Fálkinn


Fálkinn - 13.11.1937, Blaðsíða 15

Fálkinn - 13.11.1937, Blaðsíða 15
F Á L K I N N 15 Ensk og Pólsk KOL ávalt fyrirliggjandi. KOLASALAN 8.1. Símar: 4514 og 1845. , UM RJÚPUNA. Framh. af bh. 3. Þegar. kalt er, grefur rjúpan sjer oft holur í snjóinn, svo ekki stend- ur nema höfuSiS upþúr. Er hún ótrúlega fljót aS grafa sig niður, og hverfa sjónum þess, er eltir han.a, ef snjórinn er ekki mjög harður. Segir R. Miiller sá, er fýr var nefnd- ur, frá því, hvernig særður karri, sem ekki gat flogið, gróf sig á svipstundu ofan í snjóinn, og var horfinn sjónum hans. En með þyí að rekja sporin gat hann fundið hann, og stóS aSeins 'hausinn upp úr gryfjunni. En þegar hann ætlaði aS grípa hann, skaust karrinn upp úr gryfjunni. En þegar hann ætfaSi horfinn á ný. Þetta endurtók síg nokkrum sinnum áður enn fuglinn náðist. Rjúpan hefir eins og kunnugt er, sarp, er hún getur geymt i nokk- urn matarforða um stund, en meira mun gert úr þvi, en veft er til hve langs títna hún geti haft forða. Hinsvegar mun hún geta verið nokkuS lengi matarlaus, ef hún rár vel feit fyrir. Kemur það sjer vel (yrir hana, þegar hana fennir, sem iðuglega kemur fyrir, og hún ekki kemst strax út aftur. Eitt af því, sem einkennir rjúp- una, er hve rækilega hún skiftir ura lit eftir ársíðum, er möleit' á sumr- in, en hvit á vetrin og er oft afar erfitt að koma auga á hana. Hún fer að missa hvita litinn i april, en fer aftur að hvítna í september. Karliuglinn skiftir ekki eins ræki- lega um lit og kvenfuglinn, er t. d, altaf hvitur á vængjum, miðfjöðrum stjels og neðri hluta bringu, og má þekkja hann á sumrin á þessu og á því að' hann er heldur stærri " vexti (er 'um 550 gr. á þyngd, en hún um 450 gr.) Á vetrin má þekk.ja hann á því, að svört rák er frá nefi afturfyrir auga, en höfuðiS á kveni'uglinum er alhvílt. Rjúpan er naiS fyrir ofan augað og er sterkari rauður litur á karranum. Annað, sem einkennir rjúpuna, er það, að fætur hennar eru loðnar Og alveg fram á tær, „hvít með ¦ loðnar tær", segir í kvæði Jónasar. Að þessu leyti er rjúpan ólík flest- um fuglum. Á sumrin eru lappir hennar þó hálf snoðnar. Rjúpan gefur frá sjer minst tólf mismunandi hljóð, þar á meðal eilt, ssem heyrist til móðurinnar, þegar luin hleypur undan meS ungana, sem mjög er líkt þvi, þegar hæna kallar á ungana sína, en veikara. Eins heyr- isl oft hljóð i ungunum, sem er mjög líkt og heyrist stundum li) hænu-ungá, enda er hjer um frænd- semi að ræða, því rjúpurnar heyra ti' hænsna-ættbálksins. Mikil áraskifti eru aS því, hvaS niikið . er af rjúpum. í mikhim i'iúpna-árum er svo mikiS af rjúp- um, aS þær eru alveg ofan i bygð, þó engin harðindi sjeu og gera stundum töluvert tjón í matjurta- görSum. Hinsvegár fækkar þeim stuhdum svo mikið, að varla sjest rjúpa, þó gengin sjeu víð heiðalönd. þar sem þær áður sáust alstaðar. í góSum rjúpna-árum hafa verið dreþríar 150 til 300 þúsimd rjúpur, og má ætla aS alt rjúpnastóðið i landinu sje í slíkum árum ekki minna en 1 til 2 miljónir, og ef til vill miklu meira. Farsótt gengur stundum meðal rjúpna og strádrep- ur þær, og stundum farast þær af harðrjetti, einkum þegar áfreðar koma ofan á langvarandi snjó- þyngsli. En þegar harðindi og sótt koma með stuttu millibili, er eins og mestur hluti rjúpnastóðsins sóp- ist burtu. Þannig fækkaði rjúpunni skyndilega 1928. Þegar bjargarlaust verður, safnast rjúpan stundum i afskaplega stóra flokka, en þegar síikir flokkar farast, er skiljanlegt að rjúpunni fækki áberandi. 