Tíminn - 17.04.1983, Síða 9

SUNNUDAGUR 17. APRIL 1983
9
menn og málefni
Viðnam gegn verðbolgunm
er aðalmál kosninganna
Spá Vinnuveitenda-
sambandsins
■ t>að hefur að vonum vakið ugg, að
Vinnuveitendasamband íslands hefur
birt efnahagsspá', sem reiknar með því
að verðbólgan komizt upp í 110% á
þessu ári, ef engar nýjar viðnámsað-
gerðir verða gerðar á árinu.
Rætist þessi spá er fyrirsjáanlegt
stórfellt atvinnuleysi og mikil rýrnun á
kaupmætti almennings. Hér myndi þá
skapast svipað atvinnuleysi og í ná-
grannalöndunum, t.d. Bretlandi og
Danmörku.
' Þessi spá þarf hins vegar ekki að.
koma á óvart. Það var strax ljóst, að
samvinna Alþýðubandalagsins og
stjórnarandstöðunnar á nýioknu þingi
um að stöðva vísitölufrumvarp
forsætisráðherra myndi hafa hrikaleg-
ar afleiðingar.
Samkvæmt vísitölufrumvarpi for-
sætisráðherra átti að fresta vísitölu-
greiðslunum 1. mars um einn mánuð
og nota þann tíma til undirbúnings
frekari aðgerðum. Jafnframt var lagt
til að gera ýmsar breytingar á vísitölu-
kerfinu.
Hefðu þessar fyrirætlanir náð fram
að ganga, væru horfurnar í efnahags-
málum allt aðrar en þær eru nú, þótt
frekari ráðstafanir hefðu verið nauð-
synlegar. Þær ráðstafanir hefðu orðið
mun auðveldari, ef vísitölufrumvarpið
hefði verið samþykkt og þannig lagður
grundvöllur að áframhaldandi aðgerð-
um.
Það verður þjóðinni dýrt, að
Alþýðubandalagið gerði samkomulag
við stjórnarandstöðuna um að stöðva
vísitölufrumvarpið.
Þess vegna blasir nú framundan
hvorki meira né minna en 110% verð-
bólga, ef ekki verður tafarlaust og
rösklega tekið í taumana eftir kosn-
ingarnar 23. apríl.
Verður kosið aftur í sumar
eða haust?
Þótt horfurnar í efnahagsmálunum
séu svo dökkar framundan, að verð-
bólgan getur að óbreyttum aðstæðum
komizt upp í 110% á þessu ári, virðast
Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðu-
bandalagið ætla að halda því til streitu,
að aftur verði kosið til Alþingis á þessu
ári.
Á nýloknu Alþingi hafði samstaða
þingflokkanna um kjördæmamálið nær
rofnað sökum þess, að Alþýðubanda-
lagið og Sjálfstæðisflokkurinn gerðu
að meginskilyrði, að það ákvæði yrði
sett inn í frumvarpið um stjórnarskrár-
breytinguna, að efnt skyldi strax til
þingkosninga eftir að hún hafði verið
samþykkt.
Jafnframt vildu þessir flokkar, að
þing yrði kallað saman strax að loknum
kosningunum 23. apríl. Þeir fóru ekki
dult með, að þetta ætti að verða stutt
þing, sem væri fyrst og fremst haldið til
að afgreiða stjórnarskrárbréytinguna.
Það ætti því að verða hægt að efna til
nýrra þingkosninga síðasta laugardag
í júní eða fyrsta laugardag í júlí.
Vegna harðrar andspyrnu Fram-
sóknarflokksins sættu þeir sig við það,
að umrætt ákvæði yrði ekki sett í
stjórnarskrárfrumvarpið. Hins vegar
hefur ekkert komið fram, sem bendir
efalaust til þess, að þeir ætli ekki að
knýja fram þingkosningar í sumar eða
haust.
