Ægir - 01.08.1981, Blaðsíða 28

Shete'ig Hovland. Þeir Bjarni Þórðarson og Smári
Geirsson hafa nú nýverið þýtt þessa bók og hafa
kaflar úr henni birst í blaðinu ,,Austurlandi“ á
undanförnum mánuðum. Þessar síldveiðar byggð-
ust fyrst og fremst á svokallaðri fjarðarsild. Þær
voru einkum stundaðar á Austfjörðum og á Eyja-
firði. Engum vafa er undirorpið, að sildveiðar
Norðmanna hafa haft gífurleg áhrif á alla byggð
og atvinnulíf á Austfjörðum um þetta leyti. Um
þetta segir Matthías Þórðarson í síldarsögu sinni:
,,Á fjörðunum risu upp snotur kauptún og
fiskiþorp með ræktuð tún og garða, þar sem
áður voru gróðurlausir melar og klappir, versl-
un og viðskifti byrjuðu, útvegur, atvinna og
ýmsar framkvæmdir og samgöngur hófust, þar
sem þessir nýju menn tóku sjer bólfestu og
settust að.
„Gullnáma er fundin“ sögðu menn, og hvað-
anæfa af landinu kom fólk til þess að vinna við
þessa námu. Peningar voru dýrir, sjaldgæfir og
lítt þekktir manna á meðal, en Norðmenn voru
með hendur fullar fjár, og mönnum var því
auðvelt að fá sem þeir þurftu, fyrir vinnu við
síld, yfir sumartímann. Peninga þurftu menn, í
fargjald til Ameríku og til annara nauðsynja.
En nú voru Austfirðir fundnir fyrir íslendinga,
og það eitt út af fyrir sig var þýðingarmikið
atriði. Því hvað vissi almenningur eiginlega um
Austfirði áður en Norðmenn komu? Lítið sem
ekki neitt. Fyrir þann tíma höfðu menn á
Suður- og Vesturlandi, haft sáralítil kynni af
þessum hluta lands, og þeir hver af öðrum, sem
nú varð á allra vörum.
Á Suðurlandi hafði ávallt verið talað um
Múlasýslur, en Austfirðir lítt nefndir á nafn.
Lærðustu menn syðra og vestra, höfðu nátt-
úrulega heyrt getið um Eskifjörð og jafnvel
Seyðisfjörð, en annað nafn var ekki til á þessum
stöðum í daglegu tali en Múlasýslur, eitthvað
ákaflega óþekt og langt í burtu. Að fara austur í
Múlasýslur fyrir menn af Suður- eða Vestur-
landi, þótti fjarstæða, óravegur, margra vikna
ferð“.
Það fer því ekki á milli mála, að Matthías
Þórðarson telur að Austfirðir hafi nánast komist á
landakortið vegna fjarðasíldarinnar og þeirra síld-
veiða, sem Norðmenn stunduðu á siðari hluta nítj-
ándu aldar.
Frá norska tímabilinu: Síldarsöltunarstöð Ottós Wathne a
Reyðarfirði.
Enda þótt ,,gullnáma“ hafi verið fundin var þó
ekki þar með sagt að unnt væri að grafa úr henni
gull eftir hentugleikum. Svokölluðum duttlungum
síldarinnar hefur löngum verið við brugðið og fór
síldarútvegur Norðmanna svo sannarlega ekki var-
hluta af því. Fljótlega kom í ljós, að síldin gekk
ekki inn á firðina á ári hverju. Veiðiaðferð Norð-
manna mun nokkru hafa ráðið um það hve miklaf
sveiflur voru í aflanum. Síldveiðarnar voru svó til
eingöngu stundaðar með landnót og fékkst þá að
sjálfsögðu enginn afli nema síldin gengi inn í firð-
ina og helst með löndum. Lítils háttar göngubreýt"
ingar gátu því haft í för með sér að alger aflabrest-
ur varð á þessum veiðum.
Tafla 1. Síldveiðar Norðmanna við ísland
1879—1886. Þátttaka og aflid)
Nóta- brúk Skip Skip- verjar Afli í þits.tunna Afli á mann
1879 4 9 72 3.0 42
1880 28 75 578 115.0 192
1881 90 187 1.799 167.6 93
1882 79 155 1.590 65.0 41
1883 92 157 1.807 103.9 58
1884 83 143 1.625 20.1 12
1885 56 83 776 24.7 32
1886 13 30 237 2.9 12
1) Skv. bókinni „Norske Seilskuter pá Islandsfiske11 eftir Kar'
Shetelig Hovland.
436 — ÆGIR