Morgunblaðið - 04.02.2011, Blaðsíða 18

18 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 4. FEBRÚAR 2011
Lífeyrir er sá aur
sem við fáum greiddan
eftir að vinnuskyldu
lýkur með því að safna
í sjóði 12% af launum
alls vinnandi fólks,
óskattlögðum til ávöxt-
unar áratugi fram í
tímann. Einnig fáum
við lítilræði ef áföll
dynja yfir á lífsleiðinni.
Svo bjartsýn er þessi
hugmynd, að heimtur okkar úr kerf-
inu skulu verðtryggðar með því að
ávaxta inngreiðslur á raunvöxtum
sem eru hærri en hagvöxtur þjóðar.
Sá galli er á annars ágætri hugmynd
að einhvers staðar þarf að fjár-
magna það sem upp á vantar. Sá
munur fæst eingöngu með aukinni
skuldsetningu þjóðarbúsins eða
skerðingum lífeyrisréttinda. Lífeyr-
issjóðirnir standa flestir með nei-
kvæðum hætti þannig að ávöxt-
unarkrafa þeirra er í raun hærri en
lög gera ráð fyrir til að vinna upp
skekkjuna. Við þetta bætist svo mik-
il óvissa um raunverulegt verðmæti
eigna í bland við óuppgerðar gjald-
eyrisafleiður og stjarnfræðilegar
væntingar á nauðasamningum við
hrunverja.
Á meðan lífeyrissjóðir lánuðu út-
rásarfyrirtækjum út á kampavín og
kavíar var sjóðfélögum lánað út á
fasteignaveð með 65% hámarks veð-
hlutfall og sjálfskuldarábyrgð.
Sjóðsfélagar horfa á eigið fé sitt tek-
ið eignarnámi af lífeyrissjóðum sem
aftur fjárfesta iðgjöld okkar og verð-
bætur í sama svartholinu og kom
þjóðarbúinu og samfélaginu á hlið-
ina. Geta skuldarviðurkenningar,
merktar einhverri snilldar „group“
hugmyndinni, staðið undir framtíð-
arlífeyri okkar þar sem einu hald-
bæru veðin eru pappírinn og blekið
sem tölurnar eru skrifaðar á? Það
sem raunverulega lagaði eignastöðu
lífeyrissjóðanna eftir hrun eru rúm-
lega 126 milljarða verðbætur á fast-
eignalánum almennings. Þessi gríð-
arlega eignatilfærsla á okkar
mikilvægasta lífeyri er vegna verð-
tryggingar fjárskuldbindinga og
óráðsíu sjóðanna í fjárfestingum.
Hér þurfum við að
staldra aðeins við.
Á meðan venjulegu
fólki er refsað fyrir að-
hald og skynsemi eru
skuldasóðar verðlaun-
aðir með afskriftum.
Með því að frysta og
endurfrysta afborganir
og afskrifa, hafa ein-
staklingar jafnvel notið
góðs af innistæðulaus-
um skuldsetningum
sínum, án endurgjalds,
svo árum skiptir.
Stjórnvöldum hefur tekist að við-
halda innistæðulausri neyslubólu í
stað þess að leysa vandann strax.
Skilaboð stjórnvalda eru skýr, að
nægjusemi, aðhald og skynsemi
borgar sig ekki og greidd skuld er
tapað fé. Með innistæðutryggingum,
án takmarkana, tóku stjórnvöld af-
stöðu með þröngum hópi fjármagns-
eigenda á kostnað almennings. Virt-
ist engu skipta þó stór hluti
tryggðra innistæðna hafi skilið eftir
sig sömu skuldir og venjulegt fólk á
að þræla fyrir næstu áratugina. Við
vitum öll hvað þarf að gera en það
bara gerist ekkert. Rétt eins og upp-
gjörið við fortíðina sem allir bíða eft-
ir predika sömu bullandi meðvirku
jakkafata-munnræpurnar yfir lýðn-
um og biðja um bjartsýni eftir að
hafa stýrt öllu í strand. Sömu sér-
hagsmunaáherslurnar.
Ekki má eiga við kvótakerfið, ann-
ars verða engar fjárfestingar í yf-
irveðsettum og stjarnfræðilega
skuldsettum sjávarútvegi. Ekki má
eiga við verðtryggingu, ekki má leið-
rétta skuldir heimilanna, ekki má
skattleggja séreignasparnað o.s.frv.
