Tíminn - 01.07.1995, Blaðsíða 18

Tíminn - 01.07.1995, Blaðsíða 18
18 Laugardagur 1. júlí 1995 Indæla Reykjavík Indæla Reykjavík — 6 göngúleibir um Þingholt og sunnanvert Skólavörbuholt heitir ný bók eftir Gubjón Fribriksson, rithöfund og sagnfræbing. Þessi indæla bók á eflaust eftir ab hlýja mörgum Reykvíkingum um hjartarætur, en búast má vib því ab hún verbi ekki síbur til þess ab auka skilning ab- komumanna á því dálæti sem innfæddir hafa á átt- högum sínum. Eins og titillinn bendir til, skiptist bókin í þætti sem hver um sig spannar sjálfstæba gönguleib. Ein þeirra, sú sjötta og síbasta, hefst á Týsgötu og liggur síban um Lokastíg, Þórs- götu, Freyjugötu, Baldursgötu, Urbarstíg, Nönnugötu, Habar- stíg og Válastíg, ábur en hún endar á Bragagötunni. Vib hvert fótmál er eitthvab ab sjá og athuga og lesandan- um finnst eins og hann sé kominn aftur í fortíbina og sjái „þessar götur í anda á kreppuárunum, ómalbikabar og alsettar lebjupollum þar sem ótrúlegur urmull af krakk- arollingum veltist um. Þreytu- legar konur meb strigasvuntur halla sér öbru hvoru út um glugga til ab kalla á börn sín í mat eba stinga sér inn í þvög- una til ab hremma þau yngstu," eins og segir á einum stab, en þetta e'r dæmi um þann andblæ sem komib er til skila í bókinni. Smásögur úr daglega lífinu, persónulegur fróbleikur um þá sem hér settust ab og heimild- ir um afkomu alþýbunnar og þeirra sem betur máttu sín ger- ir textann í heild sinni ab sannkallabri skemmtilesn- ingu, en á hverri opnu eru 4-5 myndir sem fylgja frásögninni og þab jafnvægi, sem nábst hefur á milli lesmáls og mynda, sýnir gleggst ab hér má hvorugt án hins vera. Hverfib sem hér er gert ab umtalsefni er sundurleitt, svo vægt sé til orba tekib. í subur- jabrinum, vib Laufásveg og Fjölnisveg, átti yfirleitt heima fólk sem bjó vib gób efni í glæsilegum húsakynnum, en á næsta leiti er Urbarstígur og um hann segir: „Vib Urbarstíg bjó yfirleitt fátækt fólk en rétt handan Njarbargötu opnast Fjölnis- vegur. Mebalútsvar húseig- enda þar var 1198 krónur árib 1938 en mebalútsvar húseig- enda vib Urbarstíg var á sama tíma 162 krónur." Af slíkum dæmum er mikib í textanum og þau eru oft á tíb- um gleggri þjóblífslýsingar en langir sagnabálkar. Þótt myndarleg hús séu á stangli í þessu hverfi, ber heildarsvipurinn vott um skipulagsleysi og jafnvel óreibu, enda eru mörg húsin þar byggb af vanefnum. Mörg- um þeirra var hróflab upp á ár- um heimsstyrjaldarinnar fyrri, en þá var húsnæbisekla til- Gubjón Fribriksson er afkastamikill sagnfrœbingur og rithöfundur. Mebal helstu verka hans er Reykjavíkursagan 1870-1940 og cevisaga \6nasar frá Hriflu íþrem- ur bindum. Hann er nýbúinn ab skila afsér handriti ab sögu blaba- mennsku á íslandi og er ab byrja á nýrri cevisögu eins af stórmennum andans meb þessari þjób, en ekki er tímabœrt ab segja nánar frá því verkefni enn sem komib er. Gubjón er hagvanur á þeim slób- um sem lýst er í„Indcelu Reykja- vík". Hann ólst upp á Barónsstígn- um og átti heima á Spítalastígn- um um árabil. Nú er hann fluttur vestur yfir lcek og á heima vib Tjarnargötu, en þaban er ágcett útsýni yfir Þingholtin. finnanleg í Reykjavík og skipulagsstjórnin ekkert ab kippa sér upp vib smámuni eins og þab þótt einum og ein- um kofa væri klambrab saman á einhverri baklóbinni, oft ut- an í húsum sem þar stóbu fyr- ir. Þvílíkar ástæbur eiga eflaust sinn þátt í því ab kunnugir kalla þetta stundum Kína- hverfib sín á milli. Þótt ólíklegt megi telja ab fólkib, sem þannig fór ab því ab bjarga sér um þak yfir höf- ubib, hafi séb eitthvab sjarm- erandi vib þær abstæbur sem þab bjó vib á þessum árum og frameftir öldinni, ekki síst í sjálfri heimskreppunni