Ægir - 01.11.1990, Síða 34

594
ÆGIR
11/90
„Stöðin" í Viðey. Lengst t. v. eru fiskreitirnir. Svarta húsið sem nær út ísjó er „ vaskahúsið". Húsið á miðri myndinni er versl-
unar- og skrifstofuhús stöðvarinnar og við hlið þess kolageymsluhús danska flotans. Lengst t.h. er olíubryggjan og fyrir oían
hana olíuhúsið. Myndin er tekin 7 925. Ljósm. Óskar & Vignir. (Frá Císla Ólafssyni)
200-300 manns. Togarar félags-
ins, Snorri Sturluson, Valur og
Freyr lögðu þar upp afla og síðar
bættust við aðrir togarar og fiski-
skip, innlend og erlend. Árið 1912
gerði félagið út 12 þilskip. Skipa-
komur voru þar tíðar: fiskiskip,
flutningaskip og dönsk eftirlits-
skip. Mikil kolageymsla var
byggð, m.a. fyrir skip Sameinaða
danska gufuskipafélagsins (DFDS)
og dönsku varðskipin. Árin 1910-
1913 voru umsvif mest þar úti.
Flest lágu þar við bryggjur 8 skip í
einu og skipakomur urðu mestar
368 skip eitt árið. Þá fór mikið
magn af vörum um Viðeyjar-
bryggjur, eða 50-60.000 tonn á
ári er mest var. Framkvæmdastjóri
félagsins á blómaskeiði þess var
Thor Jensen. Félagið lenti í marg-
víslegum erfiðleikum sem ekki er
rúm til að rekja ítarlega hér, en
þeir stöfuðu einkum af kreppu á
fjármagnsmarkaði í Evrópu, erfið-
leikum með saltfisksölu og síðast
en ekki síst af ósamkomulegi milli
eigenda félagsins. Félagið leið
undir lok 1914. Erlendir aðilar
tóku þá um skeið við rekstri þess.
Laust upp úr 1920 kom nýtt félag
þar við sögu; Kárafélagið fram-
kvæmdastjóri þess var fyrst Páll
Ólafsson frá Hjarðarholti og síðan
Ólafur Gíslason. Vfirtók það
rekstur í eyjunni. Félagið gerði út
3 togara og á þess vegum var rekin
útgerð og fiskverkun til ársins
1931. Síðustu íbúar Viðeyjar fluttu
í land 1942-43.
Sér nú fátt menja þar úti um
forna frægð, utan vatnsgeyminn
(núv. félagsheimili Viðeyingafé-
lagsins), rústir mannvirkja og
gamlar grjóthleðslur á austurbakk-
anum. Á stórstraumsfjöru hefur til
skamms tíma mátt sjá standa upp
úr sjó brotna staura undan gömlu
hafskipabryggjunum, sem, tímans
tönn er að Ijúka við að hylja
sjónum þeirra er á þurru landi
búa.
Þerney
Þerney liggur úti af Víðinesi á
Kjalarnesi. í eyjunni rak laust
undir og um sl. aldamót sá fjöl-
hæfi maður Helgi Helgason (f.
1848 - d. 1922) tónskáld, einnig ’
kaupmaður, útgerðarmaður, tré-
og skipasmiður, búskap og jafn-
framt töluverða fiskverkun um
nokkurra ára bil. Helgi smíðaði
sjálfur a.m.k. þrjú þilskip. Þeirra
stærst og skírt eftir landshöfðingja-
frúnni var „Elín", 30 smálestir að
stærð.
í hinu merka ritverki Gils
Guðmundssonar „Skútuöldin" er
að finna stutta lýsingu (4. b. bls.
310) Sigurðar Sumarliðason skip-
stjóra á lífinu í Þerney um sl. alda-
mót. þar segir:
„Um vorið 1900 réðst ég stýri-
maður á tvímastraða tvístöfnung-
inn Stíganda, eign Helga Helga-
sonar kaupmanns. Skipstjóri a
Stíganda var Guðmundur Sigurðs-
son.
Helgi Helgason átti þá þrju
þilskip: Helgu, Elínu og Stíganda.
Helgi smíðaði sjálfur Elínu og Stíg-
anda, eða var yfirsmiður við smíði
þeirra. Helgi bjó á þessu tímabili i
Þerney, en átti verzlun og heimili i
Reykjavík. í Þerney lét hann skipin
leggja upp afla sinn til verkunar.
Áður en við lögðum út á Stig-
anda um vorið, vorum við eina
viku inni í Þerney að búa skipið/
það er að segja skipstjórinn og eg
aðallega, en flestir hásetarnir
unnu hjá Helga í landi í Þerney,
ýmis konar landbúnaðarstörf. Allit
borðuðum við heima hjá Helga 1
gömlu baðstofunni í Þerney. Þegar
við áttum að koma heim að borða,
kom Helgi út á hlaðið fyrir framan
bæinn í Þerney og spilaði þar a
horn eitt lag eða part úr marsi, það
þýddi, að nú væri maturinn tilbu-
inn. Aldrei stóðum við svo upp tra
borðum, að Helgi léti okkur ekki
áður syngja eitt lag tvíraddað. Ca
hann okkur tóninn, byrjaði sjálfur
og söng með og sló taktinn. Ofta5t
var sungið eitthvað af lögunl
Helga Helgasonar, Öxar við ána,
Buldi við brestur, Eyjafjörður
finnst oss er, Yfir fornum...o.s.frV;
Þegar vikan var á enda, og við a
Stíganda lögðum af stað út í veiði
för, var kórinn orðinn býsna
góður, þó að flestir í þessum kor