Hvítflibbinn fór eftir lögum og við
verðum að vera bjartsýn, það er jú
2% barbabrellu-hagvöxtur.
Skilgreina þarf eignahlut almenn-
ings í fasteignum sem lífeyri. Með
því að skilgreina fasteignir okkar
sem lífeyri gefst lífeyrissjóðum kost-
ur á að lækka vexti til húsnæðislána
með því að tengja áunnin lífeyr-
isréttindi eignamyndun í fasteign.
Ef lánið rýrnar eykst eignarhlutur
(lífeyrir) en áunnin réttindi skerðast
á móti og öfugt. Þetta gerir lífeyr-
issjóðum skylt að taka tillit til gríð-
arlegra hagsmuna sem almennir
sjóðsfélagar eiga með eiginfjár-
myndun í fasteignum og hefði sjóð-
unum verið lagalega skylt að taka af-
stöðu með almennum
skuldaleiðréttingum hefði þessi skil-
greining verið til staðar. Í þessu
samhengi þurfa lífeyrissjóðir ekki að
berjast gegn afnámi verðtryggingar
af sömu hörku og þeir hafa gert.
Aðrir kostir eins og að lífeyr-
issjóðir bindi frekar skuldbindingar
sínar í eigin eignamyndun sjóðfélaga
sinna hafa minni þensluáhrif á inn-
lenda fjármálamarkaði og sjóð-
félagar þurfa síður að eiga allt undir
misgáfulegum ákvörðunum misvit-
urra forstjóra. Lífeyrir er óaðfar-
arhæfur og væri því ómögulegt að
hirða þennan mikilvæga eignahlut
okkar ef ófyrirsjáanleg áföll dynja
yfir.
Heimtur sjóðsfélaga, sem hafa
greitt í kerfið í 40 ár eða meira, eru
sláandi litlar þrátt fyrir Ólafslögin
1979 hafi lífeyrissjóðir í stórauknum
mæli fjárfest með verðtryggðum
hætti. Nær allt launafólk sem greitt
hefur í kerfið í 40 ár eða meira þarf
viðbótargreiðslur frá ríkinu í gegn-
um Tryggingastofnun til að ná upp í
lágmarksviðmið. Ríkið greiðir yfir
41.000 einstaklingum rúmlega 53,5
milljarða á ári í lífeyri eða helmingi
meira en lífeyrissjóðirnir greiða út
þrátt fyrir 60 ára tilvist. Nokkrir
voru stofnaðir upp úr 1950, kerfinu
komið á í núverandi mynd árið 1969
og lögbundið 1997. Þessar tölur eru
fyrir utan opinbera kerfið. Þeir líf-
eyrisþegar sem standa best í dag
fóru skuldlausir á lífeyri og höfðu
þak yfir höfuðið sem árangur ævi-
starfsins í stað innihaldslausra lof-
orða.
Hvað er lífeyrir?
Eftir Ragnar Þór
Ingólfsson » Á meðan venjulegu
fólki er refsað fyrir
aðhald og skynsemi eru
skuldasóðar verðlaunað-
ir með afskriftum. Skil-
greina þarf fasteignir
sem lífeyri.
Ragnar Þór Ingólfsson
Höfundur er sölustjóri
og stjórnarmaður í VR.
Árið 2000 var breytt
um stefnu í fisk-
veiðistjórn í Barentshafi
og hætt að fara bók-
staflega eftir reiknifiski-
fræðinni.
Meðfylgjandi mynd
sýnir hvernig þróun
þorskveiða varð í Bar-
entshafi frá árinu 2000
þegar reikni-
fiskifræðilega ráðgjöfin
var 130 þúsund tonn – en veidd 395
þúsund tonn skv. aflabókhaldi – en
vitað að veiðin var árlega 100-200
þúsund tonn umfram skráðan land-
aðan afla – viðurkennt af norsku
fiskistofunni.
Árið 2005 tók svo VRINROF haf-
rannsóknastofnunin í Murmansk til
sinna ráða undir stjórn (alvöru)
fiskifræðingsins Dimitri Kolskow.
20 togarar voru tengdir gervi-
hnattakerfi þannig að unnt væri að
fylgjast með ferðum þeirra „on line“
og þessir 20 togarar voru fengnir til
að veiða frjálst í 6 mánuði í Barents-
hafi.
