Morgunblaðið - 14.03.2011, Qupperneq 9

FRÉTTIR 9Innlent
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 14. MARS 2011
Meyjarnar Austurveri, Háaleitisbraut 68,sími 553 3305.
Sólarlandafarar
Bikinisprengja fyrir allan aldur
buxur og toppar frá kr. 1.000
Vesti o.fl. á frábæru verði
Skotveiðifélag Íslands, Skotvís,
efnir til málþings annað kvöld,
þriðjudag, um refinn og rjúpuna.
Málþingið verður haldið í Gerðu-
bergi og hefst kl. 20.
Páll Hersteinsson prófessor
heldur erindi sem hann nefnir
,,Hugsað upphátt um ref og
rjúpu“. Dr. Ólafur K. Nielsen
fuglafræðingur fjallar um vetr-
arafföll rjúpna og „Refaveiðar -
skipulag og árangur“ nefnist er-
indi Steinars Beck, sérfræðings
hjá Umhverfisstofnun. Aðalsteinn
Örn Snæþórsson líffræðingur
fjallar um vor- og sumarafföll
rjúpna. Að fyrirlestrum loknum
verða almennar umræður. Mál-
þingið er öllum opið.
Í tilkynningu frá Skotvís segir
að miklar umræður hafi verið um
orsakir sveiflna í íslenska rjúpna-
stofninum. Helstu ástæður hafi
t.d. verið fjölgun vargfugls og
refs, hlýnandi veðurfar og of-
veiði.
Rjúpan Skotvís fjallar um hvað veldur
sveiflum í rjúpnastofninum íslenska.
Skotveiðimenn efna til málþings
um refa- og rjúpnaveiðar
BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
N1 mun leita eftir samstarfi við bændur um
ræktun á repju eða nepju til olíuframleiðslu.
Fyrirtækið telur að arðbær hreinsistöð þurfi að
geta framleitt um 8 þúsund tonn á ári. Til þess
þarf ræktun á 8 þúsund hekturum eða tvöföldu
því landsvæði ef miðað er
við að landið nýtist til þess-
arar ræktunar annað hvert
ár.
„Við erum að líta til
orkuöryggis þjóðarinnar til
langs tíma. Jarðolíuöldinni
mun ljúka á þessari öld og
þá þarf eitthvað annað að
koma í staðinn,“ segir Her-
mann Guðmundsson, for-
stjóri N1.
Fyrirtækið veðjar á
lífdísil og selur þegar um 2.500 tonn á ári. Er ol-
íunni blandað saman við gasolíu og 5% „biodís-
ill“ seldur á fimm útsölustöðum á höfuðborg-
arsvæðinu og Akureyri. Þá segir Hermann að
fastir viðskiptavinir fái olíuna á geyma á eigin
athafnasvæði og sumir noti repjuolíuna óbland-
aða. Repjuolían er mun dýrari en jarðefnaolía á
heimsmarkaði en vegna breytinga á sköttum
um áramót er nú hægt að selja hana við sama
verði. „Við finnum að ákveðinn hluti við-
skiptavina okkar hefur einsett sér að nota lífdí-
silolíu, og velur hana, þótt við höfum ekki kynnt
hana sérstaklega.“ Einn af kostum repjunnar
er að ræktun hennar bindur meira af koltvíox-
íði en nemur útblæstri við notkun olíunnar.
Í Evrópu er verið að breyta stöðlum þann-
ig að hægt sé að nota dísilolíu með 10% blöndun
á ökutæki án áhættu. Þróunin er komin
skemmra á veg í Japan þar sem stórir bíla-
framleiðendur eru. „Við munum fylgja alþjóð-
legum stöðlum og stíga skrefin varlega svo
ekki komi upp gangtruflanir eða önnur vanda-
mál hjá viðskiptavinum okkar,“ segir Her-
mann.
Stíga næsta skref
Siglingastofnun hefur staðið fyrir rann-
sóknum á ræktun á repju og nepju til olíu-
framleiðslu í samvinnu við bændur og Land-
búnaðarháskóla Íslands. Nokkrir bændur hafa
náð ágætum árangri og töluvert var sáð síðast-
liðið sumar. Olíurepjan er tvíær jurt og því gefa
fræin sem sáð er í sumar ekki uppskeru fyrr en
næsta sumar.
„Við höfum fylgst með þessum verkefnum
og höfum einnig verið að draga að okkur gögn
og upplýsingar. Ég tel að flestar upplýsingar
liggi nú fyrir og það þurfi að stíga næsta skref,
kanna hvort nægilegt land sé fyrir hendi til
ræktunar þannig að hægt sé að hefja arðbæra
úrvinnslu,“ segir Hermann.
Þegar hafa um tuttugu bændur lýst yfir
áhuga á samstarfi við N1 um verkefnið og þeir
telja sig geta ræktað í um 2 þúsund hekturum.
„Það bætist í þennan hóp á hverjum degi.
Margir hafa tekið þátt í ræktunartilraunum og
íhuga hvernig þeir geti nýtt land sitt á sem arð-
bærastan hátt,“ segir Hermann.
