Tíminn - 07.01.1973, Síða 29

Sunnudagur 7. janúar 1973
TÍMINN
29
Þessir aðilar geta ekki fengið
gjaldeyri, t.d. ef þeir eru i
Reykjavik, eða hafa þar fulltrúa
— með neinum öðrum hætti en að
kaupa hann á gjaldeyrisuppboð-
inu og geyma hann i banka þar til
hann er notaður. Það, sem til er
af gjaldeyri hverju sinni, er aö
sjálfsögöu takmarkað, þvi Seðla-
bankinn má aðeins setja á þennan
markað sjálfsaflafé þjóðarinnar,
en ekki erlent lánsfé það, sem nú
er stór hluti hins svo nefnda
gjaldeyrisvarasjóðs. (Aftur á
móti yrði gengi lánsfjárins skráð i
samræmi við miðgengi uppboð-
anna miðað við eitthvert tiltekið
timabil). Gjaldeyrisbankarnir
gætu svo keypt sinn hluta, t.d.
vegna viðskiptavina sinna úti um
land og til smærri afgreiðslna.
Nú bjóða þeir i gjaldeyrinn,
hver á móti öðrum, skókaup-
maðurinn, timburinnflytjandinn
og oliukaupmaðurinn, o.s.frv. Ég
tel ekki minnsta vafa undirorpiö,
að gengið mundi falla, frá þvi
sem það er nú skráð. Ég geri hér
ráð fyrir, og styðst þar við laus-
lega útreikninga, að t.d. Banda-
rikjadalur mundi hækka i verði
um 16 til 20%. Það þýðir, að hann
mundi fara úr ca. 88 kr. i 102 til
106krónur. Segjum, að hann fest-
ist fljótlega i 105 kr., sem er um
20% hækkun, eða 16% lækkun á
gengi islenzku krónunnar.
Allar innfluttar vörur mundu
þá samkvæmt þessu hækka um
20%. Ég geri ráð fyrir óbreyttum
tollum og álagningu i hundraðs-
hlutum.
Seljandi gjaldeyrisins fengi þá
20% hækkun á þeim gjaldeyri,
sem hann var að selja. Ef mjög
illa gengi með gjaldeyrisöflun t.d.
i fiskleysi eða verðfalli á útflutn-
ingsvörum tslendinga, má búast
við, að erlendi gjaldeyririnn
hækkaði meira, enda hefðu þá
gjaldeyrisaflendur aukna þörf fyr-
ir hækkað gjaldeyrisverð, en is-
lenzkir neytendur yrðu að greiða
hærra verð fyrir innfluttar vörur.
Ef gjaldeyrisöflun gengi vel,
má búast við, að erlendi gjald-
eyririnn lækkaði, sem þá þýðir
hækkun krónunnar, og lækkað
verð á erlendum vörum, sem yrði
þá um leið kjarabót fyrir neyt-
endur.
En nú er spurningin:
Hvernig mundi svona breyting
verka á hina ýmsu þætti efna-
hagsvanda þess, sem áður er
greindur.
Fiskveiðar og fiskiðnaður, (nr.
1 og nr. 2), sem 1973 mun að
likindum flytja út fyrir um 13,5
milljarða á nú-gengi, fengju hlut
sinn bættan brúttó um
13,5x20=2,7 milljarða.
Kostnaðarauki þessara greina
mundivaxa nokkuð, vegna hækk-
aðs verð, t.d. á brennsluoliu, til
afborgana af erlendum lánum
o.s.frv., en i aðalatriðum má
ætla, að þessi breyting dygði
þeim útflutningsfyrirtækjum,
sem vel væru rekin og sæmilega
stödd fjárhagslega.
Útflutningsiðnaður annar en
fiskiðnaður! fengi hækkun á 1,5
milljörðum, sem mundu þá verða
(1,5x20) 300 milljónir, sem mundi
láta nærri að duga honum — mið-
að við núverandi kaupgjalds-
stöðu.
