Tíminn - 07.12.1980, Side 18

18
LSÍÍIMÍJ
Sunnudagur 7. desember 1980
Heimir Hannesson formaður Ferðamálaráðs íslands: SamgÖngumál — Flugmál
Jákvæð þróun ferðamála forsenda
samgöngukerfisins
Nýrrar stefnumótunar þörf
Eins og alkunna er hefur að
undanförnu farið fram á flestum
sviðum þjóðlifsins mikil þjóð-
málaumræða um stöðu ílugmála
og samgöngumála þeim tengd.
Ekki er alveg laust viö, að um-
ræða þessi hafi á köflum mótast
fullmikiö af ýmsu yfirborðstali
eins og titt er þegar stjórnmál
tengjast umræðum um nokkuð
sérhæföa málaflokka, þar sem
takmörkuð þekking stjórnmála-
manna blönduð nokkurri auglýs-
ingagirni blandast saman við
hráa afgreiðslu fjölmiðlanna, þar
sem vegist er á vixl meö litt
grunduðum yfirlýsingum. Hefur
stundum ekki farið hjá þvi að
yfirlýsingar manna og fjölmiöla
hafi frekar mótast af eðli og stærð
fyrirsagna heldur en raunveru-
legu efni þess vandamáls, sem á
dagskrá var.
Hinu er þó ekki að leyna, að
óvenjumikiö hefur komiö fram af
mönnum, sem skyndilega verða
vitrir eftir á. Viröist svo vera, að
það sé stærri hópur manna en
menn kynni að hafa grunaö, sem
oftar en hitt fá sina vizku eftir á.
Segir það nokkra sögu. Jaínvel i
þessum hópi eru ábúðarfullir
menn, sem hafa það að aðalstarfi
að miðla öörum af vizku sinni.
Sem betur fer, hel'ur farið fram á
köflum málefnaleg umræða á
bága bóga milli ábyrgra aðila svo
sem vera ber i jafnmiklu alvörðu-
máli og um ræðir. Ekki skal tekið
þátt i þessari umræðu frekar —
henni er lokiö um sinn, en hætt er
við að henni sé ekki að fullu lokið
þó að fyrsti stormurinn sé geng-
inn yfir.
Það hefur litt komið fram i
þessari miklu umræðu, að sam-
göngumál, flugmál og feröamál
eru samofnar greinar á sama
meiði. Tiltölulega hagstæð þróun
islenskra ferðamála á undanförn-
um árum hefur verið forsenda
þess samgöngukerfis, sem okkur
hefur tekist að byggja upp bæði til
og frá Islandi og það er hoilt að
menn geri sér gein fyrir þvi nú á
þeim óvissutimum, sem rikja, að
eina færa leiðin til að takast megi
að tryggja viðunandi samgöngur
til og frá landinu sem og þá tiðni i
innanlandsflugi, sem menn telja
nú eðlilega, er að aukning verði
ferðamálum eöa þróun ferða-
þjónustu. Það er a.m.k. grund-
vallarskilyrði að takast megi að
halda i horfinu miðað við jákvæða
þróun siðari ára. Telja verður að
varla sé hægt að telja árið 1980 að
fullu marktækt i þessum efnum
vegna þess óvissuástands er rikt
hefur i samgöngumálum þjóðar-
innar mikinn hluta ársins. 1 næsta
greinarkorni verða færð að þessu
nokkur eifnisrök jafnhliða þvi
sem i þeirri grein verður reynt að
gera sér grein fyrir þeirri þróun
sem telja má liklega i flugmálum
okkar og annarra þjóða i næstu
framtið. I þessu spjalli verður
vikið að fáum þáttum ferðamál-
anna auk almennra orða um
tengsl þeirra við samgöngukerfi
landsmanna.
SKARTGRIPIR
við öll tœkifœri
SIGMAR 6. MARÍUSSON
Hverftogtttu 16A - Sfmi 21366.
Húseign — Húseign
Húseignin Höfðagata 1, Hólmavík er til
leigu til veitinga og gistihúsareksturs.
Nánari upplýsingar gefur kaupfélags-
stjóri i sima 95-3155.
