Morgunblaðið - 14.03.2011, Side 14

FRÉTTASKÝRING
Örn Arnarson
ornarnar@mbl.is
L
eiðtogar aðildarríkja
evrusvæðisins tóku
veigamikið skref um
helgina í átt að sam-
komulagi um hvernig
eigi að standa að björgunaraðgerðum
vegna skuldakreppunnar á evrusvæð-
inu. Samkomulagið felur í sér að út-
lánageta björgunarsjóðsins, sem var
stofnaður í kjölfar þess að gríska ríkið
rambaði á barmi gjaldþrots í fyrra-
vor, verður aukin og honum verði
heimilt að taka þátt í útboðum á ríkis-
skuldabréfum. Ennfremur náðist
samkomulag um að sjóðurinn starfi
áfram eftir árið 2013, en þá rennur út
núverandi starfsheimild hans.
Fréttir af samkomulaginu bárust á
laugardagsmorgun og segja má að
það hafi komið mörgum á óvart. Hins-
vegar eru skiptar skoðanir um hvort
það muni duga til þess að lægja öld-
urnar á evrópskum fjármálamörk-
uðum. Það felur í sér að björg-
unarsjóðurinn verði í raun stækkaður
þó svo að heildarupphæð hans breyt-
ist ekki. Sjóðurinn er 440 milljarðar
evra en sökum þess að honum er gert
að viðhalda hæstu lánshæfiseinkunn
hefur hann ekki getað lánað meira en
250 milljarða evra fram til þessa.
Að öllu óbreyttu hefði sú útlána-
geta dugað til þess að mæta mögu-
legri þörf portúgalskra stjórnvalda
fyrir neyðarfjármögnun en þá hefði
sjóðurinn orðið þurrausinn. Þessi
staðreynd hefur m.a. gert það að
verkum að fjárfestar óttast að lítið
myndi vera eftir í vopnabúri ESB
myndu spænsk stjórnvöld þurfa að
leita eftir neyðaraðstoð.
Þjóðverjar gáfu eftir
Ennfremur náðist samkomulag um
fjármögnun sjóðsins. Fram til þessa
hafa evruríki tryggt fjármögnun hans
með lánatryggingum en eins og bent
er á í umfjöllun The Wall Street
Journal um samkomulagið felur hið
nýja fyrirkomulag í sér að aðildarríki
sem njóta ekki jafn mikils lánstrausts
og Þýskaland, Frakkland og Holland
muni þurfi að fjármagna sinn hlut í
sjóðnum með beinum greiðslum.
En stærsta breytingin er án efa að
sjóðurinn mun fá heimild til þess að
taka þátt í frumútboðum á ríkis-
skuldabréfum evrusvæðisins. Slík
þátttaka er háð því skilyrði að við-
komandi ríki hafi fallist á strangar að-
halds- og niðurskurðaraðgerðir
vegna skuldavanda. Þýsk stjórnvöld
höfðu verið andsnúin slíkum kaupum
en gáfu eftir á fundinum. Hinsvegar
var ekki fallist á að sjóðurinn fengi að
kaupa ríkisskuldabréf á eftirmarkaði
eins og Evrópski seðlabankinn hefur
gert að undanförnu. Ástæðan fyrir
þessu er sú að kaup á ríkisskulda-
bréfum á eftirmarkaði myndu auka
líkurnar á því að það þyrfti að stækka
sjóðinn á ný innan fárra ára. Evr-
ópski seðlabankinn talaði fyrir því að
sjóðurinn fengi heimild til kaupa á
eftirmarkaði, líkt og hann hefur verið
að gera til þess að reyna ná niður
áhættuálagi á ríkisskuldabréf verst
stöddu ríkjanna, m.a. vegna þess að
hann vill losna við tæplega 80 millj-
arða evra af ríkisskuldabréfum verst
stöddu evruríkjanna af efnahags-
reikningi sínum.