1 Vest- mannaeyjum bar þaS viS fyrir nokkrum árum, eftir norðan stór- viðri, að bátar sem fóru á sjó, sáu á stóru svæði dauSar rjúpur á floti, og er ekki vafi á, aS þar hefir afar stóran rjúpnaher hrakið i sjóinn EitthvaS hafSi þó komist af, því þeir sáu einstaka rjúpnahópa á flugi milli eyja þar. GiskaSi maður á, er þetta sá, að þarna hefðu farist 50 til 100 þúsund rjúpur, og reiknaði hann það eftir þvi, hvaS svæSiS var sfórt, sem þær flutu um. Mörgum hefir þótt einkennilegt, hve skyndilega rjúpum fækkar hjer stundum, og hafa viljaS skýra þaS á þann hátt, að rjúpan tæki sig stundum upp af landinu, og færi til Grænlands, en ótrúlegt virSist þaS, meðal annars af þvi að nokkur munur virðist vera á islenzku og grænlensku rjúpunum. Fjölgun rjúpunnar er afskaplega ör, þegar vel árar fyrir hana. Ef hugsanlegt væri, að sex ungar lifðu úr hverju hreiðri, og hver rjúpa lifði aðeins í 3 missiri, yrði stofn- inn, sem kominn væri af einum r,;úpnahjónum, samt alls 20 þúsund hjón á tiu árum. Kæmust aSeins fjórir ungar upp, væru ekki komin nema 512 pör eftir tiu ár. En meS sömu fjölgun áfram, yrSi eftir 15 ár í viSbót komnar milli þrjátiu og f.iörutíu miljónir rjúpna,. þó engin hefSi orðið eldri en 18 mánaða. Fátt er skemtilegra en að athuga háttalag rjúpnamóður með unga sína i lyngmó um sumarnótt. Það er ein af þeim mörgu sýnum í islenskri víðcáttu, er verður hverjum ógleym- anleg. f Lardal i Noregi var um daginn verið að fella trje, þar sem heita Þrauthliðar. Vissu viðarhöggsmenn- irnir ekki fyr til, en elgsdýr-boli kcmur þjótandi, og urðu þeir að forða sjer upp í trje. Elgsdýrið fór burtu rjett að kalla undir eins, en rjeðisl skömmu seinna á mann, er var að höggva við þar skamt frá. Gekk þetta svo í nokkra daga, að tindir eins og heyrðust högg viðar- höggsmanha, kom skepna þessi þjót- andi, og lagðist vinnan alveg niður. Var gert ráð fyrir að leyfi myndi fást til þess að skjóta bolann, þó friðaður væri, en frjettir eru ekki komnar af því, hvernig þessu máli hefir lokið. Ný bók: Þessi einkennilega saga gerist á eynni Krit 14 öldum f. K. Bókin er frumleg og skemtileg og algerlega sérstæð i is- lenskum bokmentum, hvað snertir efnisval og efnismeðf erð. STRAUJÍBN SEM HUGSAR! Raf magnsjárn með hita- stilli. Sterkur straumur fyrir þykt og blautt efni, minni fyrir þunt og viðkvæmt tau. Hit- inn helst ávalt jafn og er því brunahætta úti- lokuð. Nýjasta nýtt á þessu sviði. ÞROTOS SIEMENS * DrEkktð Eglls-öl FERD'NAND heitir gamanmyndaflokkur, sem byrjar að koma i næsta blaði Fálkans og verður i hverju blaði framvegis. Ferd'nand er hugsandi mað- ur sem ratar í mörg æfin- týri og dettur margt skritiS i hug. Hann hefir engan fastan samastað og er sjaldnasf lengi við sama verkið. Hann er flakkari sem eirir-hvergi. Fylgist með flakkaranum Ferd'nand og upplifíð æfin- týri hans með honum. ÞaS borgar sig vel.

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.