Tíminn - 24.02.1996, Blaðsíða 4

Tíminn - 24.02.1996, Blaðsíða 4
,-v-A- »"íi^ Laugardagur 24. febrúar 1996 STOFNAÐUR 1 7. MARS 1 91 7 Útgáfufélag: Ritstjóri: Ritstjórnarfulltrúi: Fréttastjóri: Tímamót hf. )ón Kristjánsson Oddur Olafsson Birgir Gubmundsson Ritstjórn og auglýsingar: Sími: Símbréf: Pósthólf5210, Brautarholti 1, 105 Reykjavík 563 1600 55 16270 125Reykjavík Setning og umbrot: Mynda-, plötugerð/prentun: Jæknideild Tímans ísafoldarprentsmiðja hf. Mánaðaráskrift 1550 kr. m/vsk. Verð í lausasölu 150 kr. m/vsk. Birgir Cuömundsson: Með opnar kirkjudyr Skuldarar eru ekki einu sökudólgarnir Greiðsluerfiðleikar og gjaldþrot einstaklinga eru orðin slík samfélagsvandamál að stjórnvöld verða að grípa í taumana. Páll Pétursson félagsmálaráðherra hefur boð- að aðgerðir og lagafrumvörp til að freista þess að færa málin til betri vegar. Skuldir einstaklinga og heimila eru vægast sagt of- boðslegar, og er athugunarefni út af fyrir sig að komast að hvernig þær verða til og hlaða síðan utan á sig þar til menn og heilu fjölskyldurnar sökkva í skuldafenin. Umtalsverður hluti skuldanna er til kominn vegna húsnæðiskaupa, en rætumar liggja víðar. Lánastofnanir og viðskiptafyrirtæki lána ótæpilega og sýnast sjaldan hafa áhyggjur af greiðslugetu, en láta mistryggar ábyrgðir vina og vandamanna duga. Eða taka veð í bíl- um, mublum eba hverju því sem fengið er upp á krít. Skuldirnar eru til komnar með ýmsum hætti. Hætt er við að einhverjum hafi brugðið í brún, þegar upplýst var á blaðamannafundi félagsmálaráðherra að ógreidd barnsmeðlög næmu nær sex milljörðum króna og að bróðurparturinn af því innheimtist aldrei. Nú á að gefa megnið af þessum skuldum eftir og freista þess að fá eitthvað af þeim greitt. Vel má vera að hér takist vel til og að ríkissjóður fari ekki alltof illa út úr viðskiptunum. En óneitanlega hlýtur þeim, sem ávallt bera allan kostnað af uppeldi barna sinna, að þykja sem hér sé mismunun á ferðinni. Skattaskuldir einstaklinga eru einnig miklar og verður reynt að létta undir með þeim, sem verst eru settir, með greiðsluerfiðleikaaðgerðum. Þarna er svipað uppi á ten- ingnum og hjá þeim sem skulda barnsmeðlög, að það er borin von að skuldir fáist greiddar. Þá þarf að semja og kemur þá til kasta Ráðgjafarstofu í fjármálum heimil- anna. Við þá skattgreiðendur, sem alltaf standa í skilum, þarf aldrei að semja um eitt eða neitt. Þeir bara borga, líka fyrir skattsvikarana og þá sem geta helst aldrei staðið í skilum. Ráðgjafarstofnun til hjálpar einstaklingum í fjárhags- erfiðleikum er tímabær stofnun og á áreiöanlega eftir að koma mörgum til góða. Þeir, sem misst hafa tökin á eig- in fjármálum, ráða sjálfir illa við að koma þeim í lag, en með faglegri aðstob og eftirgjöf einhverra skulda geta vonandi sem flest illa stæð heimili rétt úr kútnum og komist til bjargálna. En jafnframt þarf ab herða tökin á nýjum lántökum. Lánastofnanir verða að bera meiri ábyrgð á gjörðum sínum en nú er. Það er óhæfa að bankar og krítarkorta- fyrirtæki, svo eitthvað sé nefnt, ausi út peningum í van- skilafólk í trausti þess að „ábyrgðarmenn" greiði skuld- irnar. Einstaka menn eiga ekki að komast upp með að greiða ekki meðlög eða skatta á tilskildum tíma, því það býbur aðeins skuldasöfnun heim og síðan mismunun, vegna þess að gengið er að flestu fólki og það látið greiða skuldir á gjalddaga og skattar teknir með staðgreiðslu. Ábyrgðin er ekki aðeins skuldara, heldur einnig þeirra sem lána og þeirra sem láist að innheimta gjöld sem renna eiga í almannasjóði. Fyrir rúmum áratug var ég við nám í Manitobahá- skóla í Kanada og hafði þá m.a. að