Stúdentablaðið

Árgangur

Stúdentablaðið - 17.04.1980, Blaðsíða 14

Stúdentablaðið - 17.04.1980, Blaðsíða 14
14 Stúdentablaðiö Harka í kjarabaráttu norskra námsmanna Kjarabarátta námsmanna er ekki neitt sérislenskt fyrir- brigði. Raunar má segja að þróun i menntamálum á fslandi þ.á.m. varðandi námsaðstoð og aðbúnað námsmanna eigi sér margar rætur og fyrirmyndir hjá nágrannaþjóðunum. Nefna má sem tvö ólik dæmi hérum, t.a.m. B.S. nám i verk- fræði sem tekið var upp i kjöifar breytinga á tækniháskólum á Norðurlöndum og lög um námslán og námsstyrki, sem sett voru 1967 áttu sér margar forsendur i námsaðstoð hjá nágrannaþjóð- unum. Auðvitað eru mörg sérislensk einkenni i þessum málum sem öðrum en þörf islenska auðmagnsins fyrir sérmenntað vinnu- afl og kreppuboðar á íslandi hafa mörg og sterk tengsl við umheiminn. Það er margt að gerast i þróun menntamála og kjaramálum námsmanna hjá nágrannaþjóðunum, sem ætti að vera áhuga-' vekjandi, lærdómsrikt og jafnvel praktískt fyrir islenska náms- menn að kynna sér. í þessari grein vil ég lýsa atburðum, sem hafa átt sér stað i Noregi nú siðustu mánuðina, en byrja á að lýsa lauslega forsög- unni, einkum i Bergen, þar sem ég hef stundað nám frá hausti 1977. Norska velferðarrikið i kreppu. Þrátt fyrir mikla olíuvinnslu I NorBur- sjó, mikla og háþrdaBa tækniþekkingu og öll rökrétt skilyrði til aö lif a vio sæmilega gott efnahagsöryggi er norskri alþýðu nú boöaö aö efnahagsöröuleikar steðji aö þjóðinni, það sé hætta á atvinnuleysi og aö fólk þurfi að sætta sig við ráðstafanir sem rýra kjör þess. Kreppa auðvaldsheimsins ber nú að dyrum hjá norrænu vel- ferðarrikjunum og við það kemur raun- verulegt eðli og einkenni norska auðvaldssamfélagsins betur i ljós undan þunnum hjúpi sósialdemókratismans. Ráðstafanir til að gera menntakerfið hagkvæmara hafa bitnað með sivaxandi þunga á kjörum námsmanna nú sfðustu ár 8unda áratugsins. Trúin á sivaxandi hagvöxt, sem m.a. byggðist á aukinni menntun og fjölgun námsmanna, vék fyrir þörf auðmagnsins á hagkvæmari rekstri þekkingarverksmiðjanna. Nám skyldi stytt, og aðhæft betur þörfum atvinnulífsins, sérhæfing skyldi aukin og fjölgun langskdlagenginna stöövuö. Fjöldatakmarkanirnar bitnuðu harðast á hugvisindagreinunum, fjármagn til njfrra stööuveitinga var skorið niöur og ný gráðukerfi tekin upp með styttri og sérhæfðari námsleiðum. Til aö knýja námsmennina inn I þessi nýju form, þurfti nú norska rfltisvaldiö aö snúa sér að „velferðarprógrammi" námsmanna lána- og styrkjakerfinu og þjónustumiöstbövunum: STUDENTSAM- SKIPNADEN, sem hefur meö shidenta- garðana, mötuneytin, barnaheimilin o.s.frv.að gera. Hin f ögru orö I stefnu norska rikisvalds- ins um að allir skuli eiga jafnan rétt til þess náms sem hugur þeirra stendur til að geta þeirra leyfir óháð efnahag, búsetu, kynferöi o.s.frv. ættu ð hljóma kunnung- lega I eyrum Islenskra námsmanna. En þessari stefnu sinni hefur norska rikis- valdið nú grafiö markvisst undan sIBustu ár. Námslanin hafa staBiB i staB, & meBan allar