Frá happdrætti
Framsóknarflokksins
Dregið verður í happdrættinu
á Þorláksmessu
Drætti ekki frestað
Þeir sem fengið hafa heimsenda miða og
eiga eftir að gera skil eru vinsamlega
beðnir að gera það við fyrsta tækifæri.
Samkvæmt giróseðlum má greiða miðana
i hvaða peningastofnun eða pósthúsi sem
næst er, eða koma greiðslu til skrifstofu
happdrættisins að Rauðarárstig 18,
Reykjavik.
Alveg fram á þetta ár hefur
þorri íslendinga litið á það sem
sjálfsagöan hlut að i'slenzkir þjón-
ustuaðilar i flugi byðu upp á dag-
legt flug frá landinu i austur og
vestur. Slik samgönguþjónusta
við eyland i norðurhöfum gegnir
fyrir ibúa þess svo mikilvægu
hlutverki að vart verður með orð-
um lýst. Er óhætt að fullyrða, að
brautryöjendastarf forráða-
manna beggja flugfélaganna
sem og samfelldur rekstur þeirra
um áratugaskeið með þessum
hætti, svo viða um heimsbyggð-
ina, sé einn glæsilegasti þáttur i
islenskri atvinnu- og framfara-
sögu á þessari öld.
Það þarf stundum erfiðleika og
. áföll til að menn geri sér grein
fyrir þvi, að lifsins gæði koma
ekki öll á silfurfati — og vel má
greina það i umræðu siðustu
vikna og mánaða, aö stundum
þarf harðan skell til að menn átti
sig á augljósum staðreyndum.
Þetta glæsilega starf forráða-
manna og starfsfólks á sannar-
lega meira skiiið en að það sé
flokkað undir einhverja einok-
unarstarfsemi eða sett undir
óljóst mæliker hlutafjárverðmæt-
is. Svo einfalt er það ekki — þó að
ýmsir þeirra, sem svo auðvelt
eiga með að vera vitrir eftir á,
eigi nú skýringar á reiðum hönd-
um. Eitt skal fullyrt, flugþjón
usta i slíkum mæli, sem alþjóða-
flug Islendinga hefur þróast i —
hefði aldrei orðið að raunveru-
leika ef þeir dugmikiu flugmenn
ur stundum verið um að ræða
menn, sem ætlað hefur verið að
axla nokkra ábyrgð — og ekkert
haft á móti þvi sjálfir að geta not-
ið þessarar þjónustu i hvert skipti
er þeim sjálfum hefur hentað.
Þannig geta menn siðar i lifinu
stundum rekið sig ásinar eigin
mótsagnir.
En hvað er þá til ráða? Að þvi
verður að nokkru vikið i næstu
grein, þar sem m.a. verður reynt
að horfa á hvaða kaldar stað-
reyndir kunna að vera á næsta
leiti i samgöngumálum okkar —
flug- og ferðamálum, þvi allt er
þetta svo nátengt, að ekki verður i
sundur slitið.
Þegar það liggur fyrir, i ljósum
staðreyndum, að á árinu 1979,
miðað viö að flugfloti i eigu eða
notkun Flugleiða hf. hafði upp á
að bjóða, á þvi ári, samtals u.þ.b.
914 sæti og meðaltalssætafjölda
183 að tölu, að ferðalög erlendra
gesta okkar til og frá landinu
hefðu á árinu öllu borið uppi
hvorki meira né minna en 409
flugferðir á þvi ári til og frá land-
inu, virðist varla orka tvimælis,
að hér er um að ræða svo þýð-
ingarmikið efnisatriði að ekki er
hjá þvi komist að kryfja það tii
mergjar — a.m.k. að taka mjög
alvaríegt mið að þvi i allri okkar
stefnumörkun. Það hefur þvi
miður ekki veriö gert.
Eins og með sjálfsagða daglega
flugið, er það enn almenn skoðun,
sem ekki er bundin við „manninn
á götunni” heldur nær i æðstu
staði svokallaðs stjórnkerfis, að
staða ferðamála sé enn þannig að
það sé sjálfsagður hlutur, að svo
megi heita að viðskiptavinirnir
biði eftir þvi að komast hingaö.
