Faxi - 01.01.1995, Side 6

Hvar var
Þjóðvegurinn milli Ytri-Njarðvíkur og Keflavíkur lá nokkru ofar og nær
heiðinni en nú er. Liggur Suðurgata í hinum gamla farvegi þjóðvegarins og
inn að húsi Erlendar Sigurðssonar. Þar fvrir innan lá vegurinn í boga upp
og inn að grjótvörðu, er stóð góðan spöl sunnan við Hannesarhól, en beygði
svo aftur í stefnu, lítið eitt ofan við Bolafót, sem var innsti bær í Ytri-Njarð-
víkum.
Á þessum slóðum var Hannesarhóll. Þar er nú Stóra - Blokkin við
Sólvallargötu en út frá henni ganga Hólabraut og Austurbraut.
Þannig lýsir Marta Valgerður Jóns-
dóttir leiðinni á milli Keflavíkur og
Ytri-Njarðvíkur er var aðalþjóðleiðin á
milli byggðanna fram til 1912, að
innsti hluti Hafnargötu var ruddur nið-
ur Hæðina og lagður yfir Bakaríistún-
ið, þar sem nú cr Nýja-Bíó, í framhaldi
af gerð þjóðvegarins innan úr Hafnar-
firði, sem hófst 1904. En í lokin náði
gatan að Edinborgarrás við Tjarnar-
götu, að Strandgötu, en svo var ysti
hluti Hafnargötu kallaður, en hann
myndaðist sem leið á milli versl-
ananna, er þeim fjölgaði við upphaf
19. aldar.
Hús Erlends, sem Marta drepur á,
stendur enn, við Suðurgötu, suðvestan
við bamaskólann við Skólaveg. Húsin
þar fyrir innan voru byggð á árunum
1939- 1947, allt að Faxabraut. Landið
þarna er heldur á brattann að sækja,
inn Hæðina, eins og Suðurgatan ber
með sér. Hæst nær Hæðin er kemur
að mótunum við Faxabraut, og ef við
fylgjum henni til vesturs er enn á bratt-
ann að sækja og hærra er landið á mót-
um Faxabrautar og Sólvallagötu, eink-
um þar sem Stóra - Blokkin stendur.
Inn alla Suðurgötu, að ofan, var
sléttlendi, þakið ógrynni af grjóti, en
ofanvert við Faxabrautina, þar sem
Stóra - Blokkin stendur nú, var klapp-
arholt, sem enn sést framan við inn-
ganginn í húsið á mótum Faxabrautar
og Sólvallagötu. Frá þcssu klappar-
holti lækkaði landið lítillega til austurs
og suðurs og þar sem Hólabrautin ligg-
ur nú er brekka niður í dæld, sem
gamli þjóðvegurinn lá um, í framhaldi
6 FAXI
af Suðurgötu, þar sem hann lá einnig
niður dálitla brekku. Þar eru mót
Hólabrautar og Njarðargötu, en sunnan
og vestan megin (heiðarmegin) við
þessa dæld var stakur klapparhóll, ekki
mjög hár en allbreiður og stór, klædd-
ur graskraga og lyngmóa hið efra.
Syðst í hólnum liggur nú Sólvallagata
til austurs í boga og brekku, niður á
Njarðargötu. Þar sunnan við stendur
slökkvistöðin. Þetta er einhver falleg-
asta brekkan í Keflavík og hússtæði
skemmtilegt. Þama voru syðstu mörk
hólsins en eftir það tóku við flatlendir
móar inn í Njarðvík.
Hóllinn var vegvísir
Austan við hólinn, þar sem nú ligg-
ur Njarðargatan, lá gamli þjóðvegurinn
til suðurs að Flugvallarvegi. Húsin
vestan megin Njarðargötu og sunnan
megin Hólabrautar eru því byggð utan
í hólnum (nálægt 1960-1964), sem var
hæstur að austan. Þaðan var sléttlendi
fram á sjávarbakkann. Án efa var
þessi hóll hinn eiginlegi Itóll sem
kenndur var við Hannes. Önnur sams-
konar kennileiti voru ekki á þessu
svæði. Upp og ofan við hann var flat-
lendi að klapparholtinu við Stóru -
Blokkina og Hannesarhóll var nokkurs
konar höl'ði þessa svæðis, er gekk til
austurs.
Hin forna leið sem Maita minnist á
var troðin af manna og hunda fótum,
en lega og stefna hennar bendir til að
hóllinn hafi verið leiðarvísir þeim er
þama fóru um, því þarna var auðvelt
að villast í vondum veðrum og hóllinn
nánast eina kennileitið á stóru svæði.
Þar suður af var vegurinn varðaður
væntanlega inn í Ytra - hverfi. En lík-
legt að um leið hafi menn viljað forð-
ast að fara ol' nálægt bakkanum, en
annars voru engar náttúrulegar hindr-
anir á þessari leið.
Uppruni örnefnisins óþekktur
Þar sem Hannesarhóll var lengsl af í
hinu gamla Njarðvíkurlandi og utan
byggðar kemur hann lítið við sögu í
Keflavík og Njarðvík og er sjaldnefnd-
ur í heimildum. Engin sérstök vit-
neskja er tengd lionum að því er ég
best veit, hvorki nafni hans né staðin-
um sjálfum. Engar sagnir um huldu-
fólk og eftir að jijóðleiðin var færð um
Hafnargötun, gleymdist Hannesarhóll,
svo að gamlir Kel'lvfkingar glötuðu
staðsetningu hans að því er virðist. Til
dæmis treysti Ólafur Sigurjónsson (f.
1902 - d. 1993) sér ekki að staðsetja
hann nákvæmlega og var hann þó
kunnugur landi og örnefnum. Unt
uppruna nafnsins vissi Ólafur ekkert
cn hitt mundi hann gjörla að þarna var
gott berjaland sem krakkar úr Keflavík
sóttu í. Engin varða var á sjálfum
hólnum.
Engar heimildir eru um það sjálfuffl
að því vitað er að hóllinn dragi nafn af
Hannesi Höskuldssyni, sem var bóndi
í Keflavík 1762. Nafnið getur allt eins
verið dregið af einhverjum sem þar bar
beinin. En um það er heldur engin vit-
neskja.
Nafnið Hannes barst
til íslands á 15. öld
Um aldur ömefnisins Hannesarhóll
skal ekkert fullyrt. Ekki er það þó
meðal elstu ömefna á þessum slóðuffl-
Mannsnafnið Hannes er stytting á bibl-
íu-nafninu Jóhannes og tíðkaðist ekki
á fyrstu öldum Islandsbyggðar. Skýttu'
upp kollinum hér og í Noregi þegar
líður að seinni liluta miðalda, cn þeiffl
telsl lokið 1492. Ekki er ósennilegt að
nafnið hafi borist hingað frá Noregi-
Fyrstu kunnu Hannesamir hér á landt
voru þeir nafnar: Hannes Pálsson, er