Ekki er talið að heimild björg-
unarsjóðsins til þess að taka þátt í út-
boðum á ríkisskuldabréfum á evru-
svæðinu komi til með að skipta
sköpum þar sem hún hefur í raun og
veru sömu áhrif á sameiginleg ríkis-
ábyrgð annarra aðildarríkja á
skuldabréfaútboðum. Auk þess hefur
slík þátttaka ekki jafn skilvirk áhrif
við að ná niður áhættuálagi og þar
með fjármagnskjörum skuldsettustu
evruríkjanna og kaup á eftirmarkaði.
Í þessu samhengi er vert að nefna að
sérfræðingar á fjármálamarkaði telja
að Evrópski seðlabankinn hafi t.a.m.
verið stórtækur í kaupum á portú-
gölskum ríkisskuldabréfum undan-
farna mánuði og hafa þau kaup haft
þau áhrif að stjórnvöld í Lissabon
hafa getað klárað skuldabréfaútboð á
viðunandi kjörum.
Samkomulag vegna
viðvarandi vanda
Reuters
Samstaða Angela Merkel og Nicolas Sarkozy voru andsnúin kaupum evr-
ópska björgunarsjóðsins á skuldabréfum á eftirmarkaði.
14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 14. MARS 2011
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Það sem af erári hefurverið tölu-
verð fjölgun far-
þega til og frá Ís-
landi og útlitið
fyrir ferðaþjón-
ustuna hér á landi er að flestu
leyti prýðilegt á þessu ári, eins
og fjallað hefur verið um í
fréttum og fréttaskýringum í
Morgunblaðinu að undanförnu.
Bókanir benda til þess að sum-
arið verði gott, en hafa verður
þann fyrirvara á að mikið er
eftir af bókunartímabilinu.
Þjóðverjar eru sérstaklega
áhugasamir eins og yfirleitt
hefur verið, en þeir eru flest-
um öðrum þjóðum áhugasam-
ari um íslenska menningu og
náttúru. Bókamessan í Frank-
furt hjálpar í þessu efni og hið
sama má segja um eldgosið í
Eyjafjallajökli. Þær náttúru-
hamfarir voru ekkert fagn-
aðarefni, en framhjá því verð-
ur ekki litið að þær voru mikil
landkynning og þrátt fyrir allt
jákvæð fyrir ferðaþjónustuna
til lengri tíma litið.
Fleira styður við ferðaþjón-
ustuna og á stóran þátt í aukn-
um umsvifum. Þar má sér-
staklega nefna íslensku
krónuna, en hún hefur gagnast
ferðaþjónustunni afar vel og
gert henni kleift að takast á
við þá miklu efnahagserf-
iðleika sem ganga
nú yfir heims-
byggðina.
Ferðaþjónustan
stendur þess
vegna af ýmsum
ástæðum frammi
fyrir miklum tækifærum og
innan greinarinnar er ríkur
áhugi á að grípa þessi tækifæri
og nýta þau til hins ýtrasta.
Einn skugga ber þó á, og
hann er eldsneytisverðið. Erna
Hauksdóttir, framkvæmda-
stjóri Samtaka ferðaþónust-
unnar, sagði í samtali við
Morgunblaðið á dögunum að
hækkanir á eldsneytisverði
væru „gríðarlegt áhyggjuefni
fyrir greinina“ og hún telur
ljóst að stjórnvöld verði að
grípa inn í með því að lækka
álögur.
Vandinn er hins vegar sá að
íslensk stjórnvöld eru þessu
algerlega ósammála. Þau hafa
tekið þann kost að hagnast
sérstaklega á hækkandi heims-
markaðsverði, í stað þess að
koma til móts við almenning og
rekstraraðila með því að lækka
álögur á meðan þetta ástand
varir á markaðnum. Vonandi
rennur upp fyrir stjórnvöldum
áður en í meira óefni er komið,
að þeim ber með öllum ráðum
að stuðla að öflugu atvinnulífi
en ekki að kæfa það með óhóf-
legum álögum.
