Tíminn - 03.06.1973, Qupperneq 18

18
TÍMINN
Sunnudagur 3. júnl 1973.
Menn og málofni
Hjáróma raddir
í landhelgismáiinu
Átökin við
Grímsey
Þótt athygli manna hafi aö und-
anförnu beinzt mjög að fundi
þeirra Nixons og Pompidous, hef-
ur viðureignin milli Ægis og
Evertons fyrra laugardag, vakið
slzt minni eftirtekt bæði innan-
lands og utan. Fundir æðstu
manna eru tiðir og oft viöburða-
litlir, en það gerist ekki á hverj-
um degi, að norræn þjóð þurfi aö
grlpa til vopna til að verja sig og
rétt sinn, þegar undan er skilin
árás Rússa á Finna 1939 og árás
Þjóðverja á Norðmenn og Dani
1940. Aðurnefnds atburðar við
Grimsey hefur verið getið mjög
Itarlega I erlendum fjölmiðlum og
er vafalaust, að hann hefur orðið
til að vekja I fyrsta sinn athygli
margra á deilu tslendinga og
Breta og málavöxtum i sambandi
við hana. Sllk kynning verður
okkur alltaf til hags. Jafnframt er
vlst, að allt umtal um slíka at-
burði hjálpa til að flýta fyrir
þeirri réttarþróun, sem er að
veröa I heiminum I þessum efn-
um. Engum, sem fhugar þessa
málavexti, getur dulizt, aö Bretar
eru hér að berjast fyrir því, að
viðhalda nýlendustefnu, sem er
að syngja sitt siðasta vers.
Atburðurinn viö Grímsey var
óhjákvæmileg afleiöing þess, að
brezkir togarar virða ekki fisk-
veiöilögsögu Islands. Þaö er við-
urkenndur réttur allra strand-
rlkja, að taka togara, sem eru aö
ólöglegum veiöum, og að skjóta
aö þeim föstum skotum, ef þeir
hlýða ekki viðvörun. Ægir aö-
haföist ekki annað I þessum efn-
um en þaö, sem er fullkomlega I
samræmi við alþjóöalög.
„Við hefðum
missf allt úr
höndunum"
Ef Ægir hefði sýnt undanlát-
semi við Everton og ekki skotiö
að honum föstum skotum, myndi
hlutur okkar vera nú annar og
verri I landhelgisdeilunni. Þetta
skýrir Guömundur Kærnested,
skipherra á Ægi, mjög vel i við-
tali, sem Visir birti við hann 30.
mal siðast. Þaö hljóöar á þessa
leið: „Ég er sannfæröur um þaö,
að ef viö hefðum ekkert gert,
hefðum við misst allt út úr hönd-
unum og Bretar hefðu fiskað hvar
sem þeim sýndist eftir það, sagði
Guðmundur Kjærnested, skip-
herra I morgun, þegar Visir
spuröi hann um það.hvort annars
hefði verið úrkosta en grlpa til
róttækra aðgerða gegn Everton.
Það er reynsla okkar, að þegar
lltiö er að gera, dreifa brezku tog-
ararnir sér, en um leiö og við sýn-
um tennurnar, þyrpast þeir sam-
an á litlum svæðum og aflinn fell-
ur niður I bókstaflega talað ekki
neitt innan tlöar. Miðin hér við ts-
land eru ekki svo sterk núna, aö
þau þoli mörg skip á litlu svæði.
Hvernig fannst þér viðbrögðin
eftir að þið skutuö á Everton?
Ja, á miðunum hafði þetta það
aö segja, að brezku herskipin sem
við mættum degi seinna héldu sig
alltaf 1-2 milur frá okkur. Aöur
höfðu þau alltaf verið ofan I okk-
ur. Sama er að segja um þyrlurn-
ar. Ég segi ekki, aö herskipin hafi
verið hrædd við okkur. Slikt væri
fráleitt. Þó má það ekki gleymast
að þessi herskip eru ekki mikið
vopnuð. Þau hafa t.d. aðeins eina
byssu, enda eru þetta kafbátaher-
skip.
Viöbrögðin hér i landi hafa aö-
eins verið góð. Allir virðast vera
mjög ánægöir með að ekki skyldi
hljótast manntjón af, en enginn
tslendingur vill fórna manni,
hvorki Islenzkum né brezkum til
að taka togara. Ráðamenn þjóð-
arinnar og fjölmiðlar hafa veitt
Gæzlunni mikilvægan stuöning,
sem ég er þakklátur fyrir.
Ætlarðu nú að taka togara?
Viö erum alltaf reiðubúnir til aö
taka togara. Ég geri þó varla ráð
Arvakur siglir til hafnar, laskaður eftir ásiglingar brezkra skipa.
fyrir þvi, að þið hjá pressunni
hafið rúm fyrir fréttir um slikt
næstu dagana fyrir Nixon og
Pompidou.”