Vafalítið verður það líka niðurstað-
an, ef þessir flokkar fá sæmilega út-
komu í kosningunum. Þá verða efna-
hagsmálin enn einu sinni lögð til hliðar
og verðbólgunni gefinn laus taumurinn
a.m.k. fram á haustið.
Eina leiðin til að hindra slfka öfug-
þróun er að veita Framsóknarflokkn-
um brautargengi.
Niðurtalningin
Það hefur einkennt kosningabarátt-
una til þessa, að allir stjórnmálaflokk-
ar, nema Framsóknarflokkurinn, hafa
varazt að gera skýra grein fyrir því,
hvaða efnahagsúrræða þeir vilja grípa
til að kosningum loknum.
Það hefur að vísu ekki staðið á þeim
að birta stefnuskrár með fögrum lof-
orðum, en í þær allar hefur vantað
það, sem mestu máli skiptir, hvaða
efnahagsráðstafanir á að hefjast handa
um að loknum kosningum.
Aðeins Framsóknarflokkurinn hef-
ur bent á ákveðna leið, lögbundna
niðurtalningu á hækkunum, sem nái
jafnt til vaxta, kaupgjalds, fiskverðs,
búvöruverðs og annarra þátta fram-
leiðslukostnaðarins, sem íslenzk
stjórnarvöld geta ráðið við. Þannig
vinni þjóðin sig út úr vandanum í
áföngum.
Því er haldið fram af andstæðingun-
um, að þessi leið hafi verið reynd á því
kjörtímabili, sem nú er að Ijúka. Það
er bæði rétt og ekki rétt.
Hún var reynd með efnahagsaðgerð-
um, sem gerðar voru í árslok 1980. Þá
var gripið til niðurtalningar á framan-
greindum kostnaðarliðum. Þær að-
gerðir báru góðan árangur.
Rétt áður en gripið var til þessara
aðgerða, höfðu sérfræðingar atvinnu-
rekenda spáð því, að verðbólgan á
árinu 1981 yrði að óbreyttum aðstæð-
um milli 80-90%, en hún var um 60%
á árinu 1980. Verðbólgan á árinu 1981
varð um 40%. Þetta var mest að þakka
niðurtalningaraðgerðunum, sem gerð-
ar voru í árslok 1980.
Því miður náðist ekki samkomulag
um það innan ríkisstjórnarinnar að
halda þessum ráðstöfunum áfram. Al-
þýðubandalagið var andvígt því og
ekki fékkst nógur stuðningur frá Sjálf-
stæðisflokksmönnum í ríkisstjórn-
inni.
Fleira kom líka til. Vinnuveitenda-
samband íslands og Alþýðusamband
íslands hafa ekki fullt umboð til að
semja fyrir öll aðildarfélög sín. Þegar
þessir aðilar ætluðu að gera hóflega
kjarasamninga á síðastl. sumri, skárust
viss samtök atvinnurekenda og laun-
þega úr leik og gerðu sérsamninga.
Flestar líkur benda til, að slíkur glund-
roði í kjarasamningum muni færast í
aukana.
Það var af þessum ástæðum, að sú
stefna var mörkuð á flokksþingi Fram-
sólknarmanna í nóvember síðastliðnum,
að niðurtalningaraðgerðir í framtíð-
inni skyldu bundnar með lögum.
Yald Alþingis
Það hljóta allir að viðurkenna, að
venjulegt ástand ríkir ekki í efnahags-
málum landsins um þessar mundir.
Framundan blasir við 110% verðbólga
með tilheyrandi kaupmáttarrýrnun og
atvinnuleysi. Ástandið verður meira
en geigvænlegt, ef verðbólgan kemst á
þetta stig.
Við slíkar aðstæður verður að grípa
til óvenjulegra úrræða og beita því
valdi, sem þjóðin hefur yfir að ráða, til
að afstýra ófarnaðinum.