um 1930, á öreigarómantíkin greiban abgang ab mörgu nú- tímafólki. Hún á sjálfsagt sinn þátt í því ab nú eru margir sem sækjast eftir íbúbarhúsnæbi á þessum slóbum, og sl. fimm- tán ár eba svo hefur hverfib tekib þvílíkum stakkaskiptum ab þar er nú leitun á því kofa- skrifli sem ekki er búib ab „gera upp" eftir kúnstarinnar reglum. I formála rekur Gubjón Frib- riksson abdraganda þess ab bókin varb til. Hann var ráb- inn til þess árib 1985 af Reykjavíkurborg ab skrifa sögu Reykjavíkur 1870-1940 og vann ab því verki um fimm ára skeib. Vinnan fólst ma. í því ab fara í gegnum ógrynni heimilda, en um leib fór Gub- jón ab halda til haga ýmsum upplýsingum um einstök hús og einstaklinga. Sá vísir ab heimildaskrá varb síban efni- vibur í röb útvarpserinda og greinar í Lesbók Morgunblabs- ins um einstakar götur í gamla bænum í Reykjavík, en bókin „Indæla Reykjavík" er eins- konar framhald þeirrar vinnu. Langflestar myndir í bók- inni tók Valdimar Sverrisson, en Vilhjálmur Sigtryggsson, formabur Skógræktarfélags Reykjavíkur, var Gubjóni til rábuneytis um trjágróbur á þeim slóbum sem hér segir frá. Þingholtin, og þó einkum og sér í lagi Skólavörbuholtib sunnanvert, eru sannköllub Kotta skriftiSi lAl- þýSublaSi'S 1923 og bab ttm aðstoS tilfjöl- skyldu sem hafði báiS i einu herbergi i niS- urgröfnttm kjallara i mtstum fimm Ar, HerbergiS var aSeins um sex fermetrar og baS undir toft J,S>0 metrar. l'ó tiíku skor- sleinn og klóakpípii töluvert rúm I berberginu. Knud Zimsen borgar- stjóri segirfráþvt I cndurminningum sln- um aiþessi þrönga gata hafi oriiS tilfyr- 'tr þrýstingfrá einum mamii. 132 INDÆLAREYKJAVÍK út ( gangstértina og grind- um yfir tíl þess að dá- lítil dagsglæta geti komist inn, Þetta stafár af þvl að við malbikun hefur þurft að hækka göt- una en þá var búið að byggja húsið. Þetta sést víða í gömlu Reykjavfk. Týsgata 7 er mjórt hús sem nú tilheyiir Hótel Óðirisvéum. Á neðri hæðinni var áratugtim saman skóvinnustofa en nú er útidyrahurðin horfin. í hennar stað er þar hórelgluggi. Á nr. 8 er fjórlyft verslunarhús, teiknað af Einari Erlendssyni 1929 fyrir Júiíus Guðmundsson kaup- mann. Tiluríl Loltastigs Við snúum til baka og hefjum göngu upp Lokastlg. Eins og áður hefur komið fram var hér býlið Holt og þegar hús fóru að rísa á landi þess vildi eigandinn, Matthlas Matthíasson I Holti, fénast sem mest. Með því að fá götu. samþykkta þarna gat hann selt fleiri lóðir cn ella. Borgarstjórinn kvaðst hafa verið mjög andvígur þessu en orðið að láta undan því að Matthías í Hoki átti allsterk ítök I bygginganefnd og bæjarstjórn. Sú er ástæða þess að húsin standa svo þétt við Lokastíg og þeim tilheyra litlar lóðir. Kannski hefur Knud Zimsen borgarstjóri þó aðeins náð sér niðri á Matthíasi með þvt að ráða nafni göt- unnar en hún heitir vitaskuld eftir þeim svikula Loka Laufeyjarsyni. Það er hins vegar ekki óeðlilegt því að Lokastlgur felur sig hálrþartinn á bak við Þórsgötu, líkt og Loki var oftast skammt undan þar sem Þór fór fbrðum. Lokastígur itð Bttldursgötu Flest húsin við Lokastíg eru frá því um og eftir 1920 og eru í misjöfnu ástandi. Samt er eitthvað heiilandi og dularfullt við þessa götu. Kannski er það vegna Nú á dögum eiga margir bágt meb ab ímynda sér hvernig sumar af skrýtnu gótunum í Þingholtunum hafa orbib til, þeas. hvab þeir menn hafa verib ab hugsa sem áttu ab sjá um röbun byggbarinnar. Ein þeirra gatna er Lokastígurinn. Vib hann eru mörg vóndub og reisuleg hús, en þó er gatan svo þröng ab þegar hvert bílastcebi sunnanmegin er skipab er einstefnuakstur vandkvcebum bundinn. Skýringu á þvfhvernig Lokastíg- urinn varb til, ab hluta til amk., er ab finna í„Indœlu Reykjavík" eins