,Sjóræningjaskip'
Svipuð skoðun kom fram I for-
ustugrein Alþýðublaðsins 29.
þ.m., en þar sagði m.a. á þessa
leiö:
„Bretar vita það af gamalli
reynslu að það er tilgangslitiö aö
reyna aö halda skipum við veiðar
undir herskipavernd. Það er til-
gangslitiö að safna togurum sam
an I hnapp á örsmáum bletti á
miðunum, sem herskip og flug-
vélar hringsóla svo um til að
halda varpskipunum frá. Frá
hernaöarlegu sjónarmiöi ber sllk
aögerð vissulega árangur —
varðskipin komast ekki að veiði-
skipunum. En frá sjónarmiði
fiskimannanna og neytendanna
er slik aðgerö dauðadæmd — tog-
ararnir veiða litið sem ekki neitt
og fiskurinn, sem þeim tekst að
krafla saman, veröur dýrasti
matur i heimi vegna hins mikla
tilkostnaðar við að afla hans og
þess litla árangurs, sem fyrir-
höfnin skilar. Þetta vita Bretar og
þetta vitum við. Þess vegna eru
þeir nú að reyna að brjóta sér leið
út úr þeirri herkvi, sem þeir hafa
sjálfir komið sér i. Þeir eru að
gera tilraun með að senda út stök
„sjóræningjaskip” til þess að
herja á miðin langan veg frá flot-
anum sjálfum en meö herskipa-
ógnunina sem bakstuðning. Það
er mikilvægt fyrir Breta að láta
sér takast þetta þvi þá hafa þeir
brotizt út úr herkvi sinna eigin
herskipa. Jafnmikilvægt er fyrir
okkur að varna þvi að þetta tak-
ist, þvi þá höfum við sigurlikurn-
ar áfram okkar megin.
. Atburður sá, sem varð úti af
Norðurlandi nú um helgina, var
liður i þessari baráttu. Þar var
stakt sjóræningjaskip úr brezka
ránsfiotanum að reyna að brjóta
sér leið til þess að ræna islenzku
fiskimiðin og islenzkt varðskip
greip til mjög ákveðinna aðgerða
til þess að hindra það. Ef Bretar
eru eitthvað óhressir vegna
þeirra atburða þá geta þeir sjálf-
um sér um kennt. Það var að
þeirra frumkvæði, sem nokkur
þáttaskil urðu i landhelgismál-
mu.”
Gylfi og Geir
Þegar athugaðar eru framan-
greindar staðreyndir, verður ekki
hægt annað en lýsa algerri furðu
yfir þeim ummælum, sem
foustumenn stjórnarandstöðunn-
ar, Gylfi Þ. Gislason og Geir Hall-
grímsson, létu hafa eftir sér i rik-
isútvarpinu fyrra sunnudag um
atburðinn við Grimsey. Gylfi Þ.
Glslason lét hafa eftir sér annaö
eins og það, að þessi atburður
hefði „spillt okkar málstað,” og
myndi auövelda Bretum að verja
ofbeldi sitt. Geir Hallgrimsson
sagði: „Ég tel miður, að til svo
alvarlegra ráða hefur verið grip-
ið.” Hann sagði ennfremur: „Það
er mitt álit, að ekki beri að gripa
til svo örlagarikra ráða.”
Það mun ekki ofsagt, að Gylfi
og Geir hafa ekki talað hér i nafni
óbreyttra flokksbræðra sinna.
Svo mikil var t.d. óánægjan með
ummæli Gylfa I Alþýöuflokknum,
aö Alþýðublaðið var látið túlka
allt aðra og réttari skoðun en
flokksformaðurinn. Geir Hall-
grfmsson hefur hins vegar reynt
að halda máli sinu til streitu. t
grein, sem hann birti I einkamál-
gagni sinu, Morgunblaðinu, 31.
mal siöastl. segir hann m.a.:
„Eins og kunnugt er, þá skjóta
varöskipsmenn ekki mörgum
föstum skotum á skipsskrokk
landhelgisbrjóts, nema meö leyfi
frá stjórnvöldum.
Þótt ég geri mér grein fyrir, að
um þaö eru skiptar skoðanir bæði
I minum flokki og öörum, þá var
ég og er persónulega andvigur
þvl, aö þetta leyfi var gefið, eins
og þarna stóð á.”
Geir Hallgrlmsson játar hér
m.ö.o., að hann hefði viljaö gefast
upp eftir að Everton neitaði að
hlýða viövörunum, enda þótt það
hefði Ieitt til þess, að dómi Guð-
mundar Kærnested og annarra
kunnugra manna, að „við hefðum
misst allt út úr höndunum.”