Togslóðin var öll skráð með aðstoð
gervihnattatækni og úr þessum
gögnum sem þannig var aflað árið
2005 var unnið í eitt ár og reiknaður
út þéttleiki þorsks pr. ferkílómetra í
Barentshafi.
Þessar rannsóknir rússnesku vís-
indamannanna í Murmansk eftir
„óhefðbundnum leiðum“ var birt ár-
ið 2006 og niðurstaðan varð að
þorskstofninn í Barentshafi væri
70% stærri en „reiknifiskifræðin“
gaf til kynna. (Sjá http://skip.vb.is/
frettir/nr/8601.)
Aukið veiðiálag langt umfram
reiknifiskifræðina
virkaði jákvætt fyrir
lífríkið og afli á sókn-
areiningu – og stofn-
stærð – fór vaxandi
með árunum, sbr.
mynd.
Veiðar voru svo
enn auknar í Bar-
entshafi á síðasta ári
um 70 þúsund tonn
og aukningin á árinu
2011 er 140 þúsund
tonn – hátt í allan
þorskafla Íslendinga
með gömlu og úreltu „reiknifiski-
fræðinni“.
Ég hvet til þess að Íslendingar
geri sambærilegar rannsóknir
(áreiðanleikakönnun um stærð og
veiðiþol þorskstofnsins).
Við getum auðveldlega gert svip-
aðar rannsóknir og Rússar gerðu og
bætt við t.d. 10 línubátum sem veiði
einnig frjálst í 6 mánuði til að auð-
velda og fá áreiðanlegri rannsóknir
um þéttleika fiskistofna á grunnslóð.
Út frá nýjum rannsóknargögnum
gætum við endurmetið stofnstærðir
þorsks og fleiri fiskistofna.
Síðast en ekki síst getum við end-
urmetið kenningar um veiðiþol fiski-
stofna út frá nýjum gögnum og vís-
indalega líffræðilegum
grundvallaratriðum.
Fiskveiðistjórn – Nýt-
um arðsama reynslu
úr Barentshafi
Eftir Kristin
Pétursson
Kristinn
Pétursson
» Áreiðanleikakönnun
um stofnstærð fiski-
stofna er afar mikilvæg.
Höfundur er fyrrverandi
atvinnurekandi.
Um 30 ár eru liðin
síðan almennt var
hætt að nota eigin
þyngd bíla sem við-
mið við útreikning á
eldsneytiseyðslu.
Ástæðan er framfarir
í hönnun brunavéla
og tölvustýrðri bruna-
stýringu. Ekkert
samband er lengur á
milli þyngdar bíls og
eyðslu og mætti nefna um það ótal
skýr dæmi. Af því leiðir að óger-
legt er að nota eigin þyngd bíls
sem viðmið útreiknings á losun
koldíoxíðs (CO2).
Þetta vita allir sem fylgst hafa
með almennri tækniþróun – og
þar eru ekki undanskildir sérfræð-
ingar Umferðarstofu, en samt
gera þeir gera sér lítið fyrir og
reikna nýjan skatt á bíleigendur,
sem greiða skal fyrir losun CO2 (í
grömmum fyrir hvern ekinn kíló-
metra) með eigin þyngd bíls sem
viðmið – hafi þeir ekki upplýs-
ingar um skráð koldíoxíðgildi við-
komandi bíls.
Þótt sérfræðingum Umferðar-
stofu sé fullkunnugt um að þessi
útreikningur, sem þeir nota á CO2-
losun, sé rangur og út í hött,
senda þeir innheimtumönnum rík-
issjóðs skrár yfir bifreiða- og úr-
vinnslugjöld vitandi
að bifreiðagjaldið fær
ekki staðist í ótal til-
vikum. Þegar bíleig-
endur hafa fengið
greiðsluseðlana í
hendur og stór hluti
þeirra sér að útreikn-
ingur bifreiðagjalds-
ins er tóm tjara og
kvartar, óskar rík-
isskattstjóri eftir
gögnum og rökstuðn-
ingi útreikningsins frá
Umferðarstofu. Á
Mbl.is (30/1/2011) er haft eftir rík-
isskattstjóra að þar á bæ verði
farið yfir málið og athugað hvort
hægt sé að keyra leiðréttingar vél-
rænt komi bíleigendur réttum
upplýsingum á framfæri við Um-
ferðarstofu!