llfsnauBsynjar, s.s. matur, hUsnæBi, klæðnaður, hafa hækkað i verði. Þannig kom fram I norskum blöðum nú I síBasta mánuBi aB kaupmáttur námsmanna hafBi minnkaB um 20% frá 1978. A þessum tlma hafa lika styrkir snarminnkaB I hlutfalli viB lán, endurgreiðslutimi lánanna styst úr 28 árum I 20 ár, vextir af lánunum hækkaB úr 6.5% I 8.5%. STUDENTSAMSKIPNADEN- velferðarstofnun eða hag- stjórnartæki? Studentsamskipnaden er hliðstætt fyrirtæki og Félagsstofnun stúdenta I Reykjavik. Eitt mikilvægt atriBi verBur þó aB benda á strax, þ.e. aB i Félags- stofnun I Reykjavfk hafa fulltrúar náms manna meirihluta stjórnar, en I norsku stofnuninni er meirihluti stjórnarinnar skipuB fulltnium frá rikisvaldinu. Þannig er baráttan fyrir bættum kjörum og betri félagslegri stöBu námsmanna I Noregi á milli námsmannanna annars vegar og Studentsamskipnadarins hins vegar. ÞaB vill segja, stofnunin virkar sem stuBpiiði rikisvaldsins gagnvart kröfum náms- manna. Nokkrum sinnum hafa námsmenn reynt aÐ mótmæla og sporna gegn stefnu norska rikisvaldsins meB aBgerBum eins og húsaleiguverkföllum, sem hafa yfir- leitt byggst á aB menn sætta sig ekki viB hækkunhúsaleigu á sttidentagörðunum og borguBu afram gamla leigu. Flestar slikar aBgerBir hafa koBnaB niBur eftir stuttan tima vegna þátttökuleysis, eBa veriB brotnar á bak aftur af Studentsam- skipnadinum, eins og t.d. á studentagarB- inum Sogn i Oslo 1975. En 1976 hófu íbúar á stúdentabænum Natland I Bergen hiisaleiguverkfall, sem varB all langllft og lifBi enn sIBast þegar ég vissi. Fljótlega fylgdu ibtiar á Fantoft stærsta studentagarBinum I Bergen I kjölfariB og hefur tekist aB halda allt aB 60-70% þátttöku i þessum aBgerBum gegnum árin, þrátt fýrir harBar atlögur Studentsamskipnadarins i Bergen (SIB) gegn verkföllunum. Arásir SIB gegn htisaleiguverkföllunum hafa komiB fram I margs konar hótunum og beinum aBgerBum. Kröfur um aB einhverjum ibúum verði kastað út, niður- lagning margs konar þjónustu, og ógnanir um lögtaksaðfarir hafa dunið á ibúum sttidentagarðanna en einungis þjappaö mönnum betur saman i verkfall- inu og þvi ósvlfnar sem SIB kom fram I málinu, þvi fjölmennara og harðsnúnara varö verkfallsliðið. Húsaleiguverkfallið i Bergen. Ef litið er á þróun húsaleigu á sttidenta- garðinum Fantoft I Bergen og tekin er t.d. einstaklingsibúB, þá var húsaleigan 175 Nkr. árið 1970, hækkaBi I 200 Nkr. 1972, I 250 Nkr. 1973, I 285 Nkr. 1975, i 305 Nkr. 1976, i des 1979 var htin komin I 360 Nkr. og i jan 1980 var tilkynnt um hækkun I 485 Nkr. á mánuBi. Htisaleiga þarna hefur vaxiB úr 17.5% af ráBstöfunarféi náms- manna 1970 I 22.5%. Verkfallsmenn hafa hins vegar borgaB 305Nkr. fyrir einstaklingsIbúB frá 1976 og ekki fallist á að hdsaleiga hækkaði á meðan námslánin hækkuðu ekki aB sama skapi. Þannig var htisaleiguverkfalIiB fyrst og fremst ætlaB sem mótmæla- aBgerBgegn kjaraskerBingu námsmanna. Fljótlega komu líka þau rök upp aB óeðli- legtværi að ibúar studentagaröanna væru að borga byggingaframkvæmdir SIB og greiöa niður