Morgunblaðið - 03.05.2008, Blaðsíða 26

26 LAUGARDAGUR 3. MAÍ 2008 MORGUNBLAÐIÐ
STURLA Böðvarsson, forseti Al-
þingis, flutti athyglisverða ræðu við
afhendingu „verðlauna Jóns Sig-
urðssonar forseta“ þ. 24. apríl s.l. en
þar spyr hann hvort innganga í Evr-
ópusambandið „væri í anda“ hug-
sjóna Jóns Sigurðssonar um full-
veldi þjóðar. Sturla velti líka upp
þeirri spurningu hvort hið „háa Al-
þingi, sem var stofnað
á Þingvöllum árið 930
og hefur verið stolt
okkar Íslendinga,
[myndi] njóta sæmdar
og hafa þau áhrif sem
því ber innan Evrópu-
sambandsins?“
Þetta eru ágætar
spurningar hjá forseta
Alþingis, en hann virð-
ist þó fremur hallast að
því sjónarmiði að inn-
gangan væri ekki í
anda Jóns og segir orð-
rétt: „Það virðist vera
þannig að áköfustu
áhugamenn um inngöngu í Evrópu-
sambandið láta lönd og leið for-
sendur fyrir fullveldi og sögulega
stöðu okkar sem sjálfstæð þjóð með
elsta þjóðþing veraldar. Þeir varpa
öllum gildum fyrir róða nema stund-
arhagsmunum okkar og mæla öll
gæði í krónum eða evrum.“
En er það endilega svo að þeir
sem kjósa að Ísland gangi í Evrópu-
sambandið séu einfaldlega óþjóð-
hollir aðilar sem vilja bara „safna
auð með augun rauð“?
Evrópusambandið er einstakt fyr-
irbæri í stjórnmálasögu mannkyns.
Upp úr seinna stríði þótti ljóst að
eitthvað þurfti að gera til að koma í
veg fyrir að hildarleikir á borð við
þær ofboðslegu styrjaldir sem skek-
ið höfðu Evrópu og raunar heiminn
allan tvisvar á fyrri helmingi 20. ald-
ar endurtækju sig. Þá fæddist hug-
myndin um samþættingu efnahags-
lífs Evrópulanda með það pólitíska
markmið að tryggja til framtíðar
friðsamleg samskipti og viðskipti
þeirra þjóða sem þau byggja. Þetta
hefur haft þau áhrif að orðræða um
sambandið er gjarnan á efnahags-
legum nótum og þeir sem um það
fjalla því viðkvæmir fyrir þeirri
gagnrýni að þeir séu bara að hugsa
um það sem mölur og ryð fá grand-
að.
En sambandið lagði, af góðri
ástæðu, ekki síður mikla áherslu á
að aðildarríki þess aðhylltust lýð-
ræði og ástunduðu það heima fyrir
og hefur sú áhersla orðið þess
valdandi að flest Evrópuríki eru í
dag stöðug lýðræðisríki með þrosk-
að efnahagslíf. Evrópusambandið
hefur þar að auki þróast með þeim
hætti að þjóðríkin hafa
verið fest rækilega í
sessi og eru þau sem
slík sterkustu og valda-
mestu leikmennirnir
innan stjórnkerfis Evr-
ópusambandsins, þar
sem ráðherraráðið og
leiðtogaráðið eru
helstu framlenging-
arnar á valdi þeirra.
Margar lærðar fræði-
greinar hafa verið rit-
aðar á síðari helmingi
20. aldarinnar um
hvernig Evrópusam-
bandið hefur komið 19.
aldar hugmyndinni um þjóðríkið til
bjargar og má t.a.m. nefna skrif
breska fræðimannsins Alans Milw-
ards sem dæmi fyrir áhugasama.
Það eru ekki margir innan aðild-
arríkja Evrópusambandsins sem
telja að ríki sín séu ófrjáls og að
þjóðþing þeirra séu niðurlægð með
aðildinni. Ég vil hvetja Sturlu Böðv-
arsson til að spyrja kollega sína,
t.a.m. í Eystrasaltsríkjunum, hvort
þeir telji ríki sín niðurlægð, ófrjáls
og ófullvalda innan Evrópusam-
bandsins. Nú eða kollega í öðrum
ríkjum sambandsins, s.s. Luxemb-
urg, Möltu, Frakklandi, Ítalíu, Bret-
landi, Írlandi, Svíþjóð, Danmörku,
Finnlandi?