Vegna óverjandi vinnubragða
sérfræðinga hjá Umferðarstofu
eiga bíleigendur, sem beittir hafa
verið ranglæti, að byrja á því að
borga. Síðan eiga þeir, sem greitt
hafa rangt útreiknað gjald, að
leggja fyrir sig rannsóknarvinnu í
því skyni að finna upplýsingar um
CO2-losun (einhvers staðar) og
koma þeim á framfæri við Um-
ferðarstofu, sem þá myndi leið-
rétta mistökin – meti sérfræð-
ingar hennar upplýsingarnar
traustar! Hvað skyldu margir bíl-
eigendur vera í aðstöðu til að afla
þeirra upplýsinga?
Ég þori að fullyrða að svona
klúður hjá hinu opinbera á sér
varla hliðstæðu – og er þá miklu
til jafnað. Umferðarstofa hefði
eins getað reiknað bifreiðagjaldið
eftir ímynduðu skónúmeri bíleig-
anda enda virðist tilgangurinn sá
einn að hafa gjaldið nógu hátt.
Flestir, og þar með taldir sér-
fræðingar Umferðarstofu, vita að
ekkert samband er á milli eigin
þyngdar bíls og CO2-losunar í út-
blæstri hans. Hins vegar er ákveð-
ið samband á milli eldsneyt-
iseyðslu og CO2-losunar. Hefðu
sérfræðingar Umferðarstofu hins
vegar kosið að nota eyðslu sem
viðmið, en EC-staðaltölur um
hana má nálgast fyrir nánast alla
bíla, hefði það kostað þá miklu
meiri vinnu. Greinilega hefur ekki
verið talin ástæða til að eyða of
mikilli vinnu og tíma í að ná 50-
80% hærri gjöldum af bíleig-
endum. Hvernig skyldi Hæstirétt-
ur bregðast við komi þetta mál til
hans kasta?
Bifreiðagjald
-Eitt klúðrið enn
Eftir Leó M.
Jónsson »Umferðarstofa hefði
eins getað notað
ímyndað skónúmer bíl-
eiganda sem viðmið.
Leó M. Jónsson
Höfundur er iðnaðar-
og vélatæknifræðingur.
Formaður Framsóknarflokksins
misskilur áhættuna af nýjum Ice-
save-samningi í langri blaðagrein í
Morgunblaðinu í gær. Þar segir
hann að Landsbankinn telji heild-
söluinnlán, þ.e. innstæður sveitar-
félaga, stofnana o.fl., ekki til for-
gangskrafna. Formaðurinn segir
svo: „Ef Landsbankinn tapar yf-
irstandandi málaferlum vegna þess
bætast yfir 170 milljarðar við kröf-
urnar.“
Hér er málum snúið á hvolf.
Reyndin er þveröfug; Landsbank-
inn hefur einmitt skilgreint heild-
söluinnlánin sem forgangskröfur.
Og einnig þetta: ef dómstólar
dæma heildsöluinnlánin ekki til for-
gangskrafna vænkast hagur þrota-
búsins um 170 milljarða. Gangi
þetta eftir munu eignir gamla
Landsbankans endanlega standa
undir forgangskröfum og ekkert af
þeim falla á ríkissjóð. Nauðsynlegt
er að hafa þetta á hreinu.
Sigmundur Ernir Rúnarsson
Formaður á hvolfi
Höfundur er alþingismaður
og situr í fjárlaganefnd.
Morgunblaðið birtir alla útgáfudaga aðsendar umræðugreinar frá les-
endum. Blaðið áskilur sér rétt til að hafna greinum, stytta texta í samráði við
höfunda og ákveða hvort grein birtist í umræðunni eða í bréfum til blaðsins.
Blaðið birtir ekki greinar, sem eru skrifaðar fyrst og fremst til að kynna
starfsemi einstakra stofnana, fyrirtækja eða samtaka eða til að kynna við-
burði, svo sem fundi og ráðstefnur.
Þeir sem þurfa að senda Morgunblaðinu greinar eru vinsamlega beðnir að
nota innsendikerfi blaðsins. Formið er undir liðnum „Senda inn efni“ of-
arlega á forsíðu mbl.is. Einnig er hægt að slá inn slóðina www.mbl.is/
sendagrein
Móttaka aðsendra greina