Staða samkeppnisiðnaðarins
mundi batna i nokkru hlutfalli við
þátttöku hans i þjóðarbúskapn-
um. Hann mundi mæta innlendu
kaupgetunni i vaxandi mæli, sem
mundi bæta gjaldeyrisstöðuna
um 300 til 500 milljónir — og fleiri
og fleiri greinar hans mundu öðl-
ast þrótt til að breytast smátt og
smátt i útflutningsiðnað — en það
er einmitt sú þróun, sem verða
þarf. (Hann þarf aukið rekstrarfé
bæði til að eflast til útflutnings og
til að mæta innlendri kaupgetu i
vaxandi mæli.)
ILOGFRÆDI I
j SKRIFSTOFA [
| Vilhjálmur Amason, hrl. j
Lekjargötu 12. j
(lönaöarbankahúsinu, 3. h.)
I Slmar 24635 7 16307. >
Tbninner
peníngar
j Auglýsícf
| iTimanum |
Staða rikissjóðs.
Ahrifin á stöðu ríkissjóðs
mundu verða þau, að hann fengi
auknar tolltekjur af hærri upphæð
gjaldeyristekna. Ef sif innflutn-
ingur er nú um 18 milljaröar,
mundisá innflutningur verða 20%
hærri að krónutölu — sem gæfi
rikissjóði auknar tekjur af tolli og
söluskatti.
Ég áætla, að sú upphæð mundi
þó aðeins nema um 350 milljón-
um, vegna þess, að nokkurt toll-
tekjutap kæmi á móti þessu til
lækkunar.
Útflutningsuppbætur þær, sem
nú eru greiddar á útfluttar land-
búnaðarafurðir, mundu lækkaum
ca. 50 millj. nettó, og mundi þá
um leið draga úr hinum leiða
áróðri um landbúnaðinn sem
styrkþega.
Hækkun á nokkrum lúxusvör-
um (áfengi, tóbaki ofl.), sem að
sjálfsögðu yrðu dregnar út úr
visitölunni, gætu gefið rikissjóði
um 250 milljónir.
Litilsháttar spörun vegna
minnkunar framkvæmda gæti
mjög auðveldlega bætt stöðu
rikissjóðs um það sem á vantaði.
Raunar þyrfti að lækka beina
skatta á launþegum um svo sem
100 milljónir, og gæti orðið nokkur
uppbótfyrir að sleppa að taka inn
i visitöluna afleiðingarnar af
gengisbreytingunni, það er af
VAL-genginu. Væri mjög auðvelt
að spara i rikiskerfinu svo þess-
um skattalækkunum næmi.
(Samanber nokkrar af sparnað-
ar-tillögum, sem Björn á Löngu-
mýri hefur lagt fram og sumar
hverjar eru ágætar)
Fjárfestingarsjóðir.
Þá er eftir að sjá fyrir auknu fé
i fjárfestingarsjóðina. Um það
hef ég þetta tvennt að segja:
Við aukna hagsæld atvinnuveg-
anna, sem leiða mundi af VAL-
genginu, mundu atvinnufyrirtæk-
in gerast betri og öruggari skatt-
þegnar — og fengist við það aukið
fé i rikissjóð, sem þá mætti yfir-
færa til fjárfestingarsjóðanna
með auðveldum hætti.
Áhrifin á raun-
tekjur launþega.
Ekki skal nein tilraun gerð til
að fela það, að áhrifin af VAL-
genginu mundu skerða tekjur
launþega i bili. (að sjálfsögðu
miðað við það, að þau áhrif
gengju ekki inn i visitöluna, þvi
annars er allt málið vonlaustf En
hversu mikil yrði sú kjaraskerð-
ing?
Ætla má, að launþegar i land-
inu hafi nú tekjur samanlagt eitt-
hvað um 44 milljarða. Hér er
áætlað, að 80 þúsund vinnandi
menn hafi tekjur (þar með taldar
tekjur af eigin húsnæði og sam-
neyzla að hluta) um 550 þúsund til
jafnaðar á ári, 80,000x550,000 = 44
milljarðar)
Innflutningurinn er um 18,6
milljarðar sif, en áætlast með
VAL-gengi, að hann færi upp um
22 milljarða.