En víkjum aftur að Íslandi. Ein-
hver magnaðasta ræða sem haldin
hefur verið til stuðnings fullveldi og
þjóðfrelsi er lögð í munn Arnasi
Arnæusi, söguhetju Halldórs Lax-
ness í Íslandsklukkunni, þegar hann
talar um manninn sem ætlar að
kyrkja lítið dýr, en honum hefur þá
verið boðin aðstoð Þjóðverja við að
kasta oki Dana af Íslandi og gerast
landsstjóri. Arnas segir undir lok
ræðunnar að Íslendingar myndu, í
bandalagi við Þjóðverja, verða eins
og feitir þjónar og segir: „Feitur
þjónn er ekki mikill maður. Barður
þræll er mikill maður, því í hans
brjósti á frelsið heima.“
Nú er það svo að Íslendingar hafa
fyrir löngu kastað af sér oki hins
„barða þræls“ hafi þeir þá nokk-
urntímann borið það í raun. Hins
vegar má til sanns vegar færa að
þeir séu í dag í hlutverki feita þjóns-
ins, þar sem segja má að með samn-
ingnum um evrópska efnahags-
svæðið hafi Ísland orðið e.k. annars
flokks aðildarríki ESB. Síðari tíma
viðbætur eins og aðildin að Schen-
gen hafa enn styrkt þessa stöðu í
sessi. Hér gilda lög Evrópusam-
bandsins um flest, án þess að Íslend-
ingar eigi nokkurn lýðræðislega
kjörinn fulltrúa sem geti haft telj-
andi áhrif á þau lög. Íslendingar
geta vissulega hafnað þessum lög-
um, en það jafngildir uppsögn samn-
ingsins, sem hefur fært okkur svo
mikið í efnahagslegu og félagslegu
tilliti.
Rétt eins og þjónninn feiti getum
við neitað að fara að fyrirmælum
húsbóndans, en þá erum við um leið
að segja okkur úr vistinni með öllum
þeim afleiðingum sem það myndi
hafa fyrir efnahag og stöðu okkar í
samfélagi þjóða.
Það að stíga skrefið inn í Evrópu-
sambandið er því engan veginn skref
frá frelsi til helsis, eins og skoð-
anabræður forseta alþingis gætu
haldið fram, heldur þvert á móti eitt
mikilvægasta þjóðfrelsismál Íslend-
inga síðan Jón Sigurðsson var og
hét. Því væri það fyllilega í anda
þess góða manns að Ísland slægist í
hóp nánast allra fullvalda og frjálsra
lýðræðisríkja álfunnar og tæki sinn
réttmæta og verðuga sess við há-
borð evrópskra stjórnmála með
fullri aðild að Evrópusambandinu.
Að kyrkja lítið dýr?
Magnús Árni Magnússon
skrifar um Evrópumál » Það að stíga skrefið
inn í Evrópusam-
bandið er mikilvægasta
þjóðfrelsismál Íslend-
inga síðan Jón Sigurðs-
son var og hét.
Magnús Árni
Magnússon
Höfundur er framkvæmdastjóri.
UMRÆÐAN
GREINT hefur verið frá því í
fjölmiðlum að formaður Land-
verndar muni ekki setjast í vara-
stjórn Landsvirkjunar, en hann var
til þess skipaður af ríkisstjórninni á
aðalfundi fyrirtækisins 18. apríl síð-
astliðinn. Þetta eru vond tíðindi og
vanhugsað af hálfu stjórnar Land-
verndar.
Bæði Landsvirkjun
og Landvernd hafa
staðið sig vel, hvort á
sínum sviði. Lands-
virkjun vinnur að því
samkvæmt þeim
reglum sem þar um
gilda að stuðla að vel-
ferð landsmanna með
því að beisla orku
landsins. Þeir sem
nenna að kynna sér
málið, m.a. með því að
lesa ársskýrslur og
heimasíðu Landsvirkj-
unar, munu komast að því að fyr-
irtækið vinnur af metnaði að um-
hverfisstjórnun og
umhverfismálum.
