Vesturland - 01.12.1973, Blaðsíða 13

13
JÓH. GUNNAR ÓLAFSSON:
LYFJASALA Á ÍSAFIRÐI
Póstgata 7, síðar Læknisgata, en nú Mjallargata 5.
Á fyrri öldum var lítið um
eiginlega lyfjanotkun á ís-
landi til lækninga, enda voru
læknarnir fáir og dreifðir.
Getið er um nokkra erlenda
bartskera, sem hingað flutt-
ust, eflaust fyrir tilstuðlan
valdhafa, einkum til þess að
lækna sárasótt, sem fór um
landið eins og farsótt. Þau
meðul, sem einkum voru not-
uð, munu hafa verið gerð úr
jurtum. íslendingar fengust
þó aMtaf við lækningar sjálfir,
og er þeirra kunnastur Rafn
Sveinbjörnsson bóndi á Rafns-
eyri í Arnarfirði, sem gerði
skurðaðgerð til steins í
blöðru.
Það var ekki fyrr en á
síðari hluta 18. aldar, að rík-
isstjórnin ákvað að taka upp
læknishéraðaskipun og ráða
lækna til að gegna þeim. Var
það samfara stofnun land-
læknisembættis á íslandi
1760.
Vestfirðingafjórðungur var
í upphafi eitt læknishérað. Þá
bjó læknirinn á Snæfellsnesi,
sem næst í miðju héraði.
Þeirri skipan var komið á
með konungsbréfi 20. júní
1766. Læknarnir seldu og
brugguðu lyfin, sem þeir not-
uðu við lækningar sínar, og
hélzt það lengi, að lyfjasalan
var í höndum héraðslækna,
cg svo er enn í sumum lækn-
ishéruðum.
Breyting var gerð á þessu
með konungsbréfi frá 17. des.
1781. Þá var læknishéraðinu
skipt og náði þá norðurhér-
aðið yfir Barðastrandarsýslu,
ísafjarðarsýsiu og Stranda-
sýslu. Breyting varð ekki á
þessari skipan fyrrd en með
bréfi dómsmálaráðuneytisins
frá 12. október 1870. Þá var
ákveðið að héraðið skyldi ná
yfir ísafjarðarsýslu, Rauða-
sandshrepp, Dalahrepp og
Suðurfjarðahrepp í Barða-
strandarsýslu.
í fyrstu var ekki ákveðið
hvar læknissetrið skyldi vera
og bjuggu læknar ýmist í
Barðastrandarsýslu, á Þing-
eyri og að Árrnúla á Langa-
dalsströnd. En árið 1835
settist A. P. Jensen læknir
að á ísafirði, og er það fyrsti
laiknirinn, sem þar tók sér
bólfestu. Með þessum lækni
færðist lyfjasalan til ísafjarð-
ar, og var hún jafnan í hönd-
um héraðslæknanna þangað til
árið 1910.
Að vísu gerði Emil Möller,
lyfsali í Stykkishólmi, tilraun
til þess að setja upp lyfjabúð
á ísafirði árið 1884, og átti
það að vera útibú frá lyfja-
búð hans í Stykkishólmi.
Möller lyfsali fékk konungs-
leyfi til iþess að reka auka-
lyfjabúð á ísafirði 17. okt.
1884 (Fiilialapotek). Hann fór
sjálfur til ísafjarðar, en setti
Nicclin iyf jasvein fyrir lyfja-
búðina í Stykkishólmi. En
það mun þó ekki hafa verið
fyrr en á miðju ári 1885, eða
jafnvel síðar, að Möller flutti
vestur.
Um þessar mundir var Þor-
valdur Jónsson héraðslæknir
á ísafirði. Hafði hann haft
alla lyfjasölu þar og átti þvi
nokkrar birgðir af lyfjum,
þegar Möller kom til þess að
byrja rekstur sinn.
Virðist hafa komið flatt
upp á Þorvaid lækni, að MöM-
er hafði verið veitt leyfi til
lyfjasölu á ísafirði, og urðu
með þeim nokkrar greinir.
