Ægir - 01.11.1990, Qupperneq 13

'1/90
ÆGIR
573
[ öðru lagi næst samræmd
skýrslusöfnun og úrvinnsía. í dag
er fram skýrslusöfnun og úr-
V|nnsla gagna hjá þremur stofnun-
b-e. ráðuneytinu, Fiskifélagi
slands og Hafrannsóknastofnun-
lnr|i- Öll skýrslusöfnun og úr-
V|nnsla verður nákvæmari sé hún
a einni hendi. Skapast þá auknir
^öguleikar til einföldunar og sam-
r*mingar. Skýrslusöfnun og úr-
V|nnsla gagna er mikilvægasti
Pátturinn í eftirliti með veiðum og
nýtingu afla og fer því best á því
þessir þættir séu í höndum þess
a°'ia, sem fer með stjórn veiði-
eftirlits.
Eftir slíka þreytingu, sem ég hef
er rakið yrði augljóslega nokkur
reyting á hlutverki Fiskifélags
siands. Fiskifélagið myndi eftir
Sem áður halda uppi þeim félags-
e8a þætti, sem það hefur gert og
Sem ég tel nauðsynlegan. Á það
skal lögð rík áhersla að Fiskifélag
lslands verður að taka að sér ný
Verkefn i og af nægu er að taka. Má
ner sem dæmi nefna verkefni á
sv'ði fræðslu- og upplýsingamála í
s)avarútvegi enda er Fiskifélag
Islands einkar vel til þess fallið því
1 félaginu koma fram sjónarmið
f,estra aðila sem við sjávarútveg
starfa. Það skal á hinn bóginn
ftrekað að Fiskifélagið er hálfopin-
ner stofnun áhugamanna og hags-
^unaaðila í sjávarútvegi sem ekki
er hægt að fela beina stjórnun fisk-
Veiða því sá aðili sem því sinnir
Verður m.a. að hafa heimild til að
ylgja eftir ákvörðunum sínum
valdboði. Að sjáfsögðu
Verður ekki ráðist í svo viðamiklar
breytingar á stjórnkerfi sjávarút-
Vegsins án víðtækrar umræðu og
r*kilegs undirbúnings. Er það von
rnJn að þær hugmyndir sem ég hef
reifað geti orðið grundvöllur
slfkrar umræðu.
Mebferö afla, bætt nýting
Á síðasta áratug hafa kraftar hins
°Pinbera og hagsmunaaðila að
miklu leyti farið í að móta og festa
í sessi lög og reglur um stjórn fisk-
veiða. Breytingin úr frjálsum
veiðum yfir í kvótakerfi hefur oft
verið erfið og sársaukafull fyrir
einstaklinga og fyrirtæki. Það er
því ekki óeðlilegt að þessi
aðlögum hafi tekið sjávarútveginn
tæpan áratug.
Það er sannfæring mín að þegar
lögin um stjórn fiskveiða koma til
framkvæmda um næstu áramót fái
fyrirtæki í sjávarútvegi loks starfs-
frið til að sinna innri málefnum.
Tímabundin lög og reglur um stjórn
fiskveiða hafa skapað mikið óör-
yggi í rekstri og of lítið ráðrúm
hefur gefist til að vinna að skipu-
lagi framleiðslunnar, vöruþróun
og markaðsmálum. Nú, þegar
menn vita betur hvar þeir standa
og hver þeirra hlutur er, geta þeir
einbeitt sér að því að gera sem
mest úr því sem þeir hafa milli
handa. Menn eru æ betur að gera
sér Ijóst að afli í tonnum ræður
ekki einn og sér afkomu sjávarút-
vegsins og þar með þjóðarbúsins.
Hráefnisgæði, vöruþróun og fram-
sækni á erlendum mörkuðum
ræður endanlegu skilaverði til
íslenskra fyrirtækja. Nú er lag til
að útgerð og fiskvinnsla einbeiti
sér í mun meira mæli að þessum
þáttum og nái m.a. beinna sam-
bandi við neytendur. Við íslend-
ingar getum ekki sætt okkur við þá
framtíðarsýn að komandi kyn-
slóðir puði hér við illa launaða
hráefnisframleiðslu.
Viðleitni okkar í gæða- og þró-
unarmálum hlýtur að byggjast á
því meginmarkmiði að auka þau
verðmæti sem við höfum til skipt-
anna. Fiskneysla í heiminum
heldur áfram að vaxa á meðan
flestir fiskstofnar eru nú þegar full-
nýttir. Þessi þróun skapar íslend-
ingum mikla möguleika. Líklegt er
að verð á fiskafurðum muni í fram-
tíðinni fara hækkandi, ekki síst frá
hafsvæðum sem hafa þá sérstöðu
að vera að mestu laus við meng-
un. Um þessar mundir eru unnið
ötullega af Hafrannsóknastofnun
og Rannsóknastofnun fiskiðnaðar-
ins við athuganir á mengum í sjó
og aðskotaefnum í fiskholdi. Það
er Ijóst að helstu viðskiptalönd
okkar munu í vaxandi mæli krefj-
ast beinna vottorða um þessi efni.
Við þurfum með öðrum orðum að
sanna það að auglýsingar okkar
um ferskleika og heilnæmi sjávar-
fangs séu sannleikanum sam-
kvæmar. Nú blasir við nýtt fyrir-
komulega í Evrópu í sambandi við
prófun og vottun vöru í milliríkja-
viðskiptum. Við munum þurfa að
aðlaga gæða- og eftirlitskerfi í vax-
andi mæli að kröfum EB. Mikil-
vægt er að standa þannig að mál-
um að sú aðlögun verði íslenskum
sjávarútvegi til framdráttar en ekki
hindrunar.
Annar möguleiki sem vaxandi
eftirspurn eftir fiski leiðir af sér er
stórsókn í fiskeldi, þ. á m. sjávar-
fiska. Norðmenn áætla að árið
2010 verði þeir komnir í um það
bil 1 milljón lesta framleiðsiu í
fiskeldi og að verðmæti fram-
leiðslunnar geti numið hærri upp-
hæð en olíuiðnaður þeirra gefur af
sér. Við íslendingar getum ekki
setið hjá sem áhorfendur í þessari
þróun. Þrátt fyrir yfirstandandi erf-
iðleika í laxeldi megum við ekki
missa móðinn og gefast upp. Sjáv-
arútvegsráðuneytið vinnur nú að
sérstakri rannsókna- og þróunar-
áætlun í eldi sjávardýra. Svo virð-
ist sem sérstaða okkar og sam-
keppnishæfni geti verið mun meiri
í eldi ýmsissa kaldsjávarfiska eins
og lúðu, steinbíts, þorsks o.fl. en í
laxeldi. Metnaðarfull áform
Norðmanna á þessu sviði hljóta
að ýta við okkur. Við höfum að
mörgu leyti ágætar forsendur og
jafnvel forskot á þessu sviði ekki
síst með hliðsjón af möguleikum í
fóðurframleiðslu. í þessu sam-
bandi vakna einnig spurningar
hvort bilið milli framboðs og eftir-
spurnar verði að einhverju leyti