Tíminn - 21.08.1979, Blaðsíða 8

Tíminn - 21.08.1979, Blaðsíða 8
Þriðjudagur 21. ágúst 1979. HEI Sennilega vildu sumar þjóðir nii geta eignað sér eyjuna Jan Mayen, sem mikið er I fréttum bæði hér og erlendis Stjörnvöld hér á landi hafa áður fjallað um málefni vegna eyjar- innar. 1 skjalasafni Stjórnar- ráðsins, eldri gögnum, sem nú eruvarðveitt á Þjóðskjalasafni, eru nokkur skjöl varðandi réttindi yfir Jan Mayen. Skjölin erufrá árunum 1924— 29 og 1940 — 43. Eldri skjölin fjalla um yfirráðin yfir eynni, en þau yngri einkum um rekavið þar. Elsta skjaliö frá sumrinu 1942, er bréf þáverandi forsæti sráðherra Jóns Magnússonar til utanrikisráöu- neytisins danska. Visað er til erindis utanrikisráöuneytisins frá árinu áður, þar sem skýrt' hafði veriö frá þvl að sendi- fulltrui Noregs hafi tilkynnt um landnám á hluta af Jan Mayen. Forsætisráðherra tekur fram, að ekki sé hægt að útiloka þann möguleika að islenskir hags- munir séu tengdir eynni og óskar umsagnar um aö hvaba leyti landnam einstaklings — eins og þarna um ræddi — geti talist hafa þjóöréttarlegt gildi, áður en islenska rikisstjórnin taki fullnaðarafstöðu til tilkynn- ingarínnar. Svar danska utanrikisráðu- neytisins barst tveim árum slöar, 1926. Þar er skýrt frá nýrritilkynningufrá sendiherra Noregs um að landnám norsku verðurfræðistofnunarinnar nái nú til eyjarinnar allrar. Siðan segir að landnám einkaaðila hafiekkiþjoðréttarlegt gildi, en bent á að þar sem norska stjorn- in hafi tilkynnt um landnámið, kunni að vakafyrir henni að draga eyna siðar undir norska rlkið. Rekaviður sóttur 1918 til Jan Mayen Um svipaö leyti virðist for- sætisráðherra, sem þá var orðinn Jón Þorláksson, hafa leitað upplýsinga um feröir Islendinga til Jan Mayen eftir rekaviði. Kemur fram að sumarið 1918 hafi 36 tonna vél- skip I eign Snorra Jónssonar á Akureyri farið til Jan Mayen og fengið fullfermi af rekaviði. Sumarið 1927 berast nánari upplýsingar frá danska utan- rfkisráðuneytinu, þar sem talið er að Jan Mayen skipti litlu sem engumálifyrirDanmörkuogað Grænlandsstjórnin telji að eyjan hafi enga þýðingu fyrir Grænland, nema að þar mætti hugsanlega hafa útgerðarstöðv- ar til veiða & þeim hafsvæöum Jón Þorláksson um Jan Mayen 1927: Askildi Islendingum jafnanréttávið hverja aðra sem liggja að Grænlandi. Aformað sé að svara norsku stjórninni, að ekki þyki ástæða að taka afstöðu til ráðstöfunar norsku veðurfræðistofnunar- innar I réttarlegu tilliti. Spurt er hvort Islenska stjórnin geti fallist á slikt svar. íslendingar töldu sig eiga hagsmuna að gæta. IsvarbréfiJóns Þorlákssonar er þess óskað að sérstaklega verði tekiö fram, að ísland, sem næsti nágranni Jan Mayen, eigi Rekaviður sóttur tíl Jan Mayen áríð 1957 HEI— „Jú.þaðerrétt, égfdr til Jan Mayen að sækja rekavið ár- ið 1957", sagði Ágúst Jónsson, byggingameistari á Akureyri, I samtali við Tirnami. Agúst sagði að hann ásamt bróður sínum og fleirum, þar af tveim Norömönnum, hefðu stofnað svolitinn félagsskap um rannsóknir á Jan Mayen og rekaviðarsókn þangað. Aðeins var þo farin þessi eina ferð, sagði Agúst. Komið hefði I ljós, að skipið sem þeir fengu til fararinnar — mótorskipiö Odd- ur frá Vestmannaeyjum, sem var 300 tonn — var ekki nógu vel búiö til svona ferða. Eftir þessa fyrstu ferð sáu menn betur hvaða tæki þurf ti til þess að geta komið viðnum um borð með góðu móti. En á þessum árum var mjög erfitt að fá skip, og þvl varð ekki af þvi að fleiri ferðir væru farnar. Þarna var hins vegar mikill viður, sagði Agúst. Þeir komu til baka úr ferðinni, sem tók tvær vikur, með næstum fullt skip, þrátt fyrir erfiðar aðstæð- ur við að koma rekaviðnum um borð. Að mestu varð að gera það með handafli, eftir að dekkspil skipsins biluðu