Ægir - 01.08.1981, Side 22

og vill bkðið ekki ábyrgjast, að hús sé rétt. Af
skýrslu þessari er ljóst, að það ár gengu á veiðar úr
Eyjafirði 32 skip, þar af 6 opin. Samtals öfluðu
þessi skip í 2573 tunnur lýsis, sem Norðanfari segir
nema að peningaverðmæti 82.336 rd., en frá Akur-
eyri voru þetta ár fluttar út 1634 tunnur hákarla-
lýsis.
Af grein, sem birtist í Norðanfara 1864, kemur í
lós, að ekki voru allir á sama máli um það, hvernig
nýta bæri hina auknu tækni og möguleika, sem
sköpuðust við tilkomu þilskipanna. Höfundur
þessarar greinar ræðst harkalega á formenn og út-
gerðarmenn þilskipanna fyrir þá ósvinnu, að þeir
skuli notfæra sér það, að þeir geti sótt lengra út en
aðrir. Segir hann þá draga afla frá minni bátunum
og um leið taka björg frá þeim, sem ekki geti aflað
sér þilskipa. Telur þessi höfundur, að þilskipunum
væri nær að halda sig á hinum fornu miðum upp
yið land og draga með þvi móti fiskinn þangað og
notfæra sér stærðarmuninn til þess að liggja lengur
í legunum í einu. Telur höf. einnig, að nota beri
þilskipin meira til strandferða en gert sé. Þá
kvartar höfundur mjög undan þvi, að sjómenn
hirði nú ekki lengur sjálfan hákarlinn, heldur ein-
ungis lifrina. Segir hann það mjög bagalegt bænd-
um að geta nú ekki lengur fengið hákarl til viðbits i
stað afurða sinna, sem sjómenn þurfi þó alltaf
með, en geti nú ekki lengur greitt fyrir nema með
peningum, sem bændur hafi hins vegar litil not
fyrir.
Þótt okkur nútímamönnum kunni að virðast
þessi ritgerð barnaleg og rituð af allmikilli þröng-
sýni, þá er hún þó öðrum þræði merkilegur vitnis-
burður um það, að hér mætast tvennir tímar.
Fyrst kemur það í ljós, að litlu opnu bátunum er
raunverulega að verða ofaukið í baráttunni um
auðlegð hafsins. Það, sem þó er enn merkilegra,
er, að sjómannastétt er augljóslega að byrja að
myndast. Stétt manna, sem að visu að eiga flestir
enn heimili sitt til sveita, en sækja björg sína að
mestu leyti til hafsins. Þeir leggja vöru sína inn hjá
kaupmanninum gegn greiðslu í peningum. Enn er
þessi sjómannastétt svo veikburða, að hún er mjög
háð bændastéttinni, hvað snertir matvöru, klæði
og ýmislegt annað. Til gjalds fyrir vörurnar, sem
þeir fá frá bændum, hafa sjómennirnir ekki annað
en laun sín, peningana, sem bændur hafa enn lítil
not fyrir, en verða þó að taka við til þess að fá eitt-
hvað fyrir sinn snúð. Þar með hverfur smám
saman hin aldagamla vöruskiptaverzlun og pen-
ingaveltan kemst í æ ríkari mæli inn í sveitirnar, og
hið gamla og feyskna bændaþjóðfélag miðaldanna
fer að riðlast.
En árið 1864 var einnig örlagaríkt að öðru leyti,
þvi að þá fórust alls 3 norðlenzk skip, með samtals
rúmlega 30 mönnum. Það sýnir þó skýrar en margt
annað, hver máttur manna var orðinn, er hér var
komið sögu, að alltaf tókst nokkurn veginn að
fylla i skörðin.
Á árinu 1865 komust hákarlaskipin fremur seint
í legur, þar eð hafís lá lengi fyrir Norðurlandi, þó
getur Norðanfari þess i júlí, að allmörg eyfirzku
skipanna liggi fyrir vestan Horn. Síðar segir
blaðið, að afli í siðustu ferðinni hafi orðið dæma-
laust góður eða 1 Vi—8 tunnur lýsis í hlut. Af afla-
skýrslu, sem birt var árið eftir kemur það svo i ljós,
að þetta sumar hafa aflazt fyrir Norðurlandi 2905
tunnur lýsis eða að peningaverðmæti 82.792,48
rd. Einnig er af sömu skýrslu ljóst, að til veiða
hafa gengið þetta ár af Norðurlandi 33 skip, þar af
26 þilskip. Auk þessa segir Norðanfari, að stöðugt
sé unnið að endurbótum á flotanum, fimm skip
hafi verið stækkuð og endurbyggð og enn muni
ætlunin að auka flotann. Hefur vafalaust ekki
veitt af, því að elztu fleyturnar hafa nú verið
orðnar mjög úr sér gengnar, sennilega vart
sjófærar, enda ekki óliklegt, að það hafi átt sinn
þátt í hinum miklu tjónum, sem Eyfirðingar urðu
fyrir á þessum árum.
Af aflaskýrslum fyrir árið 1866 er ljóst, að þá
var afli mjög i lakara lagi, nam að peningagildi að-
eins 35.910 rd., enda reyndist veturinn harður i búi
hjá mörgum. Af fréttum í Norðanfara á árinu 1866
er svo ljóst, að þá féll lýsisverðið úr 32 rd. i 28 rd.
tunnan.
í septemberblaði Norðanfara 1866 er frétt, sem
virðist benda til þess, að ný þróun sé að hefjast t
útvegsmálum við Eyjafjörð, en þar segir, að þeit
verzlunarstjórarnir Steincke og Möller hafi á veg'
um verzlana sinna, Guðmann og Höpfner, reist
lifrarbræðslu á Torfunefi við Akureyri, sem brastt
geti 90 tunnur lýsis á sólarhring, ef þrír menn starfi
við hana í einu.
í janúarblaði Norðanfara 1867 er allmerkileg
frétt, en þar segir, að þá sé í byggingu á Akureyó
þilskip, sem sé að þvi leyti frábrugðið hinum eldrt>
að það sé stokkbyggt, 26 álna langt og manngeng1
undir þiljur miðskips. Það var hinn mikli skipa'
smiður Jón Chr. Stephánsson, sem þetta skip
byggði, og var það augljóslega mikil framför fra
430 — ÆGIR