Af þéssum 22 milljarða inn-
flutningi fara ekki til einka-
neyzlu beint og óbeint nema um 9
milljarðar, en hækkun sem stafa
mundi frá VAL-genginu yrði úr
7,5 milljörðum i 9 milljarða, eöa
ca 1,5 milljarður sem er gróft
reiknað sú hækkun, sem verða
kynni á þeim hluta rauntekna,
sem færi til kaupa á erlendum
neyzlu-vörum. Þetta þýðir, að
kjararýrnun mundi nema um 1,5
milljörðum af ca. 44 milljörðum,
eða milli 3 og 4% af hcilarlauna-
tekjunum að meðaltali.
Mjög er aðgætandi, að þessi
kjaraskerðing kemur ekki jafnt
niður á alla tekjuhópa. Hún kem-
ur langléttast niður á lágtekju-
fólki, sem notar hlutfallslega
meira af innlendum vörum held-
ur en hátekjufólk, sem notar fé
sitt i dýrar innfluttar vörur, svo
sem bifreiðar, erlendan lúxus-
fatnað, ferðalög i útlöndum
o.s.frv.
Ég áætla, að kjaraskerðingin af
VAL-gengi mundi reynast 2,5 til
3% hjá láglaunafólki, en 4 til 7%
hjá tækjuhærri hluta þjóðfélags-
þegnanna. VAI.-gengið hefur þvi
sanngjörn áhrif á tekju-
skiptinguna, sem almennur sölu-
skattur hefur ekki.
Hvað er það, sem telst
mikil kjaraskerðing?
Launþegar hafa fengið kaup-
hækkanir, orlofsaukningu og
vinnutimastyttingu, sem svarar
um 40% á undanförnum misser-
um.
Þetta hefur þegar og á eftir að
hverfa i dýrtiðaraukningu að
verulegum hluta. Við þvi getur
enginn mannlegur máttur sporn-
að. Eðli málsins samkvæmt getur
aldrei orðið eftir af þessu nema
sem svarar um 15% (þótt hag-
fræðingar tali um 20% rauntekju-
auka), en það er þeim þrem til
átta prósetnum meira en hægt er,
sbr. þá lækkun, sem VAL-gengið
kemur til með að valda.
Menn hafa verið bjartsýnir
undanfarið vegna hækkandi verð-
lags á útflutningsvörum og gert
ráð fyrir, að hægt yrði að bæta
kjör fólksins mikið. Það hefur
verið gengið aðeins of langt i við-
leitninni til að bæta kjörin.
Nú er spurningin fyrir laun-
þega: Borgar sig fyrir þá að
stöðva allt kerfiö, t.d. með verk-
föllum, til þess eins að ná þvi,
sem ekki er til.
Hver töpuð vinnuvika skerðir
kjör launþegans (t.d. verkfalls-
vika) um 4-5% — hvernig sem að
er farið. Er það rangt, t.d. af lág-
launamanni, að gefa eftir 3% af
þeim tekjum, sem hann hélt sig
eiga von i, vegna þess að vinveitt-
ir forystumenn af vangá og bjart-
sýni reyndu að skammta meiri
tekjuauka heldur en reyndist unnt
að ná? Þeir sem rétt telja að
hindra skynsamlega lausn þess
efnahagsvanda, sem nú blasir
við, vegna þess að þeir vilja
hanga i samningum og loforðum,
sem voru mistök, þeir eiga ekki
betra skilið en að fá á ný yfir sig
afturgengna viðreisnarstjórn!
Formúla til
fróðleiks.
Við þetta vil ég svo bæta for-
múlu um kaupgjald og kjarabar-
áttu, sem stöku manni kynni að
þykja fróðleg, ef þeir ekki kunna
hana áður. Hún er þessi:
a) Kaup skal á hverjum tima hafa
svo hátt, sem frekast er hægt.