strax á fyrsta degi. Agúst sagði aö leyfi fyrir þessari ferð hefði verið fengið hjá norsku rikisstjórninni. Um rannsóknarferð var að ræða i aöra röndina og eftir heimkom- una gaf hann skýrslu um þær rannsóknir, sem Norðmenn hafa ef til vill haft eitthvað gott af. Ekki var heldur farið fram á greiðslu fyrir viðartökuna. Spurður um notkun á reka- viönum, sagði Ágúst að mikið hefði verið notað I staura og sið- ast sem girðingarstaura. Sagði Agúst þetta hafa veriö ágætur viður en dregist hefði að vinna hann vegna þess hve léleg tækin voru, sem fyrir hendi voru til þess. Þar af leiðandi var minna unnið I timbur til annarra nota. Aö áliti Agústs mun þessi ferð eftir rekaviöi til Jan Mayen hafa veriö ein a ferðin sem héðan var farin i þessum til- gangi, utan þeirrar ferðar sem farin var árið 1918. vissrahagsmuna að gæta varð- andi eyjuna, t.d. hafi verið sóttur þangað rekaviöur. Þá skipti veðurþjónusta þar tsland miklu máli en að þvl leyti sem til greina komi að nota eyjuna I öðru skyni óski rikisstjórn íslands að áskilja Islenskum rlkisborgurum jafnan rétt á við borgara hvaða annars rikis sem er. Voru þessir fyrirvarar af hálfu íslands teknir að fullu upp i svar það, sem norska sendi- herranum I Kaupmannahöfn var afhent 1 sept. 1927. í Noregi mótmæltu þarlendir aðilar kröfum norsku veður- fræðistofnunarinnar til Jan Mayen. Meðal þeirra var Chr. Ruud, sem taldi sig hafa numið eyjuna 1916 — 1917 og tilkynnt norska rikinu það árið 1920. Til þessara mótmæla var ekki tekin afstaða hér á landi. Undir Noreg 1929 með konungsvaldi I bréfi frá danska utanriks- ráðuneytinu 1929 er tilkynnt, aö eyjan Jan Mayen hafi þá með konunglegri tilskipun verið lögð undir Noreg og að lögregluvald þar sé I höndum forstöðumanns veðurathugunarstöðvarinnar. Biður ráðuneytið um upplýs- ingar um hvernig Islendingar óski að svara þessu. Engin skjöl eru fyrir hendi, sem benda til þess að islenska rikisstjórnin hafi tekið afstöðu til málsins, eða að hún hafi svarað danska utanrfk-isráðuneytinu. Hæstiréttur dæmdi Jacobsen eyna 1933 Ariö 1933 skeði það að Hæsti- réttur Noregs dæmdi Birger Jacobsen eiganda að öllu land- svæði á Jan Mayen vegna land- náms hans árið 1921, og var þar með hafnað kröfum norska rikisins byggðum á landnámi norsku veðurfræðistofnunar- innar. Jacobsen haföi hins - vegar tapað málinu i undirrétti. Islendingar hafa þo ekki hætt að velta fyrir sér hugsanlegum nlunnindum á Jan Mayen, þvi utanrikisráðuneytið gerði ráð- stafanir til að afla upplýsinga um kolajarðlög þar og aðstöðu til kolavinnslu. Í940 berast sfðan upplýsingar um að kol sé þar ekki að finna. Mikill áhugi fyrir reka- viði 1944 Gögn frá árinu 1940 sýna að allmargir aðilar hér hafi um það leyti haft áhuga á reka- viðartöku á Jan Mayen og það ár gerir Vilhjálmur Finsen samning um rekaviðartöku á eynni. Ekki mun þó hafa orðið af þessu fram til ársins 1943, að talið er vegna skorts á hentugum skipum og synjunar breskra hernaöaryfirvalda. Samningur þessi var siðan endurnýjaður 1943 til ársloka 1948. En þar sem þessi gömlu skjöl ná aðeins til ársins 1943 verður ekki af þeim ráöið hvort rekaviöur hefur verið sottur á sam nings limanum. HVaÐ ^^ Portablilk ? A komandi Kaupstefnu '79 i Laugardalshöllinni dagana 24.08.—09.09., munum við ásamt fulltrúa frá Norsk Hydro sýna áfyllingu og tæmingu Portabulk stórsekkja, en Portabulk stórsekkir gefa möguleika á flutningi og geymslu á 500—1000 kg af áburði. Með notkun þeirra gefst islenskum bændum kostur á aö auðvelda sér áburðardreifingu, ^ ^fjj eins °S bændur hinna Norðurlandanna gera nú þegar. ¦Ií: QlAfQK OISI.ASOM i, SUNDABORG 22 - 104 REYKJAVlK - SÍMI 84800 - TELEX 2026 ^

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.