og hér má sjá, en opnan sem myndin er af er annars gott dcemi um þann fróbleik ímáli og myndum sem er ab finna íbókinni. gróburvin þar sem fjölbreytn- in ræbur ríkjum, en þar eru mörg elstu og merkustu tré í borginni. Eins og ab líkum lætur er fjöldi einstaklinga frá ýmsum tímum nefndur í bókinni. Um þá er nafnaskrá, en oft er um ab ræba menn sem voru af- kastamiklir í byggingafram- kvæmdum og raunar er frá- sögnin ágrip af byggingasögu þessa borgarhluta í megin- dráttum. ¦ Að leggja undir sig landið Islenskir fossar/lcelandic Waterfalls. Myndir og texti eftir Jón Kr. Cunnars- son. Skuggsjá, Bókabúb Olivers Steins, Hafnarfirbi 1992. Ensk þýbing Lárus Vilhjálmsson. 352 blabsíbur meb litprentubum myndum allra fossanna sem nefndir eru. Þab er sama í hverju þab er falib, þab er ekki svo lítib verk ab leggja undir sig allt ísland. Þab hefir þó verib gert nokkrum sinnum á undan- förnum árum í ferbabók- menntum. Þar tróna á toppn- um myndabækur Hjálmars R. Bárbarsonar og íslenskir fossar Jóns Kr. Gunnarssonar. Þessi bók er stórvirki, því ab Jón hefir ferbast um allt land og tekib allar myndirnar sjálf- ur. Ár eftir ár kom hann til ab taka myndir ab nýju af sama fossi, því ab honum líkabi sú fyrri ekki nógu vel, eba þá ab riann hafbi verib kynntur fyrir nýjum fossi. Þessi þrautseigja hefir líka skapab meistaraverk. Sjálfur þykist ég þekkja all- marga fossa af yfir 30 ára ferbalögum um landib, sem leibsögumabur, en Jón hefir kynnt mig fyrir mörgum nýj- um, þó mér finnist suma vanta. Þá hefir honum tekist ab finna ýmis ný sjónarhorn, sem gera fossana á vissan hátt fallegri myndrænt séb. í formála sínum notar Jón þá samlíkingu ab þab ab fara BÆKUR SIGURÐUR H. ÞORSTEINSSON til fundar vib foss sé eins og ab fara á stefnumót vib fagra konu. Til slíks er mikib á sig lagt, ferbir og göngur. Þegar svo loks fundinum er náb, næst ákvebib hámark og svo þarf loks ab leita ab fegurstu hlibum eba þáttum hvers foss, eins og hverrar konu. Enda segir Jón í formálanum: „Heimsóknir til hinna fögru fossa verba aubveldlega ab á- stríbu." Þó svo undirritubum finnist ab í vanti nokkra fossa, verbur slíkt ekki talib bókinni til lasts á nokkurn hátt, enda segir höfundur: „Þessari bók er ekki ætlab ab verba nein alsherjar- úttekt á íslenskum fossum. ... Hafa skal í huga ab hinir fjöl- mörgu leynifossar landsins eru ekki síbur fallegir en þeir sem eru í þjóbleib og betur þekkt- ir." Þetta gefur ef til vill mögu- leikann til ab opna lesendum nýjan heim þessara fossa, sem þeir einir þekkja er búa á slób- um þessara fossa eba leggja land undir fót í löngum gönguferbum. Ab slíkri bók væri mikill fengur, ekki síbur en þessari. einmitt á þess- um slóbum má vænta þess ab finna fullkom- lega óspillta náttúru, en slík- um stöbum fer nú óbum fækk- andi þar sem hægt er ab losna algerlega vib vélargný, njóta fegurbarinnar og hlýba á „hljóbin snjöllu úr hamra- þröng"." í bókinni er miklu stærra og meira og betra úrval þess jarb- fræbilega fyrir- bæris,*. sem vib nefnum fossa, en ábur hefir nokkru sinni komib á prent og þá fyrir al- mennings sjón- ir. Gefur bókin jafnvel ferba- Þá segir dr. Jón Jónsson jarb- löngum mebal lesendanna, IrafoSS undir Eyjafjóllum. Ljósm. Tíminn/]6n Kr. Cunnarsson fræbingur í eftirmála ab bók- inni: „í þessu verki er farib nokkub út fyrir þab, sem kalla mætti trobnar slóbir, og víba leitab fanga nokkub fjarri al- mennum leibum og nokkra fyrirhöfn þarf til ab skoba. En hugmyndir ab fossaferbum um ýmsa hluta landsins. Bókin er afbragbsvel unnin ab því er prentun, pappír og band varbar. Má Skuggsjá hafa þökk fyrir ab hafa komib henni á framfæri. ¦

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.