Tíminn - 23.08.1990, Blaðsíða 7

Tíminn - 23.08.1990, Blaðsíða 7
FÍmmtudagur 23^ agúst 1990 rtniroi i a Tíminn 7 UR VIÐSKIPTALIFINU Utlent starfslið í olíulöndum araba í olíuríkjum Araba, öðrum en írak, voru 5,3 milljónir manna aö störfum 1984, en að mati Alþjóðlegu vinnumálastofnunarínnar hefur þeim síðan fækkað um 5-10%. Hafa þeir sent „heim" 6-8 milljónir $ á ári. Utlendir starísmenn íolíu- ríkjum Araba (öðrum en írak) Land 1987 1990 (áætlað) Bahrain 79.550 74.100 Kuwait 502.200 495.500 Oman 275.400 260.500 Quatar 62.800 61.350 Saudi Arabía 3.025.900 2.901.700 Sameinuðu arabísku íurstadæmin 566.450 566.300 Samtals 4.512.300 4359.450 „Lækkun oliuverðs framan af ní- unda áratugnum, einstaklega ör fjölgun á meðal hinna arabisku íbúa og tilkoma atvinnuleysis á meðal staðarmanna, nýútskrífaðra úr há- skólum og tækniskólum, hafa skapað ný viðhorf: Útlendir starfsmenn verða hundruðum þúsundum saman að víkja fyrir staðarmönnum. ífram- tíðinni hyggjast Sameinuðu arabísku furstadæmin ráða aðeins þegna sina í störf í rikisfyrirtækjum, um 50.000, en nú sitja þeir aðeins að fimmtungi þeirra. ... Samsetning hins útlcnda vinnuafis hefur verið að breytast. Að nýbyggingalotunni lokinni hefur orð- ið hlutfallsleg fækkun ófaglærðra, en fjölgun tæknimenntaðra og hálf- tæknimenntaðra i störfum við rekstur og viðhald. Jafhframt hefur lækkun olíuverðs leitt til þess, að atvinnurek- endur hafa tekið þann kost að ráða starfsfólk úr láglaunalöndum." Svo sagði Financial Yiines frá 4. júlí 1989. Starfsmenn frá Evrópu og Bandarikjunum um 1980 voru um Útlendir starfsmenn verða hundruðum þúsundum saman að víkja fyrir staðarmönnum. 100.000, en munu 1989 hafa verið helmingi færri. Þess skal getið, að i Austurlöndum nær öllum eru um 3 milljónir Egypta að störfum utan heimalands síns og senda þeir „heim" um 3 milljarða $ á árí. 200 mflna f iskveiði- lögsaga Namibíu Stjórn Namibiu, sem nú er full- valda, hefur lýst yfir 200 milna fisk- veiðilögsögu og visað útlendum fiskiskipum af miðum sínum, uns ástand fiskistofna innan hennar hef- ur verið athugað. Helsta fisktegund- in á miðum Namibíu er haki, en veiddur haki hefur farið minnkandi undanfarin ár. — Bitnar veiðibannið harðast á Spánverjum. Af um 200 út- hafstogurum þeirra hafa 115 verið á veiðum undan Namibíu (og um 55 við Falklandseyjar), en fyrirtæki í Namibiu mun hafa leigt 14 spænska togara. A Spáni nemur fiskneysla á mann 30 kg á ári. Eigin hakaafli hefur ekki dugað landsmönnum, Spánn hefur fiutt inn haka, meriuza, frá Chile og Argentinu, 65 þúsund tonn 1988. Stígandi Austur-þýskur efna- íðnaður á berangri Austur-Þýskaland er áttunda helsta efnaiðnaðarland í heimi. Við ef naiðnaö þarlendis hafá síð- ustu árín veríð um 300.000 starfsmanna, og framleiösla iðn- aðaríns hefur verið seld á 100 milljarða austur- þýskra marka (um 35 milljarða steríingspunda STAL A NIUNDA ARATUGNUM Fyrrí hluti níunda áratugaríns var stálverum í helstu iðnaðarlönd- um erfiður, en úr hag þeirra raknaði, er á áratuginn leið, eftir end- urskipulagningu (og að stálverum í þróunariöndum upp komn- um). I heimi öllum var framleiðsla hrástáls 1988 um 730 milljón- ir tonna, þar af í helstu iðnaðariöndum um 480 milljónir tonna, en (þeim hafði framleiðsla hrástáls fallið niður í 360 milljónir tonna 1983 úr 520 milljónum tonna 1979. í Bandaríkjunum voru liðlega 200 að 1980, en 150.000 undir lok ára- fyrirtæki i stáliðnaði 1980 og fram- leiddi helmingur þeirra hrástál. Stærstu stálverin voru þá: U.S. Steel, Armaco og Inland Steel. í lok síðari heimsstyrjaldarinnar framleiddu Bandarikin meira en helming fram- leidds hrástáls í heimi öllum, en 1980 framleiddu þau 15% þess og fluttu inn um 