarar að þeir hafi verið með bestu
tónleikum sveitarinnar frá upphafi.
Um þessar mundir er Fall í roknastuði og
hafa tónleikar þeirra að undanförnu verið
að fá lofsamlega dóma. Eða eins og Mark E.
Smith sagði nýlega í viðtali við þýska blaðið
Taz. „Trúið mér, The Fall skiptir meira
máli nú en nokkru sinni.“
Manchester kallar
Nú viðurkennist fúslega að greinarhöf-
undur var temmilega taugaóstyrkur fyrir
viðtalið við Smith. Við erum jú að tala um
sjálfan Mark E. Smith! Gangandi goðsögn,
síðpönkari allra tíma, eitilharður foringi
einnar áhrifamestu nýrokksveitar sögunnar.
Og altalaður fyrir skapgerðarbresti og
-sveiflur. Fýldur og kurfslegur en um leið
blessaður með miklu náðarvaldi og óneit-
anlegum sjarma. Púff!
En hvað gerist svo. Jú, Mark skríkti og
hló, var í rokna stuði, grínaði og grallaði
eins og mesti galgopi. Eftir um mínutu
spjall var blaðamanni létt. Mark E. Smith
er fínn gaur! Og vinalegri en margir „eðli-
legri“ menn sem hann hefur rætt við.
Viðtalið var því að sönnu áhugavert, mjög
svo reyndar. Maðurinn er þá orðinn fremur
lifaður;tannlaus og þykkur Manchest-
erhreimur ásamt áratuga löngu fylleríi
gerðu það að verkum að Smith var vægast
sagt illskiljanlegur.
Viðtalinu hafði verið frestað trekk í trekk
og var það íðilfögur kona Smith, Elenor
Poulou, sem hafði haft milligöngu um við-
talið en hún leikur nú á hljómborð í Fall.
Hún og Smith giftu sig árið 2001 og þegar
maður sér þau saman sannfærist maður enn
frekar um að maðurinn búi yfir einhverjum
ofursjarma.
„Halló!,“ heyrist hinum megin á línunni,
röddin hressileg og hvellin.
„Mark?“ svara ég . Því er játað kurt-
eislega og í framhaldi kynnir blaðamaður
sig. Mark svarar að bragði:
„Já ... uu ... halló herra minn, hvernig líð-
ur þér?“
Röddin er hikandi og kurteis. Er ég með
réttan mann á línunni? Ég svara, segi að
mér líði vel og spyr hann á móti hvernig
hann hafði það. Mark svarar ógreinilega en
mér heyrist allt vera í lagi hjá honum líka.
Það liggur auðheyranlega vel á okkar
manni. Mark er brattur.
„Fyrirgefðu þetta með töfina,“ segir hann
svo. Mark E. Smith bað mig afsökunar!
Ég segi honum þá að spenna fyrir tón-
leikana hérlendis sé að magnast, hvort sem
það er rétt eða ekki. Ef það er réttlæti til í
heiminum ætti hún a.m.k. að vera að magn-
ast.
„Ha .... já ... ég .... ég .... ég er ... mjög,“
heyrist hinum megin á línunni vandræða-
lega og ég skýt því þegar inn spurningu til
að redda málum.
Manstu eitthvað eftir síðustu heimsókn?
„Ja já ... bíddu það eru tuttugu ár síðan
eða eitthvað svoleiðis er það ekki (á ensku:
„innit?“). Það var gott, það var gott (10 sek-
úndur af einhverju óskiljanlegu) þú ert lík-
lega of ungur til að muna eftir því er það
ekki?“
Jú, ég var átta ára þegar þið komuð...
Við þetta svar rekur Mark upp rokna
hlátur, hvellan og skæran. Eftir þetta er
eins og hann tjaslist aðeins saman. Hann á
greinilega góðar minningar frá Íslandi.
„Þetta voru frábærar heimsóknir. Ég
kom svo aftur fyrir tíu árum síðan og naut
mín vel. Hékk í viku. Ég komst í kynni við
Sykurmolagengið í fyrri heimsóknum og
þekki dálítið til þeirra.“
Höfundur hefur einmitt heyrt frá tveimur
mismunandi heimildarmönnum að þeir hafi
orðið var við Smith fyrir u.þ.b. tíu árum síð-
an þar sem hann var spásserandi úti á Sel-
tjarnarnesi.
Utan garðs
Þessir tónleikar ykkar í Austurbæjarbíói
eru kirfilega í sögubókunum hérlendis.
„Já,“ svarar Smith stuttlega.
Humm ... og þú hittir Megas?
„Já,“ svarar hann, frekar þurrlega. Erum
við að missa manninn? Best að grípa til
leynivopnsins.
Til hamingju með nýju plötuna. Hún er
frábærlega vel heppnuð!
„U .. u. já ... þakka þér fyrir,“ segir Smith
þá og verður við þetta ögn hressari.
Þið gáfuð hana út aftur vegna netleka...