Sannleikurinn er sá, að i ferðavið-
skiptum sem öðrum alþjóðlegum
viðskiptum rikir hin harðasta
samkeppni, þar sem spurningin
•IP
SnnEa
m
Kxíiiilfsn:: : - ŒK“!iS:s.
iiiiiiiio::: p - iiíiííooeiiiiiiíiois -
m ? ■ rr iii
A Hótel Sögu eru 106 herbergi, tveir veitingasalir, 6 barir og þar geta
600 manns setið samtimis að snæðingi
og þeir fáu einstaklingar, sem
trúðu á framtiðina með þeim, i
hinni óvissu tíö á fyrstu áratugum
þessarar aldar, hefðu sett sitt
traust á rikisvaldið eða opinber
afskipti. Það var lán þeirra og
þjóðarinnar, að þeir hófust handa
sjálfir án þess aö biða eftir merki
úr stjórnarráðinu eða frá lög-
gjafarþinginu. Og þvilik blessun
fyrir skattborgarana, að mál
skyldu þá þegar taka þá stefnu.
Hætt er við ef opinber forsjá hefði
átt að standa að þessari sögulegu
þróuna, hefði timi Esjunnar,
Heklunnar og Gullfoss staðið
Jengur á lslandi — og íslensk
þotuöld runnið siðar upp — hefði
hún þá nokkru sinni komið! Þetta
er hollt að hafa i huga þegar
menn ræða það i dag i fullri al-
vöru, að svo sé komið, að rikis-
valdið taki að hluta eða öllu við
flugrekstri Islendinga. Væri þó
óliku saman að jafna að taka við
allri þeirri miklu reynslu, tækni
og markaðsþekkingu, sem i dag
er fyrir hendi og verður ekki met-
in til fjár — hvorki af matsnefnd-
um sé sjálfum Rikisábyrgðar-
sjóði.
En nú er þessi timi liðinn! Það
er ekki lengur sjálfsagður hlutur,
að islenzktf flugfélag geti árið
um kring boðið upp á flug til um-
heimsins kvölds og morgna. Og
þeir sem á sama tima hafa bein-
lini.- með athöfnum eða athafna-
leysi látið sér á sama standa um
þær forsendur, sem gert hafa
þessa starfsemi mögulega, m.a.
móttaka erlendra feröamanna —
geta nú endurreiknað sitt dæmi
endurmetið sina afstöðu. Hér hef-
um framboð og eftirspurn, verð
og gæði hafa úrslitaáhrif á
ákvörðun viðskiptavinarins. Það
vefst fyrir of mörgum, að ferða-
þjónusta er ekki annað en útflutn-
i ngsatvinnuvegur og
þjónustugrein, sem að þvi einu er
frábrugðin öörum útflutningsat-
vinnuvegum, að neytendurnir
koma til okkar með islenskum
farkostum og kaupa hérlendis
vörurogþjónustu.
Þessi atvinnuvegur er nú — og
hefur verið þegar um nokkurra
ára skeið með stærri atvinnuveg-
um þjóðarinnar, sem m.a. sjá má
á þvi að á árinu 1979 voru gjald-
eyristekjurnar tæplega 16
milljarðar króna. Heildartekj-
urnar hafa numið verulega hærri
upphæð, þar sem tekjur i inn-
lendri mynt eru verulegar. Má
hér enn minna á, að þaö hlytur að
vega aíar þungt i þessu efni, að
erlent ferðafólk — meö eða án
dvalar gerir okkur kleift aö halda
uppi betra og fullkomnara sam-
göngukerfi jafnt við umheiminn
sem innanlands en annars væri
mögulegt.
Séu gjaldeyristekjur af ferða-
þjónustu bornar saman við ýmis
konar annan útflutning skv. hag-
skýrslum á árinu 1979 kemur i
ljós ýmislegt athyglisvert. Ferða-
málin gefa af sér i gjaldeyri á ár-
inu sem svarar milli 50—60% af
heildarútflutningi alls saltfisks
Sölusambands isl. fiskframleið-
enda, þau gefa af sér rúmlega
tvöfalt meiri gjaldeyrisverðmæti
en öll sala saltsildar á vegum
Sildarútvegsnefndar á árinu,
u.þ.b. fimm til sex falt andvirði
Heimir Hannesson
allra hvalaafurða landsmanna,
u.þ.b. fimmfalt verðmæti kisil-
járns flutt út af Járnblendifélag-
inu, uþb. nifalt verðmæti skreið
ar flutt út af Samlagi skreiðar-
framleiðenda — ennfremur nifalt
verðmæti alls kisilgúrs á árinu og
tuttugu og sjö falt andvirði út-
fluttra skinna og ullar frá Slátur-
félagi Suðurlands, svo nokkur
dæmi séu nefnd.