Það er hins vegar áreiðanlega
rétt hjá Geir Hallgrimssyni, að
um þetta munu ekki aðeins
„skiptar skoðanir I mlnum
flokki.’i Þjóöin stendur svo að
segja einhuga með landhelgis-
gæzlunni. Heita má, aö þeir Gylfi
og Geir séu hér einir á báti.
Tilboð norsku
stjórnarinnar
Enga eðlilega skýringu er hægt
að finna I hinum hjáróma röddum
þeirra Gylfa Þ. Gislasonar og
Geirs Hallgrimssonar aðra en þá,
að þeir séu svo blindir i stjórnar-
andstöðunni, að þeir sjáist ekki
fyrir, og reyni þvi að nota öll
tækifæri, möguleg sem ómöguleg
til að koma höggi á rikisstjórnina.
Það styrkir þessa skoðun, að
Geir Hallgrimsson hefur reynt að
gera þaö að ádeiluefni á rikis-
stjórnina, að hún hafnaði tilboði
norsku stjórnarinnar um milli-
göngu. Einkamálgagn hans hefur
svo siðar áréttað þetta. Þessi af-
staða Geirs og Morgunblaösins er
I algerri andstöðu við ályktun,
sem þingflokkur og miðstjórn
Sjálfstæðisflokksins hafa sent frá
sér, en þar segir, að „samninga-
viðræður við Breta eru útilokaðar
meðan herskip eru i islenzkri
fiskveiðilögsgöu.” Samkvæmt
þessu er vitanlega útilokaö að
fallast á milligöngu Norðmanna,
þar sem annað hefði verið brot á
þeirri yfirlýstu stefnu allra flokka
að ræða ekki við Breta meðan
þeir beita hervaldi innan fisk-
veiöilögsögunnar.
Samt deila Geir og Mbl. á rikis-
Hlægileg
kæra Breta
Fátt hefur gerzt broslegra i
landhelgisdeilunni en að Bretar
hafa kvartað til öryggisráðs
Sameinuöu -þjóðanna yfir ofbeldi
Islendinga og áskilja sér rétt til
að æskja um þaö umræöna I ráð-
inu siöar! Áreiðanlega vilja Bret-
ar fátt síöur. Fyrir íslendinga á
þetta að vera hvatning um aö láta
það ekki dragast, aö óska eftir
þvl, að ráðið fjalli um máliö. Að
vlsu er það ljóst, að Bretar munu
beita þar neitunarvaldi til aö
koma I veg fyrir, að nokkuö það
verði samþykkt, sem gengur á
móti þeim, en umræður um málið
á þessum vettvangi munu vekja
mikla athygli og ætti að vera til
framgangs þeirri stefnu, sem ís-
land mun berjast fyrir á hafrett-
arráðstefnunni.
Það sýnir glöggt, hve aöstaöan
er nú hagstæðari íslendingum á
sviði alþjóðamála en 1958, að þá
mun ekkert riki, sem átti sæti i
öryggisráðinu, hafa verið fylgj-
andi sömu stefnu og tsland varð-
andi viðáttu fiskveiöilögsögunn-
ar. Nú munu sennilega 10 af þeim
15 rikjum, sem eiga fulltrúa i
öryggisráðinu, fylgja sömu
stefnu og tsland i þessum efnum á
væntanlegri hafréttarráðstefnu.
Það er engin hætta á, að þessi riki
vilji fela Alþjóöadómnum að
ákveöa hver eigi að vera fisk-
veiöilögsaga Islands, eða annarra
rikja, en þeirri röksemd er stund-
um hreyft sem mótbáru gegn þvi,
aö viö tökum málið upp á vett-
vangi öryggisráðsins. Þaö er
stefna þessara rikja, að þetta mál
verði útkljáð af hafréttarráð-
stefnunni, en ekki alþjóðadómn-
um. Og það er vitanlega alveg úti
i hött aö reikna með þvi, að full-
trúar þróunarlandanna, sem eiga
sæti I öryggisráðinu, fari að
dæma ólöglegt, að ísland fari ná-
kvæmlega eins að og rúm 30 riki I
Suður-Ameriku, Afriku og Aslu
hafa þegar gert.
Ummæli Gylfa
og Gunnars
Þá er þvl haldiö fram, aö land-
helgissamningurinn frá 1961 geti
orðið okkur fjötur um fót, þvi aö
Alþjóðadómurinn telji hann enn i
gildi. Vissulega er þessi samning-
urrmesta torfæran I landhelgis-
malinu. Þess vegna þurfum við
að ræöa það miklu meira á al-
þjóðlegum vettvangi hvernig
hann er til orðinn. Þaö er alveg
rétt hjá Finnboga R. Valdimars-
syni, að þetta hefur hvergi nærri
verið nógu vel gert. Sterkustu
rökin I þeim efnum er að benda á
þær kringumstæður, sem hér
voru, þegar hann var gerður.