„Já það er rétt, það er rétt. Hún átti
koma út hjá Mute útgáfunni (Depeche
Mode, Nick Cave) en þeir voru ekki hrifnir
af plötunni.“
Já! (með Jóns Ársæls áherslu).
„Þannig að við ákváðum að grufla aðeins í
henni frekar“
Við þetta síðasta svar kemur vandræða-
leg þögn þar sem blaðamaður reynir að
upphugsa einhverja glúrna spurningu.
Mark er hins vegar fyrri til.
„Hvaða staður er þetta sem við erum að
fara að spila á,“ segir hann sakleysislega.
Það er skal ég þér segja sami staður og
þið spiluðuð á síðast...
„Ó, í alvöru! Þú ert að grínast í mér. Ég
man vel eftir þeim stað. Frábært.“
Já, það er búið að endurreisa staðinn sem
tónleikastað.
„Gott, gott. Það er gott. Alveg indæll
staður.“
Mark fer í framhaldinu að rifja upp ný-
yfirstaðna Bandaríkjaför sveitarinnar og er
ekki par ánægur með staðina þar
„Það má hvergi reykja þar! Við vorum að
spila í einhverjum ansk... klúbbi og hann
var jafn stór og eldhúsið mitt (hlær). Þetta
var hræðilegt! (og hlær meira og lengur).
Það má varla opna glugga í New York leng-
ur!“
Jamm ... það er meira rokk hér. Þú mátt
reykja eins og þig lystir...
„Þú segir það! Ha ha ha (og svo fram-
vegis). Guði sé lof.“
Nú er saga Fall nokkuð merkileg. Hátt í
þrjátíu plötur...
„Eitthvað svoleiðis ... ég er hættur að
telja ... (hlátur samfara einhverju óskilj-
anlegu).“
Hvað heldur þér eiginlega gangandi?
„Ja ... ég hef alltaf eitthvað að segja ...
það er nú bara þannig. Mér nægir að
kveikja á útvarpinu til að sannfærast um að
nú sé tími á nýja plötu.“
Þannig að þetta er þín hugsjón fyrst og
fremst.
„Já (ákveðinn).“
En hvar myndir þú setja Fall í samhengi
við þessa fyrstu Manchester pönkbylgju,
Buzzcocks, Joy Division og allt það?
„Við stóðum alltaf utan við þetta sannast
sagna. Við vorum eiginlega svona lands-
byggðarmenn. Við vorum frá Norður-
Manchester en hin böndin voru frá Suður-
Manchester.“
Mannaskipan góð
Spjallið er loks farið að rúlla ágætlega en
er um leið komið nær endalokunum. Ég
ákveð að spyrja framkvæmdastjórann hvort
hann sé ánægður með mannaskipanina í
Fall í dag.
„Ég er mjög ánægður. Það er reyndar
ekki sama mannaskipan og var á plötunni
[eitthvað sem kemur engan veginn á óvart].
Ég er búinn að bæta við gítarleikara og er
kominn með betri trommara.“
En þú sjálfur, hvað ertu að hlusta á?
„Ég? ... aðallega gamalt rokk og ról, Gene
Vincent og svoleiðis. Ég er líka mikið að
hlusta á Lee „Scratch“ Perry, þú veist,
reggígaurinn. Hann var að túra um Bret-
land um daginn en því miður missti ég af
honum.“
Fall túrar mjög mikið. Er það grundvöll-
urinn að starfseminni, lífæð sveitarinnar?
„Ja ... (löng þögn) við verðum bara að
halda áfram að vinna. Það skiptir öllu mál-
i.The Fall er í feiknaformi núna get ég sagt
þér og ég vil ekki missa þetta niður. Svo
þurfum við einfaldlega að borga reikn-
ingana. Maður er alltaf skítblankur (hlær).“
Það sem ég er að „fíla“ best við ykkur er
þessi mjög svo stöðugi straumur af út-
gáfum. Það er aldrei hvíld virðist vera...
„Ég hata það þegar menn eru að lufsast
svona með þetta. Ég var einmitt að tala um
þetta í gær, sum bönd spila t.d. bara á
tveimur eða þremur tónlistarhátíðum á ári.
Það gengur náttúrulega ekki. Þetta dregur
úr sköpunarkraftinum.“
Ný plata?
„Vonandi getum við byrjað á nýrri plötu í
janúar. Við verðum að kýla á þetta sem
fyrst (hlær).“
Á meðan sveitin er heit?
„Einmitt!,“ segir Smith glaðbeittur og
hlær sínum lokahlátri.
„Ég hef alltaf
eitthvað að segja“
Á miðvikudaginn heldur hin
goðsagnakennda breska
sveit The Fall tónleika í
Austurbæ. Arnar Eggert
Thoroddsen ræddi af því
tilefni við leiðtogann, hinn
eina sanna Mark E. Smith.
