Ægir - 01.11.1990, Page 22

582
ÆGIR
urinn auki ekki heildarafla lands-
manna um einn einasta uggaræfil,
og hafi ekki önnur áhrif á afkomu
þjóðarbúsins en að auka olíu-
kostnað, mannahald og veiðar-
færaslit. Það er því sennilega
nokkuð til í því sem Þorvaldur
Gylfason og fleiri hafa haldið
fram, að hagræðingin í nýja kvóta-
kerfinu verður hægari helduren ef
tekinn hefði verið upp auðlinda-
skattur eða veiðileyfasala þegar í
stað. Neyðin kennir naktri konu
að spinna og yfirvofandi veiði-
leyfasala neyðir slök og miðlungs-
fyrirtæki til sameiningar við önnur
öflugri. í töflunni hér er reynt að
meta ástandið eftir að hagræðing
hefur náðst fram og birst í bók-
haldinu.
Ógnar kvótakerfið
lífskjörunum?
Það er von að einhver spyrji: Ef
kvótakerfið skilar í rauninni hag-
ræðingu af -þessu tagi, hvað í
ósköpunum er þá hægt að hafa á
móti því? Hvaða þörf er þá á ríkis-
bákni til að innheimta auðlinda-
skatt? Svarið við því liggur í töfl-
unni hér að framan: Að sönnu vaxa
hreinar útflutningstekjur sjávarút-
vegsins um 6 milljarða króna á ári
og afkoma ætti að batna um eina
15 milljarða. Beinar tekjur al-
mennings í landinu af sjávarútvegi
minnka hins vegar um 9 milljarða.
Það hvort almenningur í landinu
hagnast eða tapar á breytingunni,
fer svo eftir því hvort meira eða
minna af þessum 15 milljörðum
ratar inn í íslenska hagkerfið aftur.
Það gæti ratað til útlanda í formi
neyslu og utanlandsferða, ellegar
til kaupa á erlendum verðbréfum.
Eitt er dagljóst: Almennur lífs-
kjarabati verður mun meiri í land-
inu ef veiðigjöldin renna beint til
almennings eða eru nýtt til að
lækka skatta heldur en ef þau fara
fyrst um vasa útgerðarmanna.
Enn kynni einhver að spyrja
hvort hátekjur kvótaeigendanna
myndu ekki að einhverju leyti
skila sér í tekjusköttum af rekstri
eða sölu varanlegs kvóta. í fyrsta
lagi má benda á að fyrirtæki sem
hefja rekstur héðan í frá verða að
kaupa kvóta á markaðsverði og
verða með fjármagnskostnað á
móti tekjunum og munu því ekki
sýna óvenjulegan hagnað. Um
tekjur af kvótasölu eru engin lög til
og ekki einu sinni hefðir um kvóta
sem menn eignast í upphafi kvóta-
kerfisins vegna aflareynslu. Menn
sem selja kvóta geta líka keypt
skuldabréf og haft vaxtatekjur í
stað leigutekna. Slíkar tekjur eru
ekki skattskyldar samkvæmt nú-
verandi lögum. Jafnvel þótt troðið
yrði í þessi göt á skattakerfinu,
yrði eftirtekjan í hæsta lagi 40% af
árlegu verðmæti veiðiréttindanna.
Hagsmunir og aðlögun
Eftir margra ára grufl í hagfræði
þar sem gert er ráð fyrir að hver oti
sínum tota, er ég hvorki hlessa né
hneykslaður þótt þeir hjá Lands-
sambandi íslenskra útvegsmanna
berjist eins og Ijón gegn veiði-
gjaldi eða auðlindaskatti eða hvað
menn vilja kalla það. Sem hag-
fræðingi finnst mér meira að segja
praktískt að láta fyrirtæki í sjávar-
útvegi hafa kvótann endurgjalds-
laust meðan þessi atvinnugrein er
að ná sér á strik, um það bil
þangað til eigið fé útgerðar og
vinnslu verður komið upp í svo
sem 70-80% af heildarfjármagni.
Mér finnst hins vegar engin
ástæða til að auðvelda mönnum
að taka stórar fúlgur út úr fyrir-
tækjunum. Það er nefnilega hætt
við að þeir sem kaupa fyrirtæki af
öðrum þurfi að slá lán fyrir
greiðslunum með veði í togar-
anum eða frystihúsinu eða kvótan-
um. Og þar sem ólíklegt er að
menn selji hlut sinn í sjávarútvegs-
fyrirtæki til þess eins að leggja inn
í sparisjóð, er hætt við að þessar
viðbótarskuldir sjávarútvegsins
verði erlendar skuldir. Við erum
11/90
væntanlega sammála um að ekki
er allur munur á því annars vegar
að steypa sjávarútveginum í er'
lendar skuldir og hins vegar að
selja flotann og fiskveiðiréttinn til
Spánar, og skal ég segja það her
og nú, þótt það sé engin hagfræði-
Ég er á móti því að menn geti
slegið lán út á veiðiréttindi, því að
ég er á móti því að mönnum leyfist
að tapa veiðiréttindum úr landi-
Þegar allur kvótinn hefur verið
veðsettur til útlanda, verður kom-
inn tími til að panta lóðir á Jót-
landsheiðum.
Laun sjómanna
Menn hafa kannski tekið eftir
því að ég gerði í töflunni þeirri
arna ráð fyrir að launakostnaður i
útgerð og vinnslu myndi lækka
um 20%. En eru sjómenn ekki
ráðnir upp á hlut? Þrátt fyrir hluta-
skipti tel ég einsýnt að kjör sjo-
manna muni ekki standast hag-
ræðingaráhlaupið án breytinga-
Ég er ekki sérlega vel að mer i
guðspjöllunum og veit ekki hver
sanngjörn og réttmæt laun sjo-
manna eru frekar en ég veit hver
eru sanngjörn laun bankamanna-
Hitt hef ég fyrir satt, að ef hart er
slegist um störf í tiltekinni atvinnu-
grein og biðraðir eru eftir plássi
eins og eftir skiprúmum á frysti-
togurum nú, þá verður að telja
það líklegt að launakjör í þessari
grein muni slakna þegar til lengri
tíma er litið.
Ég held að eftirfarandi lýsing sam-
ræmist ekki bara hagfræðilegrl
greiningu, heldur einnig almennri
skynsemi:
Þegar skipsrúmum hefur fækkað
um þriðjung;
Þegar meðalafli togara fer a
slaga upp í afla Guðbjargarinnar
og Akureyrinnar nú og háseta-
hluturinn álíka;
Þegar þriðjungur af öllum sjo-
mönnum og helmingurinn af frfsk-
um frystihúsastelpum á landinu
gengur atvinnulaus;