Háar álögur á
eldsneyti ógna
mikilvægum
vaxtarbroddi}
Mikil tækifæri
í ferðaþjónustu
Ekkert land varbetur búið
undir jarðskjálfta
en Japan. Þess
vegna stóðu bygg-
ingar í landinu
skjálftann mikla
ótrúlega vel af sér og þess
vegna hafa viðbrögðin eftir
skjálftann verið markviss og
fumlaus.
Þrátt fyrir þetta er ljóst að
tjónið er hrikalegt og þó er
langt því frá að umfang þess
hafi verið að fullu metið. Vitað
er um hátt á annað þúsund
látna, en yfirvöld í bæjum norð-
ur með ströndinni fullyrða að
margfalt fleiri hafi farist. Skelf-
ingin á eftir að koma fram
smám saman á næstu sólar-
hringum.
Efnahagslegt tjón er vita-
skuld allt annars eðlis og ekki
eins sárt og það tjón sem orðið
hefur á fólki. Engu að síður er
hætt við að landið verði lengi að
ná sér að fullu og að heims-
byggðin öll muni finna fyrir hin-
um efnahagslegu eftirskjálft-
um. Þegar eitt helsta iðnríki
heims verður fyrir jafn gríð-
arlegu áfalli finnast áhrif þess
um allan heim.
Forsætisráð-
herra Japans sagði
að um væri að ræða
mesta áfall frá því
eftir síðari heims-
styrjöld. Ekki þarf
að efast um að það
er hárrétt mat.
Sérstaklega óhugnanlegur
þáttur þessara hörmunga er
hætta á að kjarnakljúfar ofhitni
og að umtalsvert magn geisla-
virkra efna berist út í andrúms-
loftið. Þegar hafa orðið spreng-
ingar í kjarnorkuverum og
starfsmenn orðið fyrir nokkurri
geislavirkni, en vonandi tekst
að koma í veg fyrir að meira
tjón verði.
Íslendingar hafa boðið fram
aðstoð og hið sama hafa margar
aðrar þjóðir gert. Heimurinn
minnkar og fólk hvarvetna finn-
ur til samkenndar þegar slíkar
hörmungar dynja yfir. En fólk
finnur einnig til smæðar sinnar
gagnvart náttúruöflunum þegar
þau sýna mátt sinn með þeim
hætti sem þau nú hafa gert. Þau
hafa minnt manninn á, eina
ferðina enn, að þó að hann telji
sig stundum eiga alls kostar við
þau, þá ber honum að sýna þeim
fulla auðmýkt.
Skelfilegar afleið-
ingarnar eiga eftir
að koma betur í ljós
á næstu dögum}
Hamfarirnar í Japan
Þ
að þekkja allir grípandi viðlagið:
„Come Mister Tallyman, tally me
banana“.
Og geta jafnvel tengt Banana
bátssönginn gleðistundum í lífi sínu.
Sjálfur hef ég heyrt fjórmenningana í Radd-
bandinu flytja þetta fjöruga lag við hin ýmsu til-
efni – og alltaf hrífst fólk með.
Í merkilegu viðtali, í helgarútgáfu Süd-
deutsche Zeitung, segist Harry Belafonte fyrst
hafa heyrt lagið sem krakki á ökrunum í Ja-
maíka, þar sem ættingjar hans störfuðu.
„Söngurinn létti fólki lífið í erfiðisvinnunni,“
segir hann. „Það kunni þúsundir söngva og söng
daga og nætur. Og eitt af þeim lögum var Ban-
ana bátssöngurinn. Síðar haslaði ég mér völl
með laginu sem listamaður í New York. Ég
mundi eftir því, af því að það hafði veitt svo mörgum gleði.