aukastarfi aðstoð- arkennslu við stjórnmálafræðideildina eins og títt er um fólk í framhaldsnámi. í þessu fólst m.a. að sjá um umiæðutíma og fara yfir ritgeiðir og gera nem- endunum einstaklingslega grein fyrir niðurstöðu ritgerða, styrkleika þeirra og göllum. Allt eru þetta hversdagslegir hlutir og varla frásagnarverðir nema kannski fyrir það, að þáverandi deildarforseti tók mig tali í upphafi þessa starfs og gaf mér nokkur heilræði varðandi samskiptin við nemendur, einkum kven- nemendur. Hann benti mér á að gæta þess að vera helst ekki einn meb kvenstúdenti inni á skrifstofu minni þegar ritgerð var skilab og í öllu falli yrði ég að gæta þess að hafa hurðina á skrifstofunni opna þannig að hver sem er gæti séb inn til mín ef svo bæri undir. í fyrstu þóttu mér þetta einkennilegar ráð- leggingar en var þá bent á að þess væru mörg dæmi að stúd- entar hefðu komið fram opin- berlega og sakað kennara um að hafa lofað sér hærri ein- kunnum gegn því að þær gerðu þeim einhvern kyngieiða. M.ö.o. deildarforsetinn var að vara mig við því að ég gæti átt von óréttmætum ásökunum um kynferðislega áreitni ef ég gerði ekki tilteknar varúðarráð- stafanir. Þetta var í fyrsta sinn sem ég heyrði um kynferðis- lega áreitni á vinnustað. Ég lenti aldrei í neinu veseni með þessi mál, hvort sem það var nú vibvöruninni ab þakka eba ekki. Hins vegar komu upp mál sem fóru beina leið inn á kvennréttindasíður Stúdenta- blaðsins og urðu þeim kennur- um sem í slíku lentu ekki til framdráttar svo ekki sé meira sagt. Fælingaráhrif opin- berrar umfjöliunar Eflaust hefur þessi opinbera umfjöllun og umræða um að konur ættu að láta vita um kynferðislega áreitni orðið til þess að halda aftur af einhverj- um kennurum sem annars hefðu áreitt nemendur. Ög vissulega hafði þeim fækkað málunum sem náðu því að komast í almenna umræðu. Hins vegar var það líka viðurkennt (túlkað sem ákveðinn fórn- arkostnaður) að eitthvað væri um grá svæði þar ásakanir byggðust á miklum oftúlkunum eða jafn- vel hreinum uppspuna þar sem námsmenn væru að ná sér niðri á kennara fyrir ab hafa gefib lágar ein- kunnir. Ekki var nærri alltaf hægt að vinsa af neinu viti þau mál sem voru raunveruleg frá þeim málum sem voru tilbúningur. Það breytti ekki því að niður- staðan var sama ærumorðið, hvort sem menn eru sekir eða saklausir, enda almannarómur samur við sig: lendi Jón í því að stolið sé frá honum eru tals- verðar líkur á því að hann verði kallaður Jón þjófur. Það á við hvar sem er í heiminum. Aö sanna sakleysi sitt Svona var veruleikinn sem kennarar skólans urðu að búa vib, en þeir voru ekki og eru ekki einir á báti því svipaöa meðvitund um kynferðislega áreitni mun vera að finna í háskólum og öðrum vinnustöð- um víða um heim. Hér á landi hefur þessi umræba annab slagib skotib upp kollinum, nú síbast í vetur, en ekki náð almennilegri fótfestu. Allsstaðar eru menn þó sammála um að auðvelt sé að brenna sig illa á svona málum. Um leið og kynferöisleg áreitni sé vissulega óþolandi, þá standi menn nánast ber- skjaldaðir gagnvart óréttmætum ásökunum um slíka áreitni. Menn standi frammi fyrir því að þurfa einhvem veginn að sanna sakleysi sitt í máli þar sem orð stendur gegn orði, eða túlkun gegn túlkun. Aðalreglan í svona málum verbur því ab vera sú, ab reyna ab fá einhvern abila til leysa málib í kyrr- þey og komast að raun um hvort ásakanir eiga við rök að styðjast, hvort um sættanlegan misskilning er að ræða og þá taka á málinu i samræmi við efnis- aðstæður hverju sinni. Hættan á tilefnislausu mannorðsmorði er einfaldlega átakanlega raunveru- leg og þó opinberar aftökur geti haft