dvalarkostnað túrista á sumarhótelinu Fantoft, sem virtist rekið meðtapi. Við nánari athugun þessa mála kom i ljós að millif ærslur f jármagns milli mismunandi fyrirtækja SIB voru ærið vafasamar og jafnvel ólöglegar og kærðu þvi ibúar stúdentagarðanna Fantoft og Natland húsaleiguhækkanirnar á grund- vellli vafasams bókhalds SIB. Þvi miður varð þetta til að þróa verk- fallið frá sinu upprunalega markmiði. HöfuBtilgangurinn var ekki lengur að mótmæla kjarakserBingarstefnu ríkis- valdsins, heldur aB berjast viB stjórn SIB og afhjúpa bókhald stofnunarinnar. Þannig voru verkföllin ekki lengur bein kjarabarátta, heldur viBamikiB dómsmál. ÞaB var ekki fariB tit i aB tengja húsa- leigukostnaB á sttidentagörðunum óhæfi- legu ástandi I húsnæðismálum á almennum markaði i Bergen og tengja húsaleiguverkföllin róttækum kröfum um úrbætur i htisnæðismálum og almennum kjörum I þjóBfélaginu, heldur einangraBist stúdentahópurinn meB sitt sérmál I dómssölum. Verkfallsnefndirnar voru lika farnar aB bera toeim af mislitri pdlitfk áhugasamra laganema sem margir hverjir höfBu fyrst og fremst fræBilegan áhuga á ýmsum flækjum I málinu. Liklega hefBu verk- föllin lognast út af meB ddmsátt nú um siðustuáramót ef ekkihefðu komið til þær miklu hækkanir, sem settu námsmenn um allan Noreg I uppnám og aBgerBaham. Godt dyrt ar. Um siðustu áramót var felld tir gildi löggjöf um stöBvun kaupgjalds og verð- lags sem gilt hafði i Noregi frá 1978. Sti áramótakveðja frá stjórnvöldum, sem beið námsmanna, þegar þeir snéru til náms sins að loknu jólaleyfi var: húsaleigan upp um 30-33%, verð I mötu- neytum upp um 5%, vextir af námslánum upp tir 7.5% 18.5% á meðan ekki var um neina aukningu i lánum eða styrkjum að ræða. Allt almennt verðlag i þjóBfélaginu var lika á uppleiB. AB auki höfBu fulltrtiar rlkisvaldsins i stjórnum Student- samskipnaBarins I Bergen, Tromsö og Oslo tilkynnt aB samningum viB Norsk Student Union (NSU), um aB NSU fái 10% af semestergjödlum stúdenta, sé sagt uppog einhverjir tilburBir voru I þá átt aB svipuð tilkynning væri væntanleg frá Þrándheimi. ÞaB hefur lika flogið fyrir aB semesturgjöldin eigi aB hækka um lítil 75% næsta haust. Þannig virBist stefnt aB þvi aB setja hagsmunasamtök norskra stúdenta á hausinn á sama tima og stór- brotnustu kjaraskerBingar gegn norskum námsmönnum eru gerður heyrin kunnar. Hafi þaö verið huliö fyrir einhverjum fyrir.þá máttiþað vera ljost eftir þetta aB Studentsamskipnaðen var ekki „studenternes velferdsorganisasjon", heldur hagstjórnartæki stjórnvalda gagn- vart námsmönnum. Það var rökrétt i þessari stööu að náms- menn um allan Noreg horfðu til húsa- leiguaðgerðanna i Bergen, þegar rætt var um móguleika námsmanna á andsvari gegn kjaraskerðingunum. En I Bergen þekktu menn af langri reynslu að aðgerð eins og afi borga gamla húsaleigu gat APrnf TAiít mi

x

Stúdentablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Stúdentablaðið
https://timarit.is/publication/350

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.