Tíminn - 06.08.1994, Blaðsíða 7

Laugardagur 6. ágúst 1994

7
unnar á mismunandi hátt og
misfljótt.
Hvertiig telur þú að RÖSE muni
þróast í nánustu framtíð? Mun
RÖSE halda áfram á svipaðri
braut eða á RÖSE eftir að styrkj-
ast og verða áhrifameiri stofnun?
Það er best að fara varlega í að
spá um það, svo margt hefur
farið á annan veg undanfarin
misseri en menn töldu líklegt.
Ég geri þó ráð fyrir, að RÖSE
haldi áfram hefðbundnum
störfum sínum, t.d. að öryggis-
og mannréttindamálum. Þar er
af nógu að taka og byggist starf-
ið á mörgum skjölum, sem sam-
þykkt hafa verið. Það er verið að
undirbúa enn frekari traustvekj-
andi aðgerðir á hernaðarsvið-
inu, einskonar hegðunarstaöla
fyrir heri („Code of Conduct"),
þannig að ekkert á því sviði geti
komið nágrannaríkjunum á
óvart. Þá geri ég ráð fyrir, að fyr-
irbyggjandi starf og átakavarnir
aukist enn, þ.e. að RÖSE gegni
lykilhlutverki í að koma í veg
fyrir átök. Starfsemi skrifstofu
RÖSE í Haag fyrir þjóðernism-
innihluta á örugglega eftir að
eflast, en vandamál tengd þjóð-
ernisminnihlutum eru ein
helsta uppspretta átaka. Þau
mál hafa komib í auknum mæli
upp á yfirborðið eftir að alræði
kommúnismans leið undir lok í
Evrópu. Þá tel ég einnig víst, að
starf skrifstofu RÖSE í Varsjá
fyrir lýðræði og mannréttinda-
mál aukist jafnt og þétt. Ný-
frjálsu ríkin þurfa margskonar
aðstoð, t.d. við setningu laga og
reglna um mannréttindi, kosn-
ingar o.m.fl. Þá má ennfremur
gera ráð fyrir, að RÖSE þrói enn
frekar reglur og viðuriög vegna
brota á samþykktum ráðstefn-
unnar. RÖSE-ríkin hafa viður-.
kennt með samþykktum, að
mannréttindamálin séu ekki
einvörðungu innanríkismál
hvers einstaks þátttökuríkis.
Japan hefur áheyrnarfulltrúa aö
RÓSE og nýlega var Suður-Kór-
eu veitt áheyrnarabild. Mætti
segja mér, að meira yrði um
slíkt í náinni framtíð. Hefð-
bundin störf RÖSE munu halda
áfram og ég tel, aö mikilvægi
skrifstofu aðalframkvæmda-
stjórans í Vín, sem m.a. aöstob-
ar fastanefndina þar, muni auk-
ast verulega næstu árin.
Að lokum, Hjálmar: Er núverandi
fyrirkomulag á starfi íslands inn-
an RÖSE fullncegjandi, eða í Ijósi
þess hvemig RÖSE er að þróast, er
þörfá eflingu starfs íslands innan
þessarar stofhunar?
í desember 1993 var skrifstofu
íslands hjá RÖSE í Vin lokað.
Þar starfaði sendiherra sem
fastafulltrúi ásamt útsendum
ritara. Eins og fram kemur hér
að framan er mikið starf og
mikilvægt unnið í Vín og þau
höfðu meira en nóg að gera.
Lokunin var vegna sparnaðar,
ekki vegna þess að starfib væri
léttvægt fundib. Ég hef eytt
fjórum heilum starfsdögum í
Vín í hverjum mánubi frá ára-
mótum, auk þess sem ég hef
tekið þátt í tveimur þriggja
daga fundum í Prag og norræn-
um samráðsfundum um RÖSE í
Ósló og Reykjavík. Ég vona ab
takmarkabar fjárveitingar til ut-
anríkisþjónustunnar verbi
auknar, til þess að við getum
sem fyrst haft fasta þátttöku í
Vín á ný. Það er satt að segja
meira en nóg ab gera í sendi-
ráði Islands í Þýskalandi, sem
jafnframt er sendiráö í fimm
öðrum ríkjum, þótt RÖSE komi
ekki til líka. Núverandi fyrir-
komulag getur ekki gengið
lengi. Vib verðum að hafa meiri
metnað en það. ■
Hjálmar W. Hannesson flytur rœðu fyrir hönd utanríkisrábherra á stofnfundi Sáttmála um stöbugleika, íParís 26.-27. maísl.
hörmulegast að sjálfsögbu fyrir
stríðshrjáð fólkið á svæðinu.
