Bændablaðið - 27.06.2006, Blaðsíða 8

8 Þriðjudagur 27. júní 2006
Nokkur umfjöllun hefur verið
um verðhækkun á mjólk og
mjólkurafurðum og áhrif þeirra til
hækkunar á vísitölu neysluverðs í
júní. MS hvetur til yfirvegaðrar
umræðu um verðlagsmál og bend-
ir m.a. á að verðhækkanir á mjólk
undanfarið séu fyrst og fremst til
komnar vegna minni meðgjafar
smásöluverslunarinnar með
mjólkurvörum en áður. Eftir sem
áður ríkir mjög hörð samkeppni á
íslenskum matvörumarkaði.
Í ljósi umræðunnar er rétt að
eftirfarandi atriði komi fram.
1. Verðhækkanir á heildsölu-
verði mjólkurafurða eru ákveðnar
af Verðlagsnefnd búvöru. Frá 1.
janúar 2003 til loka síðasta árs
ríkti verðstöðvun sem fólst í því
að heildsöluverð mjólkurafurða
var óbreytt allan þennan tíma.
Þann 1. janúar síðastliðinn heimil-
aði Verðlagsnefndin verðhækkun
sem nam um 2% að meðaltali fyr-
ir mjólk og mjólkurafurðir.
2. Mjólkuriðnaðurinn í landinu
hefur búið við þá stöðu að hluti
smásöluverslunar hefur selt
mjólkurvörur undir kostnaðar-
verði í kjölfar verðstríðs sem hófst
í mars 2005. Meðfylgjandi mynd
sem sýnir vísitölu neysluverðs og
vísitölu mjólkur og eggja frá 1.
janúar 2005 til dagsins í dag sýnir
ljóslega hvaða áhrif verðstríðið
hefur haft á smásöluverð mjólkur-
afurða eins og það er mælt af
Hagstofu Íslands.
3. Núverandi verðlagning á
mjólkurvörum í lágvöruverðs-
verslunum er í mörgum tilfellum
enn undir kostnaðarverði. Sem
dæmi má taka að verð á einum
lítra af léttmjólk var um síðustu
helgi á bilinu 69-70 kr. á sama
tíma og skráð heildsöluverð hjá
MS er 79 krónur.
4. Verðhækkanir á mjólk und-
anfarið eru því fyrst og fremst til
komnar vegna minni meðgjafar
smásöluverslunarinnar með
mjólkurvörum en áður. Sala á
mjólkurvörum undir kostnaðar-
verði verður að teljast sérstakt
ástand sem mun líklega leita aftur
jafnvægis. - Fréttatilkynning frá
MS.
90
100
110
120
130
140
150
ja
n.
05
fe
b.
05
m
ar
.0
5
ap
r.0
5
m
aí.
05
jú
n.
05
jú
l.0
5
ág
ú.
05
se
p.
05
ok
t.0
5
nó
v.
05
de
s.
05
ja
n.
06
fe
b.
06
m
ar
.0
6
ap
r.0
6
m
aí.
06
jú
n.
06
Vísitala neysluverðs
Mjólk og egg
Verðþróun mjólkurafurða
Skömmu fyrir lok sumarþings svaraði land-
búnaðarráðherra fyrirspurn Jóhönnu E.
Pálmadóttur alþingismanns og bónda um
verð á dýralyfjum og kostnað bænda af
þjónustu dýralækna. Í svarinu kom fram að
á verðlagi ársins 2004 hefur lyfja- og dýra-
læknakostnaður á hverja kú á sérhæfðum
kúabúum hækkað að meðaltali um 42,1%
frá árinu 1995. Á sérhæfðum fjárbúum hef-
ur kostnaður á hverja vetrarfóðraða kind
hins vegar lækkað á sama tíma um 13,7%
að meðaltali.
Lyfja- og dýralæknakostnaður við hverja
mjólkurkú var að meðaltali 5.916 kr. árið 1995
en hafði hækkað í 8.404 kr. árið 2004. Á sama
tíma hafði meðalkostnaður á hverja kind á sér-
hæfðum fjárbúum lækkað úr 183 kr. árið 1995
í 158 kr. árið 2004. Í svari ráðherra kom fram
að hlutur lyfja í verðlagsgrundvelli kúabúa
hækkaði um 24,4% frá febrúar 2000 til febrúar
2006. Hins vegar er ekki ljóst hver áhrif þessi
hækkun hefur haft á verð mjólkurafurða.
