Ægir - 01.11.1990, Qupperneq 14

574
ÆGIR
11/90
brúað með því að bræðslufiskur
fari í meira mæli beint til
manneldis. Á ég hér fyrst og fremst
við síld en loðna kemur einnig þar
til greina. Þessi spurning er mjög
þrennandi einmitt nú þegar blikur
eru á lofti varðandi sölu síldar-
afurða okkar.
Aukin gæði og vöruþróun felur
bæði í sér bætta nýtingu hráefna
og meiri verðmætasköpun. Að
sjálfsögðu er það fyrst og fremst á
færi fyrirtækjanna sjálfra að takast
á við slíka þróun. Samt sem áður
sýnir reynslan að stuðningur og
hvatning frá stofnunum ríkisins
getur skipt miklu. Þess vegna
hefur Sjávarútvegsráðuneytið
staðið að tveimur verkefnum á
þessu sviði, annað á sviði aflanýt-
ingar og hitt á sviði gæðastjórnun-
ar. Þessi verkefni eru unnin í mjög
náinni samvinnu við fyrirtæki í
sjávarútvegi.
Ég hef oft rætt um það að stefna
ber að því að flotinn komi með allt
að landi sem upp úr sjó kemur,
þ.e. aukaafla og úrgang. Sjávarút-
vegsráðuneytið hefur þó enn sem
komið er ekki talið raunhæft að
setja slíkar reglur þar sem mögu-
leikar á arðbærri vinnslu úr slíku
hráefni hafa ekki verið nægir.
Hins vegar er mikil þróun í
þessum málum og mega menn bú-
ast við því að slíkar kröfur verði
gerðar áður en langt um líður.
Raunar væri í sumum tilfellum
fullkomlega eðlilegt að krefjast
fullvinnslu úrgangs eingöngu
vegna umhverfissjónarmiða.
Átaki til betri aflanýtingar hefur
verið stýrt af Aflanýtingarnefnd
Sjávarútvegsráðuneytisins, sem
starfað hefur frá ársbyrjun 1989.
Unnið hefur verið að verkefnum
nefndarinnar á vegum Rannsókna-
stofnunar fiskiðnaðarins. Verk-
efnin hafa fjögur meginmarkmið: í
fyrsta lagi að bæta flakanýtingu
frystitogara, í öðru lagi að auka
nýtingu aukaafurða til manneldis,
svo sem með marningsvinnslu og
söfnun hrogna og lifrar. I þriðja
lagi að hvetja til nýtingar aukaafla
sem kemur með afla fiskiskipa,
einkum hjá frystitogurum. Og í
fjórða lagi að leita leiða til að gera
sem mest úr því hráefni sem ekki
verður nýtt til manneldis, með
framleiðslu fiskmjöls, meltu eða
lýsis. Nú þegar sér fram á góðan
árangur af þessum verkefnum sem
leiða mun til tekjuaukningar fyrir
þjóðarbúið sem nemur hundruð
milljóna.
Sem dæmi um mikilvægan ár-
angur af þessu starfi má nefna að í
desember s.l. kom út skýrsla með
niðurstöðum úttektar á flakanýt-
ingu um borð í frystitogurum sem
unnin var á vegum Sjávarútvegs-
ráðuneytisins sumarið 1989. Meg-
inmarkmið verkefnisins var að
þróa aðferð til að meta flakanýt-
ingu um borð í frystitogurum með
því að skoða flökin í landi. Farið
var um borð í fjóra togara og nýt-
ing mæld á u.þ.b. 1000 flökum
um borð í þeim. Niðurstöður þess-
arar úttektar komu af stað brenn-
andi umræðum í þessum efnum.
Nú spyrja skipstjórar iðulega í tal-
stöðinni: „Hver er nýtingin hjá þér
núna?" í stað þess að spyrja „Hvað
hafið þið veitt?". Er að því stefnt
að frá næstu áramótum verði
teknir upp einstaklingsbundnir
nýtingarstuðlar fyrir hvern frysti-
togara.
Af öðrum verkefnum má nefna
að aflakaupabanki hefur starfað
frá ársbyrjun og er reynslan af
honum góð og sýnir að markaður
er fyrir flestar tegundir aukaafla.
Enn sem komið er hefur aðallega
verið safnað aukaafla frá frysti-
skipum. Nokkuð hefur verið
unnið að því að gera meltu að fýsi-
legum kosti fyrir skipin og þó
nokkrum árangri hefur verið náð í
marningsvinnslu um borð í frysti-
togurum og byrjuðu nokkur skip
að vinna marning á síðasta ári.
Verið er það þróa vinnsluferil fyrir
hann. Þessi verkefni sýna og
sanna að með hvatningu og stuðn-
ingi má vinna stórátak til bættrar
nýtingar á sjávarfangi.
VI. Alhliða gæðastjórnun sjáv-
arútvegsfyrirtækja
Nýlega heimsótti ég SÍAL mat-
vælasýninguna í París. Þar er lögö
mikil áhersla á að sýna sjávaraf-
urðir í neytendaumbúðum. í
ræðum við helstu viðskiptavi'1'
íslensku söluaðilanna gerði e§
mér far um að spyrja um viðskipt'
þeirra með íslenskar fiskafurðir-
Það virtist almennur dómur þeirra
að gæði frystra og saltaðra afurða
frá íslandi hefðu farið vaxandi á
undanförnum árum. Áreiðanleiki
virtist vera það sem skipti þessa
viðskiptavini okkar höfuðmáli- 1
því sambandi er lögð megin'
áhersla á jöfn gæði, að hægt sé að
treysta á afhendingartíma og að
varan sé til reiðu þegar neytendur
vilja fá hana. Ef það bregst þýðir
lítið að útskýra hvers vegna varan
er ekki til, því menn snúa sér ein-
faldlega annað. Það komu hins
vegar fram önnur sjónarmið þegar
talið barst að ferska fiskinum frá
íslandi. Hann þótti misjafn og at
öðrum og minni gæðum en aðrar
íslenskar sjávarafurðir. Hvað sem
um útflutning á ferskum fiski
verður sagt að öðru leyti virðist
sem hann auki ekki orðstír okkar
sem framleiðenda og útflytjenda a
gæðavöru. Meðhöndlun okkar a
ferskum fiski og sá tími sem fer 1
að flytja hann á markað virðist
einfaldlega ekki skila kröfu-
hörðum neytendum nægile8a
góðum afurðum. Þetta er raunin
þrátt fyrir að við fáum oft á tíðum
hátt verð vegna lítils framboðs a
fiski. Við eigum tvímælalaust ad
hafa þann metnað að afurðir okkar
sé frambærilegar á kröfuhörðustu
mörkuðum heims.
Á Fiskiþingi fyrir tveimur árum
benti ég á að þeim árangri sem
náðst hefði í stjórn fiskveiða yrd'
að fylgja eftir með átaki í gæða-