Finnbogi bendir á það i greinar-
gerð sinni, að Gylfi Þ. Gislason
hafi réttilega skýrt frá þvi á þingi
I vetur, að það hafi verið „marg-
tekið fram af islenzkum ráð-
herrum að samningarnir voru
gerðir til að koma I veg fyrir
vopnaða ihlutun”. Gunnar Thor-
oddsen sagði i umræðunum á Al-
þingi um brezka samninginn 1961,
að „gífurleg hætta verði á
árekstrum á tslandsmiðum,” ef
sámningurinn veröur ekki
gerður.
Vitnisburður
Guðmundar í.
Til viðbótar tilvitnunum Finn-
boga R. i þá Gylfa og Gunnar,
þykir rétt að leiða Guðmund t.
Guðmundsson, þáv. utanrikisráð-
herra, til vitnis. Hann sagði m.a.
eftirfarandi, þegar brezki samn-
ingurinn var til umræðu i þinginu
(Sjá Alþt. D-deild 1960, bls. 29 —
leturbreytingar eru blaösins):
„Allar aðgerðir tslendinga á
fiskveiðilögsögumálinu hafa
byggzt og hljóta að byggjast á
réttargrundvelli. Þeir eiga þvi
ekki að vera þvi frahverfir, að al-
þjóöadómstóllinn fjalli um gerðir
þeirra. Þvert á móti, Það er eftir-
sóknarvert fyrir islendinga, að sú
þjóð, sem veriðhefur þeim örðug-
ust I landhelgismálinu, skuldbindi
sig til að grípa ekki til ofbeldis
framvegisen þess I stað hlýða úr-
skurði alþjóðadómstóls, ef
ágreiningur verður, þegar tslend-
ingar hefjast handa um útfærslu
út fyrir 12 milurnar, sem nú er
veriö aö viöurkenna frá hinum
nýju grunnlinum...tslendingar
eiga nú um tvennt að velja i land-
helgismálinu: annars vegar að
hafna þessu samkomulagi og
taka afleiðingunum af þvi, hins
vegar aö fallast á það, hljóta óaft-
urkallanlega viðurkenningu 12
milna markanna, geta fært
grunnlinurnar út, svo að fisk-
veiðilögsagan stækki um rúma
5000 ferkm, fá skuldingingu
Breta um, að ofbeldi verði ekki
haft við framtiðarútfærzlu, en al-
þjóöadómstóllinn skeri úr ágrein-
ingi, gegn þvi að veita Bretum
umþóttunatíma á takmörkuöum
svæðum og um takmarkaðan
tima, sem jafngildi þvi, að þeir
stunduðu veiðar I 9,6 mánuði á
öllum ytri 6 milunum.”
Bersýnilegt er af þessum um-
mælum Guðmundar 1. Guö-
mundssonar, að landhelgissamn-
ingurinn 1961 var gerður af ótta
við brezkt ofbeldi og að hann er
þvi eins augljóslega nauðungar-
samningur og veröa má.
Úrskurður
Alþjóða-
dómstólslns
Fyrir tslendinga væri ekki
ónýtt aö koma þessum upplýsing-
um á framfæri hjá öryggisráð-
inu. Þær myndu alveg nægja til
þess, að fulltrúar þróunarrikj-
anna myndu ekki telja samning-
inn lengur bindandi. Slik er af-
staða þeirra til nauðungar-
samninga.
Af öðrum ástæðum er llka gott
að fá umræður um þetta mál á al-
þjóðlegum vettvangi. Bráöa-
birgðaúrskurður Alþjóðadóm-
stólsins er með þeim hætti, að ts-
lendingar þurfa að auglýsa hann
til viðvörunar um, að strandriki
mega ekki eiga hlut sinn undir úr-
skurði geröardóma. Kjarni úr-
skurðarins er sá, að á timum,
þegar afli fer minnkandi, skuli
aðkomuríkið fá að halda óbreyttu
aflamagni, miðað við meðaltal
siðustu fimm ára, en þaö þýöir að
samdráttur aflans vegna minnk-
andi aflabragða skuli allur bitna
á strandrlkinu. Jafnvel Bretum
sjálfum ofbýður svo þessi rangi
og hlutdrægi úrskurður, að þeir
eru tilbúnir að semja um 30-35
þús. smál. minna en úrskurður
alþjóðadómsins hljóðar upp á!
Vissulega þurfa þróunarlöndin að
fá sem gleggstar upplýsingar um,
hve heppilegt sé að treysta úr-
skurðum gerðardóma um þessi
mál. þ.þ.