Jóhanna spurði einnig um þróun aksturs-
kostnaðar dýralækna og fékk það svar að sá
kostnaður væri í samræmi við aksturstaxta
ferðakostnaðarnefndar að viðbættu 15% álagi
sem um væri samið við dýralækna. Jóhanna
sagði í spjalli við Bændablaðið að það sem
bændur gagnrýndu helst við aksturskostnað
dýralækna væri að þegar þeir koma í vitjanir á
nokkra bæi í sveitinni sama daginn rukka þeir
þá alla fyrir akstur frá heimili dýralæknis og til
baka. Við þetta væru bændur ósáttir.
Kindum fargað ef þær veikjast
Varðandi lækkun á lyfja- og dýralækna-
kostnaði á sauðfjárbúum sagði hún nærtækustu
skýringuna vera þá að bændur förguðu kindum
sínum í meira mæli en áður ef þær veiktust
fremur en að kalla til dýralækni og kaupa lyf.
,,Þetta þekki ég af eigin reynslu. Ef um er að
ræða kind sem komin er á miðjan aldur þá
borgar sig hreinlega ekki að kosta upp á lækn-
ingu og lyf. Öðru máli gegnir um gemlinga, ef
þeir veikjast er reynt að koma þeim til heilsu
aftur,“ segir Jóhanna. Hún bætti því við að
bændum væri þetta ekki ljúft því oftast kæmu
veikindin upp á sauðburði og þá væri ekki
gaman að þurfa að farga kind.
Baldur Helgi Benjamínsson kúabóndi og
framkvæmdastjóri Landssambands kúabænda
sagði að tölur um hækkun lyfja- og dýralækna-
kostnaðar á kúabúum kæmu sér ekki á óvart.
,,Skýringar á hækkuninni eru þær helstar að lyf
hafa hækkað mikið í verði og eins hafa kröfur
um mjólkurgæði aukist. Það þýðir að það er
verið að meðhöndla fleiri kýr en áður. Fyrir
nokkrum árum var þröskuldurinn mun hærri
hvað varðar frumutölu í mjólk en nú er brugð-
ist miklu fyrr við og dýralæknir kallaður til eða
keypt lyf,“ segir Baldur Helgi.
Jóhanna og Baldur eru sammála um að erfitt
sé að átta sig á því hvort taxtar dýralækna hafa
hækkað. ,,Það virðist vera vonlaust að fá upp-
lýsingar um verð hjá dýralæknum, þeir vilja
ekki gefa upp verðskrá,“ segir Jóhanna. Það
sama gildir um lyfjaverð. Í flestum tilvikum
verða bændur að kaupa lyfin af dýralæknum,
þeim stendur ekki til boða að fá lyfseðil sem
þeir geta sent í lyfjabúð. Það gildir að vísu ekki
á svæðum þar sem búið er að breyta reglum
um starfsemi dýralækna, Skagafjarðar- og
Eyjafjarðarsvæðið, Gullbringu- og Kjósarum-
dæmi og á Suðurlandi.
Kerfisbreyting til hagsbóta?
Baldur Helgi sem býr í Eyjafirði sagði að
erfitt væri að bera saman kostnað hjá einstök-
um dýralæknum því verðskrár þeirra væru
flóknar og afar mismunandi. ,,Sumir setja upp
lágt verð fyrir vitjunina en rukka svo fyrir
hvert verk sem þeir vinna á meðan aðrir hafa
vitjunarverðið hátt en sinna þá öllu sem þarf að
gera án þess að rukka sérstaklega fyrir það. Þá
er líka afar mismunandi hvað dýralæknar
rukka fyrir akstur, í sumum tilvikum eru þeir
vel fyrir ofan 15% álagið, allt upp í 50%,“ seg-
ir hann.