Á miðju ári 1885 sneri Þor-
valdur læknir sér til Vestur-
amtsins út af þessu. Með
bréfi dags. 5. sept. 1885 skrif-
aði amtmaður til landshöfð-
ingja, sem þá var Magnús
Stephensen, um máiið og
sendi honum bréf héraðslækn-
is. Landshöfðingi skrifaði
aftur til amtmanns 19. sept.
um lyfjaverzlunina á ísaifirði
og er það bréf á þessa leið:
„Með þóknanlegu bréfi 5.
þ.m. hafið þér, herra amtmað-
ur, sent mér erindi frá hér-
aðsiækninum í 6. læknishér-
aði, Þorvaldi Jónssyni, þar
sem hann, í tilefni af því að
E. MöMer lyfsaii í Stykkis-
hólmi, er setztur að á ísafirði
til að stofna þar lyfjabúð
samkvæmt ailrahæstu leyfis-
bréfi dags. 17. okt. f.á., gjörir
fyrirspurn um það:
1. Hvort MöMer eigi að lögum
sé skyldur til að kaupa
meðalabirgðir hans.
2. Hvort honum sé heimil
meðalaverzlun á Isafirði
fyrr en lyfjabúð hans er
komin reglulega á fót.
3. Hvort héraðslækninum, eins
og á stendur, eigi sé heim-
ilt að selja meðalabirgðir
sinar, sem hann nú hefur,
meðan þær endast, og
4. Hvort héraðslæknirinn geti
eigi fengið bætur fyrir
tjón það, er hann bíður af
stofnun lyfjabúðarinnar cg
á hvern hátt.
Út af þessu og eftir að ég
hef meðtekið áUt landlæknis-
ins á íslandi um málefni
þetta, ska'l yður hér með
þjónustusamlega til vitundar
gefið það, er nú skal greina,
til þóknaniegrar leiðbeiningar
og frekari birtingar:
Ad 1. með þvi að engin á-
kvörðun er um það í leyfis-
bréfimi frá 17. ckt. f.á., um
stofnun aukalyfjabúðar á
ísafirði, að MöUer lyfsali
skiMi skyldur til að kaupa
meðalabirgðir, héraðslækn-
isins þar, verður þessari
spurningu að svara neit-
andi.
Ad 2. Með því að heimild
MöUers lyfsala til lyfja-
verzlunar á ísafirði, verður
að byggjast á nýnefndu
leyfisbréfi, en leyfi það, sem
það veitir, er bundið þeim
'skilyrðum, að hann hafi
þar á boðstólum ÖM lyf, sem
til eiga að vera í hverri
aðaUyfjabúð, og fyrir verzl-
uninni standi candidatus
pharmaciæ, þá verður þess-
um skilyrðum að vera full-
nægt, áður en hann byrjar
lyfjaverzlun á nefndum
stað.
Ad 3. Það virðist sanngjarnt
og rétt, að héraðslæknir-
inn, sem samkvæmt instruc-
tion 25. febrúar 1824, er
skyldur tii að birgja sig
upp með nægilegum meðala-
birgðum, þangað til reglu-
leg lyfjabúð er komin á
fót, megi selja upp birgðir
þessar meðan þær endast,
einnig eftir að slík lyf jabúð
er stofnuð, ef lyfsaUnn ekki
vill kaupa birgðirnar af
honum.
Ad 4. Með því að héraðslækn-
inum hefur eigi verið veitt-
ur beinn sérstakur réttur til
lyfjasölu á ísafirði, verður
að svara þessari spurningu
neitandi.“
Af þessu virðist mega ráða
að Carl Emil Ole Möller hafi
ekki verið búinn að opna
lyf jabúð þegar Þorvaldur leit-
aði til amtsins. En talið er
að MöUer hafi aðeins rekið
lyfjabúðina tæpt ár, 1885—
1886, og gefizt upp vegna
samkeppninnar við Þorvald
lækni. Af veðmálabókum Isa-
fjarðarsýslu má sjá, að þeir
Emil Möller lyfsali cg Þor-
valdur Jónsson læknir hafa
gert með sér kaupsamning um
birgðir Þorvalds, og er sá
Mjallargata 9.