heilmikil fæl- ingaráhrif er ekki þar með sagt að þær fullnægi rétt- lætinu. Sannleikurinn mun líka vera sá í háskólum t.d. að þessi mál hafa í auknum mæli flust af síðum stúdentablaðanna og inn í stjórnsýslu skólanna þar sem reynt er að leysa málin í rólegheitum. Illdeilur innan kirkjunnar Þjóðkirkjan íslenska hefur verið merkilega óum- deild með þjóðinni í gegnum tíðina, en virðist nú standa á miklum tímamótum. Þessi tímamót hafa leikmenn úti í þjóðfélaginu þó ekki kallað yfir hana nema að óverulegu leyti. Innan þjóðkirkjunnar sjálfrar virðast nú þrífast slíkar illdeilur að með ólíkindum hlýtur að teljast. Sjálfur biskupinn stend- ur í óskemmtilegu máli þar sem hann er sakaður um kynferðis- lega áreitni, jafnvel nauðgunar- tilraun fyrir 17 árum og hefur gripið til þess að óska eftir opin- berri rannsókn á málinu. Konan sem ber fram hinar alvarlegu ásakanir á biskupinn hefur lýst því yfir að tilgangur sinn hafi fyrst og fremst verið sá að koma málinu áfram innan kirkjunnar. Hún hefur hvergi allan pennan tíma sem liðinn er lagt fram kæru á hendur biskupi, sem þó hefði verið hinn eðlilegi fram- gangur málsins. Þrátt fyrir að mörgum fjölmiðlum hafi vissu- lega verið kunnugt um að til væri kona sem taldi sig hafa ver- ið áreitta af biskupi hefur eng- inn þeirra séð ástæðu til að gera neitt í málinu enda ekkert hand- fast um það að segja. Það voru hins vegar deilur innan kirkj- unnar sjálfrar sem gáfu þessa handfestu og það er þaðan sem málinu er ýtt úr vör og komið á framfæri við fjölmiðla, sem margir tóku málið upp. Enda fréttnæmt að greina frá því sem gerist innan siðanefndar presta- félagsins — það er ekki oft sem mál þaðan eru rædd opinber- lega. Siöanefndarmál í fjölmiblum Stóra spurningin í þessu rháli öllu er því kannski ekki endilega einhver atburður sem hugsanlega gæti kannski hafa gerst fyrii 17 árum en enginn er til frá- sagnar um nema einn biskup og ein kona. Stóra spurningin. lýtur hins vegar að þeirri málsmeðferð sem þetta mál fær innan kirkjunnar. Kastljósið hlýt- ur að beinast að deilunum í kirkjunni því það eru gieinilega þæi sem leiða til þess ab einhveijii innan kiikjunnar kjósa að geia málið að fjölmiðlamáli. Og eftir ab málib er komið af stað í fjölmiðlum verður einfaldlega ekki aftur snúið. Ekki spillir það fyrir umfjölluninni að nóg virðist vera til af kirkjunnar mönnum sem eru tilbúnir til ab velta opinberlega fyrir sér fram og aftur hugsanlegri þýðingu þess að þetta og hitt sé svona eða hinsegin og ljá vangavelt- um fjölmiðla vigt.Kirkjunnar menn sjálfir séu jú að senda bréf og föx fram og aftur um málið. Efnislega hafa þeir eða abiii þó fátt til ab styðjast við umfiam það að orð stendur gegn orði. Mannorðsmorð er niðurstaðan og enginn veit eða getur í raun verið viss um raunveruleg efnisatriði málsins. Dæmin sanna að ásakanir um kynferðislega áreitni geta skotið upp koilinum á ótrúlegustu stöb- um á ótrúlegustu tímum og kirkjan er þar engin undantekning. En þab virbast hins vegar vera ill- skiljanlegir þverbrestir í íslensku þjóbkirkjunni sjálfri sem koma í veg fyrir ab hún geti tekið á slíku vandamáli með naubsynlegri gætni og tillitssemi við alla aðila. Tími hinna opnu dyra? Það væri kannski athugandi, í ljósi þess sem nú er ab gerast, ab prestar landsins tileinkubu sér ný vinnubrögb í umgengni sinni vib kvenkyns sóknar- börn sín og gættu þess ab hafa alltaf þriðja aðila inn- an seilingar. Ég get líka lagt til, á grundvelli fram- haldsnáms erlendis, að reynandi væri að tryggja ab kirkjudyrnar stæðu ávallt opnar í slíkum viðtölum.«

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.