Þá spurði Jóhanna hvort ráðherra teldi að
áðurnefnd breyting á reglum um dýralækna og
heilbrigðisþjónustu við dýr í vissum landshlut-
um hefði orðið bændum til hagsbóta. Í svarinu
segir ráðherra að ,,þetta hafi orðið bændum til
hagsbóta í þessum umdæmum m.a. vegna þess
að eftirlitsstörf urðu samræmdari í umdæmun-
um miðað við þá skipan sem áður gilti …
Breytingin hafði einnig í för með sér að komið
var á svokölluðu vaktakerfi dýralækna sem
tryggði bændum aðgang að dýralækni á vakt
allan sólarhringinn alla daga ársins.“
Lokaspurning Jóhönnu var þessi: Hversu
mikið hafa greiðslur bænda vegna lögboðins
eftirlits dýralækna- og heilbrigðiseftirlits sveit-
arfélaga aukist sl. 10 ár? Svar ráðherra var stutt
og laggott: ,,Upplýsingar liggja ekki fyrir.“
Lyfja- og dýralæknakostnaður
Hækkar á kúabúum en
lækkar á sauðfjárbúum
Breiðdals-
hreppur
Sjálfkjörin sveit-
arstjórn ræður
sér sveitarstjóra
Ný hreppsnefnd Breiðdals-
hrepps hefur ráðið Pál Baldurs-
son í starf sveitarstjóra næstu
fjögur árin. Hann tekur við af
Sigfríði Þorsteinsdóttur, sem var
sveitarstjóri síðasta kjörtímabil.
Sem kunnugt er kom aðeins
einn listi fram fyrir síðustu sveit-
arstjórnarkosningar í Breiðdals-
hreppi og var hann því sjálfkjör-
inn. Sama var upp á teningnum í
kosningunum 2002 og því hefur
ekki verið kosið til sveitarstjórnar
í Breiðdalshreppi í 8 ár.
Páll var efsti maður á listanum
en flestir sem skipa hann hafa
aldrei áður setið í sveitarstjórn.
Páll er 32 ára Breiðdælingur.
Hann er menntaður viðskiptafræð-
ingur og hefur síðustu árin starfað
í Landsbankanum á Egilsstöðum.
Hann er í sambúð með Þórunni
Björk Jóhannsdóttur hjúkrunar-
fræðingi frá Egilsstöðum.
Á fyrsta fundi nýrrar hrpps-
nefndar Breiðdalshrepps var Unn-
ur Björgvinsdóttir kjörin oddviti
hreppsnefndar og Jóna Bjarki
Björnsson varaoddviti. Hbj.
Spá um að
heimsmarkaðs-
verð á hveiti
muni tvöfaldast
Þekktur bandarískur sérfræð-
ingur í efnahagsmálum, dr.
Lester Brown, spáir því að
heimsmarkaðsverð á hveiti
muni tvöfaldast innan skamms.
Lester Brown, sem stjórnar
stofnuninni Earth Policy Institute í
Washington DC, telur að það verði
sem köld vatnsgusa framan í þjóð-
ir heims þegar þessi hækkun skell-
ur á, jafnvel á næsta ári. Ástæða
hækkunarinnar er hin stóraukna
framleiðsla á lífethanóli, m.a. í
Bandaríkjunum og Brasilíu.
Bandaríkin hafa lengi verið
stærsti hveitiútflytjandi í heimi og
minna framboð þeirra á hveiti á al-
þjóðamarkaði, ásamt vaxandi eft-
irspurn svo sem Kína og fleiri
landa hefur fljótt áhrif á verðið.
Til marks um það sem í vændum
er bendir Lester Brown á verð á
hrásykri á heimsmarkaði. Fyrir ári
var það 200 dollarar tonnið en er
nú komið yfir 400 dollara.
Nýi fjárstofninn í
Ástralíu eru naut-
gripir
Ástralskir bændur, hjón, hafa
ræktað smávaxið kúakyn sem
er loðið og unnt er að rýja
eins og sauðfé. Hjónin búa í
fylkinu Nýja Suður-Wales og
nýja kúakynið þeirra er um
100-120 cm á hæð og gripirn-
ir ganga á beit á hásléttum
fylkisins. Kýrnar eru loðnar
og hárið minnir á ull á sauð-
fé. Gripirnir eru rúnir rétt
eins og sauðfé og farið er með
hárið eins og ull.
Þetta nýja kúakyn er komið
út af Galloway kúakyninu og
það gefur einnig af sér bæði
mjólk og kjöt.