Framleiðni-aukning i vaxandi
iðnaðarlöndum er yfirleitt ekki til
jafnaðar meiri en 3% á ári. Þess
vegna sýnist, að ekki sé vit i að
hækka kaup meira en sem nemur
þessum þrem hundraðshlutum —
og jafnaðar kaupgetu-aukning
verður varla meiri —. Þó er rétt
að hækka kaupið dálitið meira en
þetta árlega, t.d. um 5 til 6%, en
viðbótin við 3% eru trygging fyrir
þvi, að kaupgetan verði ekki of
litil, þvi það gæti leitt til kreppu-
myndana. Þessi aukastig eru þvi
öryggisráðstöfun „Kreppuvari”
— en ekki beinar kjarabætur —.
En ef farið er að hækka kaup mik-
iðfram úr þvi marki, sem að ofan
er greint (5-6%), þá leiðir það til
kjaiaskeiðiiigar.sem nemur ein-
hvers hluta þeirra stiga, sem
fram yfir eru. Þetta er einfalt
jöfnunardæmi, þó að það verði
ekki sett fram hér, en ég býst við,
að alþýða manna hérlendis sé nú
þegar búin að öölast reynslu, sem
staðfestir þetta. Islenzk alþýða
ætti að fara að vara sig á yfir-
gangi og augljósum gylliloforðum
bæði frá hægri og vinstri.
15 minútna dagleg
vinnusvik rýra raun-
tekjur þjóðarinnar um
5%.
Þetta er svo einfalt reiknings-
dæmi, að ég sýni ekki útreikning
á þvi hér. En það sýnir aðeins, aö
ef við ynnum betur, þá er fljótlegt
að vinna upp þá „kjaraskerð-
ingu”, sem um ræðir i VAL-geng-
is aðferðinni.
Sama er hvort þessi vinnusvik
eru framkvæmd með óþörfum
veikindadögum, of löngum kaffi-
og matartimum, blaðlestri á
vinnustað, eins og viða sést á
skrifstofum hins opinbera, eða
þegar alþingismenn kosta til þess
að skipa nefndir til þess að vinna
þau störf, sem þeir ættu sjálfir að
vinna — o.s.frv.
15 minútur daglega virðast ekki
langur timi — en hann jafngildir
þó 5% a.m.k. i tekjum þjóðar, ef
hann kæmi fram hjá öllum þjóð-
félagsþegnum til jafnaðar.
Ég nefni þetta hér til að menn
eigi auðveldara með að átta sig á
stærð þess vanda, sem hér er við
að fást.
Hversvegna aöeins 3-4% kjara-
skcrðing ef VAL-gengisleiðin er
tekin, en allt að 10% cf verri leiðir
eru valdar?
Skýringin er, að VAL-gengis-
leiðin eflir atvinnuvegina á réttan
hátt — á hagkvæman hátt, og með
þeirri aðferð er hluti af tveimur
þáttum vandamálsins leystur
með sömu aðgerðinni, vegna þess
að gjaldeyrishallinn út á við er
leystur með eflingu innlendra
starfsgreina.
En ýmsar aðrar leiðir draga úr
framleiðslumætti þjóðarinnar —
og mundu auka súndrung og spill-
ingu.
Verri úrræðin raða vandamál-
inu upp, en VAL-gengisaðferðin
upphefur (ncutraliserar) vanda-
niálin hvert með öðru að hluta.
CM
CT>
í
1
5
§
s
LAUNAGREÐENDUR
vinsamlega veitið eftiffaiandi erindi aih/gli:
Frestur til að skila launamiðum rennur út þann 19. janúar. Það eru til-
mæli embættisins til yðar, að þér ritið allar upplýsingar rétt og greini-
lega á_ miðana og vandið frágang þeirra. Með því stuðlið þér að hag-
kvæmni í opinberum rekstri og firrið yður óþarfa tímaeyðslu.
RÍKISSKATTSTJÓRI
tmmkb LAUNAGREIÐENDUR!
Munið að tilgreina nafnnúmer
launþega á launamiðanum.
jjj^greiðslurnar ver’ði frádráttar-