Tímarit iðnaðarmanna - 01.02.1967, Page 16

Uðnaðarmaíiticifélagið í tQeykjavtU
1867 - 1967
Þótt öruggustu frumheimildir um stofnun Iðn-
aðarmannafélagsins og fyrstn starfsár þess séu
glataðar — þ. e. fyrstu gerðabækur félagsins — er
þó til traust heimild um upphaf þess. Það er grein,
sem birtist í Tímanum 18. nóvember 1874 — talin
eftir Jón Borgfirðing — en hún mun vera hið
elzta, sem til er á prenti um fyrstu starfsár þess-
ara merku samtaka iðnaðarmanna.
í ofannefndri grein í Tímanum er meðal ann-
ars komist svo að orði:
„Handiðnamannafélagið í Reykjavík var stofn-
að 3. febr. 1867 af 31 handiðnaðarmönnum í þeirn
tilgangi að koma upp duglegum handiðnaðar-
mönnum, el'la og styrkja samheldni meðal hand-
iðnaðarmanna á íslandi, og innlent iðnaðarlíf taki
framförum, og ennfremur að styðja að gagnleg-
um og þjóðlegum fyrirtækjum.
Voru þegar kosnir embættismenn félagsins —
Einar Þórðarson yfirprentari, fyrir forseta, Einar
jónsson snikkari, fyrir féhirðir, Egill Jónsson
bókbindari fyrir ritara.
Innstæða og eignir félagsins eru við endalok
reikningsársins 10. nóv. 1874, bæði í skuldabréf-
um, útistandandi skuldum og ýmsum munum —
um 1100 ríkisdalir.
Á fundum félagsins hafa umræðuefni verið ær-
ið margbreytileg. Þar hafa ekki aðeins verið rædd
Jrau mál, sem einkum áttu erindi til iðnaðar-
manna, heldur einnig ýms þjóðmál, er vörðuðu
allt landið eða höfuðstaðinn. Stundum hafa verið
fluttir þar fræðandi fyrirlestrar til skemmtnnar
og fróðleiks. Gerðabækur félgsins geta því vafa-
laust gefið merkilegar upplýsingar um skoðanir
og áhugamál borgaranna í Rvík, ekki sízt frá þeim
árum sem minna var um útgáfu fréttablaða en nú
hin síðari ár.“
í sömu grein er þess getið, að félagið hafi stofn-
að sunnudagaskóla 1873, svo og styrkt, endrum
og eins, ekkjnr og börn handiðnaðarmanna, og
árið 1870 gaf lélagið úr sjóði sínum tíu ríkisdali
fátækum manni úr Borgarfirði, er misst hafði
skip sitt í kaupstaðarferð á því ári.
Eins og þegar segir, eru fyrstu gerðabækur fé-
lagsins glataðar, og sú elzta, sem enn er til, hefst
24. nóvember 1874, svo að ekki vantar mikið á, að
])ær fylli öldina eins og félagið sjálft. Er í þeim
gerðabóknm, sem til eru, að finna mikinn fróðleik
um félagsstarfið og aldarandann, og er þetta allt
rakið í sögu Iðnaðarmannafélagsins, sem Gísli
Jónsson menntaskólakennari á Akureyri hefur
samið.
Félagið hélt fundi sína í fyrstu í gömlu prent-
smiðjunni, þar sem nú er Aðalstræti 9, en nokkru
fyrir aldamót var svo komið, að félagið taldi ekki
annað viðhlítandi, en að það kæmi npp eigin
samkomuhúsi. Það var bygging sú, sem nær þeg-
ar í stað hlaut nafnið Iðnó og ber J:>að enn í dag.
Hús þetta var svo langt komið í árslok 1896, að
hægt var að halda þar lund í félaginu í fyrsta sinn
29. desember. Vinnu við húsið var svo lokið á
næsta ári, og Jrað var tekið almennt í notkun til
samkomuhalds Jrað ár.
Iðnaðarmannafélagið seldi Iðnó árið 1918, en
12 árum áður hafði félagið komið upp Iðnskól-
anum, og á efstu hæð þess lét Jrað útbúa liið glæsi-
legasta fundarherbergi fyrir sig árið 1926 — bað-
stofu iðnaðarmanna — og hefur haldið fundi þar
síðan.
Ekki er þó hægt að skilja svo við frásögnina af
Iðnó, að ekki sé getið Jress, er varð einn l'yrsti á-
vöxturinn af byggingu hússins. Það var stofnun
Leikfélags Reykjavíkur, er nýlega liélt Jrar hátíð-
legt 70 ára afrnæli sitt, svo sem knnnugt er. Félag-
ið var stofnað 11. janúar, og hefur síðan haft
bækistöð í Iðnó. Stofnendur voru 19 og af þeim
voru livorki meira né minna en átta menn úr hópi
félagsmanna Iðnaðarmannafélagsins, og í fyrstu
stjórn Leikfélagsins vorn kjörnir tveir þessara átta
manna, Þorvarður Þorvarðarson og Friðfinnur
Guðjónsson.
Iðnaðarmannafélagið hóf strax á lyrsta áratug
sínum skólahald og 1904 hratt Jrað af stað föstum
iðnskóla, sem starfað hefur síðan, stétt iðnaðar-
manna og Jrjóðinni allri til ómetanlegs gagns.
Starfrækti félagið skólann í hálfa öld með styrk
frá ríki og bæ, unz hann varð ríkisskóli í ársbyrj-
un 1955. En Jrví má heldur ekki gleyma, að félag-
ið, sem reisti hús yfir iðnskóla sinn 1906, barðist
einnig fyrir Jrví, að nýr iðnskóli væri reistur, og
fór þá fram látlaus athöfn í húsakynnum hans.
Snar þáttur í starfi félagsins hefur verið að
vinna að og undirbúa iðnsýningar, ýmist eitt eða í
16
TÍMARIT IÐNAÐARMANNA