Engin stofnun og engin samtök hafa
vald og myndugleika til að grípa hér
nægilega í taumana, nema Alþingi.
Slíkt vald hefur það samkvæmt stjórn-
skipunarlögunum. í raun réttri hefur
það ekki aðeins þetta vald, heldur ber
því öll skylda til að beita því undir
þeim kringumstæðum, sem hér eru nú.
Nær allar ríkisstjórnir hérlendis á
sfðari áratugum hafa gripið til þess að
beita þessu valdi Alþingis, þótt ástand-
ið hafi ekki verið eins alvarlegt og nú.
Hlálegt er að heyra leiðtoga Alþýðu-
bandalagsins hneykslast yfir því, að
Framsóknarflokksmenn skuli leggja til
að gripið verði til lögbindingar undir
þessum kringumstæðum. Á síðastliðnu
ári stóðu þeir að því að gefin voru út,
eins og frægt er, bráðabirgðalög um
víðtæka lögbindingu varðandi kaup og
kjör.
Á ávöxtunum
skuluð þið
þekkja þá
Það hefur sennilega komið ýmsum
atvinnurekendum á óvart, að engum
fremur má kenna um það en Geir
Hallgrímssyni, Albert Guðmundssyni
og öðrum slíkum leiðtogum Sjálf-
stæðisflokksins, að atvinnuvegirnir
urðu að greiða 15% launahækkun um
næstseinustu mánaðamót, án þess að
það kæmi öðrum en hátekjumönnum
að gagni, þar sem launabætur hinna
láglaunuðu fóru samstundis í
verðbólguhítina.
Fáir munu hafa boðað það af meira
kappi en Geir Hallgrímsson og Albert
Guðmundsson, að leggja bæri kapp á
að styrkja grundvöll atvinnuveganna
og tryggja þannig atvinnuöryggi og
sæmileg lífskjör.
Á kjörtímabilinu, sem nú er að
Ijúka, hefur þó meginþorri þingmanna
Sjálfstæðisflokksins og forustumanna
reynt eftir megni að hindra allar við-
námsaðgerðir gegn verðbólgunni og
síðast gert bandalag við leiðtoga Al-
þýðubandalagsins um að stöðva vísi-
tölufrumvarpið, sem hefði frestað
launahækkunum um einn mánuð með-
an leitað hefði verið víötækari úrræða
gegn verðbólgunni.
Nú eru leiðtogar Sjálfstæðisflokks-
ins farnir að lofa því enn á ný, að þeir
skuli standa vörð um afkomu atvinnu-
veganna. Kjósendur eiga að dæma
flokkana meira af reynslunni en loforð-
unum. Af ávöxtunum skuluð þið
þekkja þá.
Ástæðulaus
ótti
Svavar Gestsson var á beinni línu
hjá DV 22. f.m. og birti blaðið flest
svör hans daginn eftir. Meðal annars
segir DV, að Hörður Jónsson í Kópa-
vogi hafi spurt Svavar að því, hvort
„Alþýðubandalagið væri tilbúið til að
fara í stjórn með Sjálfstæðisflokkn-
um?“
Svar Svavars var á þessa leið:
„Ég hefi enga trú á að Sjálfstæðis-
flokkurinn sé tilbúinn til að fara í
stjórn með Alþýðubandalaginu. Ég
held, að þeir leggi ekki í það, jafnvel
þótt unnt væri að finna einhvern sam-
starfsgrundvöll fyrir slíka ríkisstjórn.