Og þar með varð það fleygt.“
„Tallyman“ kölluðust þeir sem höfðu umsjón með
hleðslu skipa. Og lagið snýst um það að hleðslumaðurinn
biður yfirmann sinn að segja sér hversu marga banana
hann hafi borið þennan dag, svo hann viti hversu mikið
hann fái greitt. Og þrátt fyrir að textinn sé öðrum þræði
fúlasta alvara, hafnarverkamaður í erfiðisvinnu sem held-
ur sér vakandi með því að drekka romm, þá fær það ekki á
fólk, að sögn Belafontes. „Lagið kemur öllum í gott skap.
Og vekur hjá mér ljúfar bernskuminningar.“
Ýmis íslensk lög koma upp í hugann, sem hafa myrkan
undirtón, en vekja jákvæð hughrif. Í fljótu bragði má
nefna Á Sprengisandi eftir Grím Thomsen og Sofðu unga
ástin mín eftir Jóhann Sigurjónsson. Einhvern
tíma sagði tónskáldið Atli Heimir Sveinsson í
samtali, sem ég átti við hann, að það væri gott að
blanda dropa af trega við melódíuna. Og má vel
yfirfæra það á skáldskapinn.
Ég varð þeirrar gæfu aðnjótandi að heyra
Belafonte halda hvatningarræðu þegar hann kom
til Íslands á vegum Unicef, Barnahjálpar Samein-
uðu þjóðanna, fyrir nokkrum árum. Það var
ógleymanleg upplifun. Belafonte talaði af fádæma
innlifun, visku og æðruleysi, sem hann öðlaðist
með því að vera virkur þátttakandi á vettvangi
heimsviðburða, viða stöðugt að sér þekkingu á
langri ævi, hafa lifandi áhuga á samfélagi mann-
anna – og standa við sannfæringu sína.
Þarna var maðurinn sem varð fyrstur til að
senda frá sér plötu sem seldist í yfir milljón ein-
tökum og sló í gegn á leiksviði og í kvikmyndum. En notaði
frægðina sem hreyfiafl í þjóðfélaginu, tók meðal annars
þátt í að skipuleggja mannréttindagönguna frægu í Wash-
ington árið 1963, þar sem Martin Luther King lýsti draumi
sínum, og starfar nú sem velgjörðarsendiherra Unicef.
Og góður málstaður hrífur með sér gott fólk – fólk eins
og Benna í kvikmyndinni Brimi, sem ég sá á dögunum,
mann sem vill í einfeldni sinni bjarga fólki. Hann lætur
verkin tala og safnar peningum úti á rúmsjó fyrir brunn-
um í Úganda, rifjar um leið upp æsku sína og les átak-
anlega dagbók föður sem missti tengsl við dóttur sína.
Þannig er æskan sínálæg í lífi hans og okkar allra ef nán-
ar er að gáð. Það er mikils um vert að einhverjir láti verkin
tala og fjölgi góðum bernskuminningum í heiminum.
Eftir Pétur
Blöndal
Pistill
Banana bátssöngurinn
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
Samkomulag náðist á fundinum
um að vextir yrðu lækkaðir á
neyðarlánunum til grískra
stjórnvalda um 100 punkta og
að lengt yrði í lánunum. Írsk
stjórnvöld höfðu einnig krafist
að vextir á neyðarlánum þeirra
yrðu lækkaðir enn ekki náðist
samstaða um það á fundinum.
Ástæðuna fyrir því má fyrst og
fremst rekja til deilna um skatt-
lagningu á fyrirtæki í Írlandi.
Skattur á fyrirtæki þar er sá
lægsti sem þekkist á evrusvæð-
inu og krefjast önnur aðildarríki
að hann verði hækkaður. Írsk
stjórnvöld eru hinsvegar mót-
fallin því, ekki síst vegna þess
að þau telja skattstigið skipta
miklu máli fyrir endurreisn
írska hagkerfisins.
Krafa um
að Írar
hækki skatta
VEXTIR OG SKATTAR
Enda Kenny, forsætisráðherra Íra.