Af mörgu fleira mætti taka, en i
þessu samhengi er fróðlegt að
rifja upp tillögu til þingsályktun-
ar, sem flutt var á Alþingi
1974—75, 205. mál, 96. löggjafar-
þing. Flutningsmenn voru sá er
þetta ritar ásamt þingmönnunum
Benedikt Gröndal, Eyjólfi K.
Jónssyni og Garðari Sigurðssyni.
Tillagan var eftirfarandi:
„Alþingi ályktar að fela rikis-
stjórninni i samráði við þjónustu-
aðila i Islenskum ferða- og sam-
göngumálum að kanna hið fyrsta
leiðir til að auka fjölþjóðlegt ráð-
stefnuhald hér á landi, m.a.
vegna hinna miklu gjaldeyris-
tekna, sem ráðstefnuhald skap-
ar: Einkum verði islenzkar stofn-
anir og samtök, er hlut eiga að ai-
þjóðlegu samstarfi, hvattar til að
beita sér fyrir þvi að Island fái
sinn skerf af funda- og ráðstefnu-
haldi, sem fram fer á vegum
þeirra aðila.”
Satt best að segja er mér ekki
kunnugt um og hef ekki fengiö
upplýst, þrátt fyrir nokkra
eftirleit, hvort tillaga þessi dag-
aði uppi eða hvort hún lenti i safn-
inu mikla, sem fær mismikinn
framgang og ekki verður frekar
rætt.
1 greinargerð með þingsálykt
unartillögunni segir m.a.: „Fæst-
um.sem ekki starfa að islenskum
samgöngu- og ferðamálum, er
ljóst hve mikla þýðingu það hefur
að auka nýtingu flutningatækja
og þjónustuaðstöðu utan hins
skammma annatima yfir hásum-
arið. Það er samdóma álit allra
þeirra, er að ferðamálum vinna,
að aukning á fjölþjóðlegum ráö-
stefnum á Islandi gæti aukið
gjaldeyristekjur þjóðarbúsins
verulega, sbr. það tölulega yfirlit,
sem hér fer á eftir um liklegar
gjaldeyristekjur af einni tiltölu-
lega litilli ráðstefnu. Fyrir utan
hinar beinu tekjur er að sjálf-
sögðu mjög aukið hagræði að þvi
fyrir hina ýmsu viðskiptaaðila
ferðaþjónustunnar að nýta alla
aðstöðu lengur en ella, svo. sem
fyrir flugfelög, hótel, veitingahús,
og aðra sambærilega aðila. Miðað
við þær verulegu tekjur, sem
þessi starfsemi skapar, er eðli-
legt að hið opinbera hafi frum-
kvæði að þvi i samvinnu við þjón-
ustuaðila i samgöngu- og
ferðamálum, að vinna að þvi á
skipulegan hátt aö fá hingaö til
lands fjölþjóðlegar ráöstefnur af
viðráðanlegri stærð. 1 þessu sam-
bandi má minna á að ísland er
aðili að fjölmörgum alþjóðlegum
stofnunum og samtökum, sem
halda fundi og ráðstefnur árlega
eða oftar á ári. Það mundi mjög
flýta fyrir framgangi þessa
máls, ef rikisstjórn íslands bein-
linis fæli fulltrúum sinum i hinum
ýmsu fjölþjóölegu samtökum og
stofnunum að vinna aö þvi að ráð-
stefnur og fundir yröu haldnir hér
á landi innan eðlilegra marka og
islensk stjórnvöld á hverjum tima
legðu eitthvað af mörkum þegar
slikar ráðstefnur væru haldnar
hér. Slikt Væri að sjálfsögðu
framkvæmdaatriði hverju sinni,
en yrði ireyndmikill hvati þess að