20% þess stáls sem til iðnaðar þeirra fór. Unnu þarlendis 400.000 manna beinlínis við stáliðn- tugarins, 1988. Er sú fækkun í senn til marks um endurskipulagningu og samdrátt. Fjárfesting í iðnaðinum óx ekki, nam 2 milljörðum $ 1983, en 1,8 milljörðum $ 1987. Þá hefur hlutur stórra stálvera í framleiðsl- unni minnkað, úr 73% 1979 í liðlega 50% 1987, en að sama skapi vaxið hlutur miðlungi stórra stálvera, margra endurskipulagðra eftir fjár- hagsörðugleika, og lítilla. Jöfhum skrefum hafa mörg þeirra snúið sér jafhframt að annarri framleiðslu, þótt nokkur, svo sem Bethlehem Ste- el, sitji við sinn keip. I Vestur-Evrópu varð vegur stáliðn- aðar á níunda áratugnum um margt svipaður sem i Bandarikjunum. Störfum í stáliðnaði beinlínis fækk- aði um 500.000, hvort sem fyrir þá fækkun hefur tekið um sinn. Fjár- festing í iðnaðinum jókst þó, úr 2,4 milljörðum $ 1983 i 4,1 milljarð $ 1987. — Á Bretlandi var stáliðnaður einkavæddur. Á Frakklandi voru fyr- irtækin um hin stóru stálver, Sacilor og Usinor, saman felld. I Vestur- Þýskalandi sameinuðust Yhyssen, Mannesmann og Krupp um sum stál- ver sín. I lok níunda áratugarins var hagn- aður af hinum fimm stóru stálverum Japans (sem samráð hafa sin á milli), en 1986-87 töpuðu þau 3,6 milljörð- um $. Enn frekar en í Bandarikjun- um hafa þau öðrum þræði tekið upp aðra framlciðslu. Kobe- verið er orð- ið helsti framleiðandi rafskauta í heimi, og hefur aðeins um helming tekna sinna af stálvinnslu. Nippon Steel framleiðir rafeinda-búnað og á í samvinnu við Hitachi og IBM (Jap- an). Kokan hefur tekið upp liftækni. Landa á milli var upp tekin nokkur samvinna stálvera á milli. Að Na- tional Steel hefur Nippon Kokan þannig staðið ásamt National Int- ergroup frá 1985. Og Nisshin, sjötta stærsta stálver Japans, á 40% i stál- húðunar-smiðju, sem Wheeler- Pitts- burgh hefur komið upp. Stígandi á núverandi gengi). Um þriðjung- ur framleiðslunnar hefur veríð seldur úr landi, þar af um 20% til Vestur-Evrópu, um 10% til Aust- ur-Evrópu. Hefur iðnaðurinn mjög unnið úr brúnkoium og gasi, leiddu frá Ráðstjómamkj- unum. Að austur-þýskum efriaiðnaði hafa staðið 15 kombinate, eignarhaldsfé- lög rikisins. Leuna á stærstu verk- smiðjusamstæðu þeirra, en hana hóf BASF að reisa 1916. Þekur sam- stæðan nú 7 fermílur. Við hana hafa starfað 27.000 manna og mun hún ofmönnuð, svo að 7.000 manns verður sagt upp störfum. Nálega all- ar vélar verksmiðjanna og tæki munu 15 ára og eldri. Sakir dræmra undirtekta í Vestur-Þýskalandi leitar Leuna nú samstarfs við aðila í öðr- um löndum, Rhone-Poulenc á Frakklandi, BP á Bretlandi, Mitsui i Japan. Þótt rannsóknir á vegum Le- una muni hafa verið litlar í saman- burði við það, sem best gerist á Vest- urlöndum, hefur varningur hennar á útlendum mörkuðum þótt allgóður á niunda áratugnum, en þótti siðri á hinum áttunda. Að sagt er, stóð markaðssetning á útlendum mörk- uðum varningi hennar einkum fyrir þrifum á siðustu árum. Mengun mun mikil frá verksmiðju- samstæðu Leuna, einkum brenni- steins- tvísýringur úr brúnkolum. Frá Rafmagnseftirliti ríkisins: Uppsetningu rafgiroinga ábótavant - Fúskið í fyrirrúmi Notkun rafgirðinga fer vaxandi í landinu. Helstu eigendur rafgirð- inga eru Vegagerð ríkisins, Landgræðsla ríkisins, sveitarfélög, félagasamtök, bændur og einstaklingar. Fæstir þessara aðila ráða fagmenn til að setja upp rafgirðingar. Útkoman er sú, að girðingar leka víðast hvar spennunni til jarðar og þjóna ekki til- gangi sínum. Þessi spennuieki veldur víða símatruflunum. Raf- girðingar eru víða settar inn í gamlar og úr sér gengnar gadda- vírsgirðingar og skapa hættu fyrír menn og skepnur. Merkingum er ábótavant Eigandi rafgirðingar, sem veldurtruflunum á síma- kerfinu, getur orðið skaðabótaskyldur gagnvart Pósti og síma. Undanfarin ár hefur Rafmagnseftir- is. Ekki var bónda gert að greiða litrikisinshafttalsverðafskiptiafraf- kostnað i þetta sinn. En lög kveða girðingum, minnt á reglur um upp- skýrt á um það, að símann megi ekki setningu þeirra og leiðbeint um frá- trufla, og að „raforkuvirki skuli vera gang á vettvangi. Á sl. ári fór fram athugun á síma- truflunum í V.