Mér er mjög til efs, að Sjálfstæðismenn
séu búnir að brjóta svo af sér viðjar
kalda stríðsins að þeir þyrðu að efna til
ríkisstjórnar með okkur.“
petta svar Svavars er skýrt. Það.
stendur ekki á Alþýðubandalaginu að
mynda stjóm með Sjálfstæðisflokkn-
um. Svavar útilokar ekki, að unnt
verði að finna samstarfsgrundvöll fyrir
slíka stjórn. Hins vegar óttast hann,
að Sjálfstæðisflokkurinn kunni að vera
tregur til þess að fara í slíka stjórn. *
Þetta er hins vegar ástæðulaus ótti
hjá Svavari. Meira að segja ritstjórar
Morgunblaðsins bíða hans með opnum
örmum. Matthías Johannessen hefur
skrifað heila bók um, að nýsköpunar-
stjóm Sjálfstæðisflokksins og Alþýðu-
bandalagsins (Sósíalistaflokksins)
hafi verið besta ríkisstjórn á íslandi.
Styrmir Gunnarsson og Björn
Bjarnason skrifuðu miklar greinar um
það eftir kosningarnar 1979, að nú
ættu Sjálfstæðisflokkurinn og Alþýðu-
bandalagið að taka höndum saman.
Skoðun þeirra er óbreytt.
Aðalmál
kosninganna
Hér á undan var vikið að því, að
flokkarnir fjórir, Alþýðubandalag,
Sjálfstæðisflokkur, Alþýðullokkur og
Bandalag jafnaðarmanna, varist að
nefna það í kosningastefnuskrám.
sínum, hvaða efnahagsráðstafana
skuli gripið til að kosninguimm
loknum.
í flokkakynningunum, sem síðan
hafa farið fram, hafa þeir lítillega
reynt að bæta úr þessu. Þeir hafa helzt
bent á þá leið, að fulltrúum stéttanna
verði hóað sanian og þeir látnir reyna
að ná samkomulagi. Mcðan eiga Al-
þingi og ríkisstjórn að halda að sér
höndum og jafnvel efna til nýrra
þingkosninga.
Hvað myndi þetta samningaþóf taka
langan tíma og hvaða árangur myndi
nást? Vilmundur Gylfason taldi líklegt
í spurningaþætti, að þetta gæti tekið
allt að sex mánuði.
Hvernig halda menn að efnahags-
ástandið yrði eftir sex mánaða samn-
ingaþóf og meðan yrði ekkert aðhafzt
af Alþingi og ríkisstjórn? Þessi tími
« hefði eyðzt í vinnudeilur og verkföll.
Stórfellt atvinnuleysi væri komið til
sögunnar og kaupmátturinn hefði rýrn-
að gífurlega.
Ef til vill væri hægt að þröngva
launþegum til einhverra samninga eftir
slík átök, en það er þó engan veginn
víst.
Framsóknarmenn hafna þessari leið
Alþýðubandalagsins, Sjálfstæðis-
flokksins, Alþýðuflokksins og Banda-
lags jafnaðarmanna.
Stefna Framsóknarflokksins er, að
strax eftir kosningarnar 23. apríl grípi
Alþingi rösklega í taumana til verndar
kaupmætti launanna og atvinnuörygg-
inu.
Það verður strax fyrir 1. júní að gera
ráðstafanir til þess, að verðbólgan
þjóti ekki upp um 20-25%, eins og nú
eru horfur á, ef ekkert verður aðhafzt.
Það er meginmál þessara kosninga,
hvernig brugðizt verður við verðbólgu-
vandanum strax að þeim loknum.
Málið er ákaflega einfalt.
Ef kjósendur hafa trú á sex mánaða
samningaþófi stéttanna, þá kjósa þeir
Alþýðubandalagið, Sjálfstæðisflokk-
inn, Alþýðuflokkinn eða Bandalag
jafnaðarmanna.
Ef menn telja hins vegar, að ekki sé
um annað að ræða, eins og komið er,
en að Alþingi grípi í taumana og dragi
úr verðbólguhraðanum með niðurtaln-
ingu í áföngum og reyni þannig að
bjarga kaupmættinum og atvinnu-
örygginu, þá veita þeir Framsóknar-
flokknum brautargengi til að knýja
þessa stefnu fram.
Þórarinn Þórarinsson,
ritstjóri, skrifar