Tíminn - 03.06.1973, Qupperneq 2

2
TÍMINN
Sunnudagur 3. júni 1973.
mZCT fROM OSLO NOmAV
Bam «* 1
Voftsne kti

rotrn
mmhw

•Mrt *ás@^ vá ásxtm.
H** w^s 9m enqbtóf «wn4 k>?
4t«s wi ssa^sí awyiw^íkf'** t* i«H&>
mmm
SEM ALLIR ELSKA
jafn ljót og auglýsingamenn hafa
sýnt hana I meira en hundraö ár.
Hér er um aö ræöa venjulegt,
sænskt tivoli i útjaöri Köping. Þaö
er mikið um svona umferðar-
skemmtistaöi i Sviþjóð. En þaö er
einungis þetta tivolí, sem getur
státaö af svo ótrúlegum hlut sem
múmlu af apakonu.
t Köping hefst ferö með Júliu
um landiö. Þ aö er páskadagur og
fólk er komiö úr öllum Málar-
dalnum til Köping til þess aö sjá
meö eigin augum, þaö sem vakiö
hefur undrun milljóna manna I
meira en öld.
Vinsæl i
f jölleikahúsum
t lifanda lifi feröaöist Júlia um
meö ýmsum fjölleikaflokkum i
Evrópu og dfó aö fullt hús, hvar
sem hún kom. Þaö er sagt, aö hún
hafi haft mætur á lifinu i fjöl-
leikahúsunum og fólkinu, sem
kom til að sjá hana. Það er lika
sagt, aö hún hafi verið ástfangin
af stjórnanda sinum, Theodor
Lent, sem fann hana i frum-
skógum Mexikó.
Hann kynnti hana sem millistig
á milli apa og manns, kenndi
henni að dansa nokkra einfalda
dansa og aö syngja fáeina lát-
lausa söngva á ensku.
Hvers vegna var hún svona
gifurlega vinsæl?
Fólk hefur ætið hrifizt af þvi,
sem er framúrskarandi fagurt og
hinu, sem er framurskarandi
ljótt. Hrifningin á hinu fagra er
blönduð öfund. Hrifningin á hinu
ljóta er blönduð vorkunnsemi.
Júlia Pastrana var elskuö af •
áhorfendum sinum. Karlmenn
vildu hópum saman kvænast
henni. Theodor Lent, stjórnandi
hennar, haföi sótt hana úr frum-
skógum Mexikó til þess aö
græöa á henni peninga. Það
endaði með þvi, að hann varð
ástfanginn af henni og kvæntist
henni.
Ariö 1860 ól Júlia, apakonan
frá Mexikó, son, litinn fallegan
strák, sem liktist ekki apa hið
minnsta. Bæöi Júlia og
drengurinn dóu.
Þetta gerðist i Moskvu.
Theodor Lent tregaði hana sárt
og syrgði ef til vill lika allar riku
legu tekjurnar, sem hann sá nú
rjúka út I veður og vind. Hann
syrgöi svo ákaft, að hann lét rúss-
neska sérfræöinga stoppa upp og
smyrja bæði Júliu og drenginn.
Ef hann hefði ekki gert þetta,
heldur veitt þeim heiðarlega
greftrun, væri Júlia gleymd og
fólk heföi ekki fariö þennan
páskadag i pllagrimsferð úr
öllum Malardal til þess aö sjá
hana.
Til er mynd af Júliu, sem tekin
var, á meðan hún var á lifi.
Myndinni fylgir umsögn Charles
Darwin. Darwin hafði mikinn
áhugaá Júliu. Hún kom heim viö
þróunarkenningu hans.
Júlia er breytingin frá apa til
manns, sagöi Darwin. Júlia er
Týndi hlekkurinn.
Ekki eru allir á sama máli og
Darwi.n. Og þegar staöiö er fyrir
framan glerbúr Júliu, má sjá
hana klædda sömu fötunum og á
myndinn, og andlit hennar er i
hennar er í raun og veru fallegt.
Margur verður
af aurum api
Þegar búiö var aö stoppa Júliu
upp, smyrja hana og þurrka dró
hún aö sér langtum fleira fólk en
meðan hún var á lifi. Theodor
Lent syrgði hana mjög, en hann
græddi mikið á henni, áður en
hann varð brjálaöur, reif i sundur
alla sina peninga og kastaöi þeim
frá Nevabrúnni i Pétursborg.
Hann var bófi, en samt sem
áöur haföi hann elskaö Júliu. Nú
komst Júlia i hendur enn þá meiri
bófa, sem einungis elskaöi
peninga. Og Júlia sópaði inn
milljónum.
Ég hef aldrei vitað annaö eins,
segir maðurinn við miöasöluna.
Fólk stikar beint úr bilunum