Mark E. Smith á sviði. Mynd frá tónleikum í bænum Carrboro, Norður Karólínu, 11. júlí 2003.
Miðasala á tónleikana stendur yfir í Aust-
urbæ og á www.midi.is. Miðaverð er 3200
krónur. Á tónleikunum koma einnig fram
Vonbrigði og Dr. Gunni.
arnart@mbl.is
Hex Enduction Hour (1982)
Að flestra mati er þetta besta plata sokka-
bandsáranna en frá og með Perverted by
Language (’83) skiptir sveitin um gír. Reynd-
ar voru The Fall á mikilli
sigurbraut, listrænt séð,
þessi fyrstu ár og Grot-
esque (After the
Gramme) frá 1980 er alls
ekki síðri plata.
Platan var gerð stuttu
eftir fyrstu heimsókn
sveitarinnar hingað til lands og inniheldur
m.a. lagið „Iceland“ þar sem Megas er nefnd-
ur til sögunnar. Auk þess prýðir bakhlið um-
slagsins forláta mynd af Ásmundi Jónssyni,
Smekkleysugúrú.
Hér er sveitin í toppformi, sumir segja að
sveitin hafi aldrei gert betur, fyrr eða síðar.
Live at The Witch Trials (1979)
Fyrsta plata Fall er ekki tónleikaplata eins
og mögulega er hægt að lesa úr titlinum. The
Fall sýnir hér strax og sannar að hún er al-
gerlega í eigin deild og
skringilegt plötuheitið er
ein birtingarmynd þess
(fyrsta smáskífa sveit-
arinnar heitir t.a.m.
Bingo-Master’s Break-
Out!).
The Fall stígur hér
fram í miðju pönkfári en er ekki pönksveit.
Leiðtoginn Mark E. Smith hefur orðið fyrir
áhrifum frá þýsku súrkálssrokki (Can),
rokkabillíi og almennum furðulegheitum og
útkoman einstök. Línur hvað framhaldið
varðar því þegar nokkuð skýrar og á ferðinni
alveg afskaplega tilkomumikill frumburður.
Middle Class Revolt (1994)
Tíundi áratugurinn þykir vera vafasamur
hvað The Fall varðar en það er langt í frá að
innblásturinn hafi tekið sér endanlegt frí frá
hinum magnaða Mark E.
Smith. Á þessu tímabili
kynnir hann til sögunnar
nokkuð einstaka sýn á
það hvernig á að gera
hlutina í popp/rokki. Þ.e.
að dæla út plötum linnu-
laust en ekki hangsa í
þrjú, fjögur ár á milli platna eins og algengt
er. Middle Class Revolt er önnur platan sem
sveitin gerði fyrir bandarísku útgáfuna Mata-
dor (hin er The Infotainment Scan frá 1993)
og er heilsteyptasta verk Fall frá þessum
áratug, þó að orðið „heilsteypt“ eigi varla við
sveit eing og Fall. Einnig er hiklaust hægt að
mæla með áðurnefndri The Infotainment
Scan (1993) og Levitate (1997).
The Real New Fall LP (Formerly ’Country
On The Click’) (2003)
Þetta er nýjasta plata Fall og er hún ein-
faldlega frábær, á hvaða mælikvarða sem er.
Undarlegur titillinn stafar ekki einvörðungu af
Fall-legum æringjahætti
heldur vísar í það að plat-
an lak út á netið (og hét þá
Country on the Click) og
ákvað Smith þá að endur-
hljóðrita hana að hluta.
Tuttugusta og þriðja
hljóðversplata Fall er ein
af þeirra allra bestu og jafn framsækin og ögr-
andi og annað í neðanjarðarbransanum í dag.
Fyrsta lagið, hið snilldarlega „Green Eyed
Loco-Man“ gefur strax til kynna að eitthað
stórkostlegt er í vændum. Það veldur manni
nettum heilabrotum hvernig maðurinn fari að
þessu, orðinn 47 ára gamall.
This Nation’s Saving Grace (1985)
Besta „Brix“ platan en svo er tímabilið nefnt
er kona Smith, Brix Smith, var í sveitinni en
lék hún á gítar. Hún léði Fall melódíska áferð
og var hæstu hæðum náð í
þessu verki og hljóm-
sveitin einstaklega örugg
á því, sjá lög eins og
„Cruisers Creek“, „Spoilt
Victorian Child“ og „Gut
of the Quantifier“. Í kjöl-
far plötunnar varð Fall
nánast „vinsæl“ og náði meira að segja að pota
nokkrum lögum inn á breska vinsældalistann.
Við brotthvarf Brix (eftir Seminal Live, 1989)
skreið Fall á nýjan leik neðanjarðar og hefur
verið þar síðan. Aðrar „Brix“ plötur sem verð-
ugt er að nefna eru The Wonderful and Frig-
htening World of the Fall (1984) og hin oft og
tíðum vanmetna I Am Kurious Oranj (1988)
Fimm fræknar
Fall-plötur