Landvernd vinnur að því að efla
velferð landsmanna í sátt við nátt-
úruna. Ég leyfi mér að fullyrða að í
þeirri vinnu hefur Landvernd iðu-
lega notið velvilja meirihluta þjóð-
arinnar. En ljóst er að ágreinings-
mál þessara tveggja aðila hafa verið
mörg og verða það líklega enn um
sinn.
Frjáls félagasamtök eins og
Landvernd sem á ensku nefnast
Non Governmental Organisation –
NGÓs – eru nauðsynlegur sam-
félagsþáttur í nútíma-lýðræð-
isríkjum. Hreyfingar af þessu tagi
fást annars vegar við afmörkuð
málefni eða viðfangsefni og starfi
þeirra lýkur þegar tiltekið málefni
eða verkefni hefur verið leitt til
lykta. Viðfangsefni af því tagi geta
verið persónubundin.
Hins vegar fást frjáls
félagasamtök af þessu
tagi við afmarkaða
málaflokka, s.s. nátt-
úruvernd eða umhverf-
ismál. Þau viðfangsefni
vara iðulega lengur og
tengjast ýmsum hreyf-
ingum eða hópi fólks.
Lög um umhverf-
ismat áætlana (e.
SEA) nr. 105/2006
samkvæmt tilskipun
Evrópusambandsins
nr. 2001/42/EB um
umhverfismat tiltekinna skipulags-
og framkvæmdaáætlana öðluðust
gildi hér á landi þann 29. júní 2006.
Ástæða var til þess að ætla að
vinnubrögð varðandi ákvarðanatöku
sem varða náttúru og umhverfi
tækju nokkrum stakkaskiptum með
til komu þessara laga. Á það mun
nú reyna á næstu misserum eins og
fram kom á ráðstefnu sem Skipu-
lagsstofnun stóð fyrir í Reykjavík
nýverið. Veigamikill þáttur í tilskip-
uninni er þátttaka almennings og
þ.m.t. frjálsra félagasamtaka varð-
andi stefnumótun á sviði umhverf-
ismála. Aðalatriðið er að vinna hug-
myndafræðilega úttekt áður en
umhverfismat á framkvæmdastigi
fer fram. Hugmyndafræðilega út-
tektin á m.a. að koma í veg fyrir
hugsanleg mistök við ákvarð-
anatöku og ná bestu mögulegri nið-
urstöðu fyrir alla hagsmunaaðila
áður en kemur til framkvæmda
sem spillt gætu náttúru eða um-
hverfi.
Til að ná árangri í náttúruvernd
og umhverfisumbótum gildir að
taka frumkvæði. Landsvirkjun fyrir
hönd ríkisstjórnarinnar hefur með
því að bjóða fulltrúa Landverndar
sæti varamanns í stjórn fyrirtæk-
isins sýnt slíkt frumkvæði. Land-
vernd hefur leikið af sér með því að
hafna boði ríkisstjórnarinnar um að
þiggja sæti varamanns í stjórn
Landsvirkjunar og ætti því að end-
urskoða sinn gang með velferð
lands og þjóðar í huga.
Afleikur Landverndar
Steinn Kárason skrifar
um umhverfismál » Formaður Land-
verndar mun ekki
setjast í varastjórn
Landsvirkjunar en hann
var til þess skipaður af
ríkisstjórninni. Þetta
eru vond tíðindi.
Steinn Kárason
Höfundur er umhverfisstjórn-
unarfræðingur M.Sc.
- kemur þér við
Tekist á um tölvu-
samning á Akranesi
Ellert B Schram opnar
myndaalbúmið
Sundhöll Reykjavíkur
á flakki
Salernið hreinna en
lyklaborð tölvunnar?
Þjóðernissinnuð bjór-
drykkja
Yohanna í boði Sony
til Nashville
Hvað ætlar þú
að lesa í dag?