sinum hingaö aö vagninum. Þaö
eru heilu fjölskyldurnar. Ég er
alveg undrandi, aö fólk skuli geta
haft áhuga á svona nokkru.
Maöurinn i miöasölunni er frá
Iþróttafélagi i Köping.
Ég held að ég verði að fara inn
og lita á hana, segir hann.
Júlía er nú i eigu norsks fjöl-
leikahússtjóra, sem leigir hana
þessu fjölleikahúsi. Kannski
dirfist hann ekki að sýna hana
heima i Noregi, þvi að þar hefur
gengiö töluvert á vegna hennar.
Þess hefur til dæmis verið krafizt,
að fjölleikahússtjórinn veittí
Það er þröng á þingi
fyrir framan litla gler-
búrið með múmiu
apakonunnar, Júliu
Pastrana. Utan við vagn
hennar heyrist vana-
legur tivolihávaði. Hér
inni rikir næstum and-
akt frammi fyrir gler-
búrinu.
Júlia situr á stól meö litla son
sinn, smuröan fyrir framan sig.
Hún er ekki svo ijót, segir ein
hver. Ekki er hún nein apakona.
A vissan hátt er hún reyndar ljót.
En svo virðist sem þeim, sem
komnir eru til að sjá hana, létti
dálitiö viö, að hún skuli ekki vera
Júlia I lifunda lifi, klædd uppáhaldskjól slnum, sem hún saumuöi sjálf.
Júliu greftrun i vigðri mold, I
staöinn fyrir aö senda hana milli
fjölleikahúsa.
Fólk i Noregi hefur spurt, hvort
virkilega sé leyfilegt aö sýna
dauða menn i tivoli.
Til Köping er hún komin beint
frá Ameriku, þar sem hún var
sýnd ásamt lifandi manni, sem vó
350 kg. og kunni að steppa.
Lögmál
kaupskaparins
1 Sviþjóð er ókyrrö innan
tivoliheimsins. Þaö eru góöir
tlmar fyrir ófreskjur. Allir
tivoliforstjórar eru á höttunum
eftir ófreskjum, nornum og var-
úlium.
En upplagið er takmarkað.
Júlia er nánast ein á sænska
markaöinum. Hún er vis til að
skyggja á þæði Thore Skogman
og Lill-Babs i sumar.
Þegar horft er á Júliu, kemur I
ljós, aö hún er engin ófreskja, en-
gin norn. Eiginlega er hún ekki
ljót, ljót er látið þýöa sama og
fráhrindandi. Kjálkastæði hennar
er aö visu nokkuð öflugt og
munnurinn er umlukinn óvana-
lega þykkum vörum.
Hún hefur fingerða arma og
hendur og bronzlituð húðin er
dálitiö skorpin og hrukkótt.
Veggirnir kringum glerbúrið
eru útbiaðir af auglýsinga-
spjöldum, sem greina frá herfu-
skap hennar og tilkomu. Hvort
þaö hafi nú verið móöir hennar
eða faðir, sem var api.
„Fædd i klettaskoru i Sierra
Madres, á staö fjarri manna-
bústööum, en auðugum af alls
konar villidýrum svo sem öpum,
björnum, o.s.frv.”
Drengur heyrist ségja.: „Hvaö
er svona merkilegt viö þessa
brúöu. Ég vil aka i rafmagnsbil.”
Fullorðna fólkið reynir að út-
skýra þetta. Það er ekki hægt að
segja börnum sinum, aö hér sé
um að ræða millistig á milli apa
og manna. Slikt er einungis
grimmúðleg uppáfinning aug-
lýsendanna. Það skilja allir.
Hún er ekki héldur sérstaklega
ljót. I raun og veru er það eitt
merkilegt við hana, að hún
fæddist 1832 i frumskógum
Mexikó og aö situr nú I glerbúri i
tivoli I Köping, þar sem krakkar
úöandi i sig Is glápa á hana.
Maöur einn segir.: „Hvaöa
helv ... er að sjá hana.”
En er hann sjálfur svo mikið
augnayndi?
Þegar tivolieigandinn er inntur
eftir, hvernig hafi gengið með
Júliu, fer hann ögn hjá sér, en
segir allt hafa gengiö vandræöa-
laust.
Ef þaö hefði ekki veriö vegna
Júliu, myndi fólk ekki hafa komið
úr öllum Málardal þennan páska-
dag I tivoliiö hans.
Fólk vill bersýnilega hafa eitt-
hvað þessu likt hérna, segir
eigandinn.
(Laul.þýtt. SSV.)
Múmfan Júlla ásámt smuröum
syni slnum. Hún ér I uppáhalds
kjóinum sinum.