-Skaftafellssýslu af völdum rafgirðinga. Hálfur tugur tæknimanna frá RER og Pósti og síma vörðu hartnær viku í þessar rannsóknir á girðingu eins sveitabýl- þannig gerð, notuð og haldið við og eftir þeim litið að hætta eða truflanir af þeim verði svo litlar sem við verði komið". Fyrir skömmu fór eftirlitsmaður frá RER á vettvang og mældi einar 20 rafgirðingar á svæðinu frá Hrútafirði austur í Öxarfjörð. Er skemmst frá þvi að segja að engin þessara girðinga stóðst fyllilega þær kröfur sem gerðar eru um frágang og uppsetningu. Víða var spenna það lág, að girðingin var í raun gagnslaus. Merkingum var við- ast hvar ábótavant, jafhvel á ferða- mannaslóðum, þar sem mikið er um mannaferðir. Rafgirðing getur verið hættuleg viðkomu, sérstaklega þeim sem eru með einhverjar hjartatruflan- fr. Slitnir spennuvírar námu við jörðu. Úttaki á spennuvir frá spenni að girð- ingu var víða ábótavant. Gamlar gaddavírsgirðingar meðfram vegi eða götuslóða voru sums staðar notaðar til að bera óeinangraðan spennuvírinn út á hina eiginlegu rafgirðingu, viðast hvar án nokkurrar auðkenningar. Þetta er vítavert og ólöglegt. Víða vex jarðargróður upp i girðingu með þeim afleiðingum að spenna glatast til jarð- ar og girðingin missir gildi sitt af þeim sökum. Spenna glatast viða til jarðar af öðr- um og alvarlegri orsökum, nefhilega þeim, að ekki er farið eftir faglegum leiðbeiningum um uppsetningu spennugjafans, einangrun á spennu- vírnum út á girðinguna og á girðing- unni sjálfri, svo og frágangi jarð- skauta. Inn eru fluttir staurar úr svonefhdu „INSUL"-timbri, sérstaklega ætlaðir í rafgirðingar, enda miMð notaðir er- lendis. Það hefur verið álit manna, að staurar þessir væru það einangrandi, að ekki þyrfti að nota sérstaka ein- angrara fyrir virana, til að varna leiðni til jarðar, enda felur nafhið það i sér. Þetta er ekki svo. Þessir staurar, sem og aðrir tréstaurar, blotna i votviðrum, drekka í sig vatn í rökum jarðvegi og leiða rafmagn til jarðar. Sjávarselta gerir þá ennþá leiðnari. Ef tréstaurar eru notaðir i rafgirðingar, verður að nota einangrara fyrir vírana. Innflytjendurhafa dreift leiðbeining- um til kaupenda um uppsetningu girðinganna, en svo virðist sem ekki sé hirt um að fara eftir þeim. En eig- endur eru ábyrgir. Það er þeirra hagur að fara eftir settum reglum um upp- setningu og frágang girðinganna: l.Hafið samráð við rafveitu svæðis þess sem girða á og fáið upplýsing- ar um legu jarðskauta húsveitna og legu spennistöðvarskauta, svo og legu rafmagns- og simastrengja. Fjarlægð rafgirðingar frá slíkum lögnum skiptir meginmáli. 2. Fáið löggiltan rafverktaka til að sjá um uppsetningu spennugjafa, lagn- ingu aðtauga að girðingunni og til- kynnið uppsetninguna til viðkom- andi rafveitu. 3.Merking rafgirðinga meðfram götu- slóða eða vegi á að vera þannig, að vel sjáist milli viðvörunarskiltanna. RER getur útvegað þessi skilti. Skilti sem innflytjendur nota jafh- framt sem auglýsingu fyrir sjálfa sig eru ekki í samræmi við lög og reglur. 4. Orðsendingar RER nr. 1/83 og nr. 3/89 taka af öll tvimæli um tækni- lega útfærslu rafgirðinga, en eftir- litsmenn RER og rafveitna um land allt veita allar nánari upplýsingar.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.