RÖSE er nú að vinna ab áætlun-
um um uppbygginguna eftir að
stríðinu lýkur, m.a. í samvinnu
við Sameinuðu þjóðirnar. Öll
vonumst við eftir að þessu
brjálæði ljúki sem fyrst og upp-
bygging geti tekib við í stað
eyðileggingar. RÖSE er einnig
með ýmsar aðgerðir í gangi til
þess að átökin í fyrrum Júgó-
slavíu breiðist ekki frekar út,
t.d. til Makedóníu og víðar.
En þar sem aðildarþjóðir RÖSE
em nú S3, sem allar hafa jafhan
atkvæðisrétt, er þá nokkur von til
þess að hœgt sé að ná samkomu-
lagi þegar hætta steðjar að?
í langflestum tilvikum er það
styrkleiki, eftir lok kalda stríðs-
ins, en ekki veikleiki, að allar
ákvarðanir eru teknar sam-
hljóða. Atkvæðagreibslur eru
aldrei viðhafðar í RÖSE. Menn
semja þangað til ásættanleg
niðurstaða fyrir alla er fengin.
Raunar er nú þegar komið upp
kerfi í sumum málum, sem
kallast „consensus minus one"
og kemur það í veg fyrir að eitt
abildarríki geti í vissum málum
komib I veg fyrir samþykktir.
Rætt er óformlega um að auka
við þetta kerfi.
Nú er RÖSE að breytast úr því að
verða samráðshópur ríkja í að
verða að svæðisstofnun undir 8.
kafla stofhskrár Sameinuðu þjóð-
anna. Hvað merkir þetta fyrir
starfsemi RÖSE?
Þetta getur t.d. þýtt, að NATO
og VES (Vestur-Evrópusam-
bandið) myndu telja nægjan-
legt og nauðsynlegt ab fá um-
boð RÖSE til friðarstillandi
hernaðaraðgerða á RÖSE-svæð-
inu.
Hvemig er háttaö samstarfi RÖSE
við aðrar stofnanir, þá einkum
Sameinuðu þjóðimar, NATO og
ESB?
Samstarfið er mjög náib við
þessar stofnanir og í auknum
mæli einnig vib Evrópuráðið.
Segja má, að ný öryggisskipan
Evrópu sé enn í deiglunni og að
reynt sé smátt og smátt að
komast hjá skörun á milli mis-
munandi alþjóðastofnana.
Samhæfing RÖSE og Samein-
uðu þjóbanna verður t.d. stöð-
ugt meiri. Má nefna starfið á
svæðum fyrrum Júgóslavíu,
Fjalla-Karabakh og í nokkrum
sjálfstæðum ríkjum fyrrum Sov-
étríkjanna í því sambandi.
Öll NATO-ríkin og ESB-ríkin
eru í RÖSE og þau sjá til þess,
að samráb sé svo náið, að skör-
un verkefna eigi sér æ sjaldnar
stað.
Þegar Rússar gengu nú nýverið til
samstarfs við 'NATO með þvi að
verða beinir þátttakendur í Sam-
starfi í þágu friðar, lýstu þeir yfir
þvt markmiði sínu að þeir vildu
efla RÖSE sem mikilvægustu
stofhun innan Evrópu og RÖSE
myndi verða leiðandi í samhæf-
ingu annarra stofnana eins og
NATO, ESB og Evrópuráðsins
innan Evrópu. Em einhverjar lík-
ur á því?
Ef til vill í vissum málum, t.d.
á svibi réttinda þjóðernism-
innihluta eða átakavarna. Hins-
vegar tel ég útilokab ab RÖSE
eigi eftir ab verða mikilvægasta
stofnun Evrópu og ekki vib
hæfi ab hún stefni að þvi, t.d. í
öryggismálum. NATO mun enn
sem fyrr gegna lykilhlutverki í
þeim og í gegnum Samstarf í
þágu friöar tengjast Mib- og
Austur-Evrópuríkin Atlants-
hafsbandalaginu. Innan ESB er
síðan langmikilvægasta við-
skipta- og efnahagssamvinnan
og því tengjast önnur ríki álf-