Hann segir mikilvægt að það liggi fyrir
hvort bændur séu tilbúnir í þetta og hvar á
landinu þeir séu, til þess að hægt sé staðsetja
úrvinnslustöðvar og segir einnig mikilvægt fyr-
ir bændur sem vilja leggja í þennan kostnað að
hafa tryggan kaupanda að afurðunum. Her-
mann reiknar með tveimur kjörnum. Annar
verði á Suðurlandi og hinn á Norðurlandi. Tel-
ur hann hugsanlegt að byggja fyrst upp
hreinsistöð á öðrum staðnum og flytja hráefni á
milli, á meðan reynsla er að komast á rekst-
urinn.
N1 hefur þegar samið um að kaupa alla
framleiðslu lífdísils sem Orkey ehf. á Akureyri
og Lífdísill ehf. í Reykjavík geta framleitt. Or-
key hefur hafið framleiðslu á lífdísil úr notaðri
steikingarolíu. Lífdísill framleiðir olíuna úr
dýrafitu, meðal annars úr sláturafurðum.
Markaðurinn er tilbúinn
Markaðurinn er fyrir hendi og N1 hefur
dreifingarkerfið. Nú eru flutt til landsins tæp-
lega 300 þúsund tonn af gasolíu á ári. N1 selur
40-45% af því magni. Ef miðað er við 5-10%
lífdísilolíu fyrir ökutæki og að sumir noti hana
óblandaða, til dæmis á skipavélar, myndu 8 þús-
und tonn fljótlega verða of lítil framleiðsla.
Við framleiðslu olíu úr repjufræi fellur til
mikið hrat sem talið er henta vel til fóðurfram-
leiðslu. „Við höfum rætt við fóðurfyrirtækin.
Þau eru tilbúin að gera bindandi kaupsamninga
um þetta hráefni, ef gæðin uppfylla kröfur
þeirra,“ segir Hermann. Reikna má með að 20
þúsund tonn af hrati og repjuköku falli til við
framleiðslu á 8 þúsund tonnum af olíu. Olíu-
framleiðsla hér á landi getur því einnig dregið
úr innflutningi á fóðurhráefnum og sparað
gjaldeyri á báðum sviðum.
N1 veðjar á lífdísil
 N1 vill kaupa repjufræ af þúsundum hektara  Leitað eftir samstarfi
við bændur  Ef nægilegt hráefni fæst verða settar upp hreinsistöðvar
 Kaupir fyrirfram framleiðslu tveggja lítilla lífdísilfyrirtækja
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Valkostur N1 býður lífdísil á fjórum bensínstöðvum á höfuðborgarsvæðinu og einni á Akureyri.
Hermann
Guðmundsson
„Okkur finnst mikilvægt að fara ekki í
stórkarlalegar æfingar. Ná þarf tökum á
ræktuninni áður en byrjað er að tala
þessa möguleika of mikið upp,“ segir Ei-
ríkur Egilsson, bóndi á Seljavöllum í
Hornafirði. Hann er í stjórn félags sem
bændur í Austur-Skaftafellssýslu hafa
sameinast um til að gera tilraunir með
ræktun repju og nepju til olíufram-
leiðslu.
Eiríkur bendir á að fóðurverð hafi
hækkað gríðarlega á undanförnum árum
og spár bendi til að það eigi enn eftir að
hækka, ekki síst próteinríkt fóður. Repj-
an er auðug af próteini.
Hann segir að mikið land sé í héraðinu
sem geti hentað til ræktunar á repju og
nepju. Sumt sé frekar rýrt, meðal annars
gömul sandtún sem ekki hafi verið sleg-
in í mörg ár. „Það er ef til vill möguleiki
á að skapa verðmæti á þeim á ný,“ segir
Eiríkur. Ræktunarfélagið verður með til-
raunareiti í öllum fimm sveitum héraðs-
ins og verða mismunandi afbrigði prófuð
í öllum reitunum.
Við undirbúning verkefnisins voru
loftslagsbreytingar kannaðar. Meðalhit-
inn á Hólum í Hornafirði reyndist hafa
verið 5,3 stig á nýliðnum áratug í stað
4,4 stiga á áratugnum þar á undan. Get-
ur munað talsvert um þessa gráðu. „Við
erum greinilega komnir miklu sunnar á
hnöttinn en við gerum okkur grein fyrir,“
segir Eiríkur.
„Við finnum að það er töluverður
áhugi fyrir ræktun á repju. Sveitarfélagið
kemur til dæmis að þessu með mynd-
arlegum hætti,“ segir Eiríkur. Landbún-
aðarháskóli Íslands tekur einnig þátt í
verkefninu.
Þegar niðurstöður tilraunaræktunar-
innar liggja fyrir ættu bændur að hafa
grundvöll til að ákveða hversu stórtækir
þeir verða í ræktun. helgi@mbl.is
Komnir sunnar
en við gerðum
okkur grein fyrir
TILRAUNIR Í A-SKAFTAFELLSSÝSLU
Fóður Eiríkur Egilsson í fjósinu á Seljavöllum.