Prentarinn - 01.09.2002, Blaðsíða 26

Prentarinn - 01.09.2002, Blaðsíða 26
11.10. Mibdalstorfa (Mibdalur, Ketilvellir og Mibdalskot) Miðdalstorfa skiptist nú í jörð- ina Miðdal ásamt Miðdalskoti og Ketilvöllum. Sameiginlegt landa- merkjabréf er gert fyrir Miðdal ásamt hjáleigunum Ketilvöllum og Miðdalskoti 1889 án þess þó að innbyrðis merkjum sé þar lýst. Kröfugerð íslenska ríkisins ger- ir ráð fyrir að þjóðlendulínan liggi yfir land sem samkvæmt landamerkjabréfi fyrir Miðdal ásamt hjáleigunum Ketilvöllum og Miðdalskoti frá 9. maí 1889 telst innan landamerkja Miðdals- torfunnar. Þá lýsir íslenska ríkið kröfum um beinan eignarrétt að Ketilvöllum og Miðdalskoti fyrir sunnan þjóðlendukröfulínu sína. Jafnframt er af hálfu ríkisins gerð krafa til viðurkenningar á rétti Miðdalskots og Ketilvalla til af- réttarnota af landi því sem er inn- an merkja Miðdalstorfu sam- kvæmt landamerkjabréfi en norð- an kröfulínu ríkisins. Kröfum ís- lenska ríkisins er nánar lýst í kafla 3.1.1. og 3.1.2. Kröfum Fé- lags bókagerðarmanna, þinglýsts eiganda jarðarinnar Miðdals, er lýst í kafla 3.9. Af hálfu íslenska ríkisins er á það bent að mörk Miðdalstorfu að Laugardalsafrétti séu ósamþykkt. Þá er því haldið fram að af frá- sögn Landnámu, nýtingarmögu- leikum, staðháttum, víðáttu og gróðurfari megi ráða að land norðan kröfulínu íslenska ríkisins hafi ekki verið numið í öndverðu og sé því ekki undirorpið beinum eignarrétti. Við gerð landamerkja- bréfa hafi merki jarða, sem land eigi að afrétti, verið dregin ein- hliða langt inn í óbyggðir og þannig hafi ónumin landsvæði verið innlimuð í yfirráðasvæði jarðanna. Á það er bent að Ketil- vellir og Miðdalskot séu eign kirkjujarðasjóðs og þar með ís- lenska ríkisins. Sameiginlegt landamerkjabréf hafi verið gert fyrir Miðdal ásamt hjáleigunum Ketilvöllum og Miðdalskoti, en formleg landskipti hafi ekki farið fram milli jarðanna. Af hálfu þinglýsts eiganda Miðdals er því haldið fram að allt land jarðarinnar innan þinglýstra landamerkja og landamerkjalýs- ingar frá 1939 sé undirorpið bein- um eignarrétti hans. Þá er því haldið fram með vísan til tilgangs landamerkjalaganna, eftirlits- skyldu sýslumanna með fram- kvæmd þeirra, þinglýsingar landamerkjabréfanna og þess, að enginn ágreiningur hafi verið um efni þeirra, að landamerkjabréfin séu fullkomnar heimildir um landamerki jarða og eignarrétt þinglýstra eigenda þeirra. Sá sem dragi í efa gildi fyrirliggjandi þinglýstra eignarheimilda beri sönnunarbyrðina fyrir staðhæfing- um sínum. Einnig er vísað til venjuréttar, hefðar og landnáms. Elsta heimild um Miðdal er í Vilkinsmáldaga frá 1397 og sam- kvæmt honum var kirkja í Miðdal sem átti „heimaland allt með gögnum og gæðum". I máldaga Gísla biskups Jónssonar frá síðari hluta 16. aldar er ítrekað að kirkj- an eigi heimaland með gögnum og gæðum og jörðina Ketilvelli að auki. Þessi yfirlýsing er síðan skráð orðrétt í vísitasíubók Brynj- ólfs biskups Sveinssonar 1644. Miðdals er einnig getið í jarða- bókum frá 1695, 1708, 1847 og 1861. I þessum heimildum er ekkert fjallað um landamerki Miðdals. Fyrstu lýsingu á landamerkjum Miðdalstorfu er að finna í landa- merkjabréfi „fyrir kirkjujörðinni Miðdal ásamt hjáleigunum Ketil- völlum og Miðdalskoti" dags. 9. maí 1889. Þar lýsir umboðsmaður jarðatorfunnar landamerkjum hennar svo: Milli Hjálmsstaða og Miðdals eru þessi mörk: Ósfarið við Laug- arvatnsvatn upp mosann í vestan verðum Hrístanga, þaðan ráða götur þær sem liggja austur Rotu- bakkann sjónhending í svokallað Engjavað á Skillandsá; frá Engja- vaði ræður áin að Bitruós, frá Bitruós sjónhending um austan- verða Kringlumýri og vörður í hæðunum upp af henni í hnúkinn á Mjóudalabrún vestri; þaðan sjónhending í hnúkinn á austan- verðri Hrossadalsbrún; þaðan gagnvart afrjetti, sjónhending í vestustu nýpuna á Rauðafelli; þaðan gagnvart Efstadal, sjón- hending í Vatnsheiðarvatn; úr Vatnsheiðarvatni gagnvart Laug- ardalshólum sjónhending í Gljúf- urgil á fjallsbrúninni og liggur sú stefna um Pretshæð [svo]; úr Gljúfurgilinu á fjallsbrúninni er bein sjónhending um vörður þær, sem hlaðnar eru á Markagarði, Smáholtum og við Markalæk í Farklofana; þaðan ræður Hólaá og Laugarvatnsvatn að fyrstnefndu Ósfari. Landamerkjabréf þetta er þing- lesið 23. maí 1889 og innfært í landamerkjabók sýslumanns. Að Miódalstorfu liggja Hjálms- staðir, Efstidalur, Laugardalshólar og Laugardalsafréttur. Er þá ekki tekið tillit til breytinga sem orðið hafa á aðliggjandi jörðum eftir gerð landamerkjabréfsins. Landa- merkjabréf Miðdals ásamt hjá- leigunum Ketilvöllum og Mið- dalskoti er áritað af ábúendum og eigendum Efstadals, Laugardals- hóla og Hjálmsstaða, svo og Snorrastaða og Laugarvatns sem eiga sameiginlegan hornpunkt með Miðdalstorfu. Landamerkja- bréf Miðdalstorfu hefur því hlotið staðfestingu fyrirsvarsmanna allra aðliggjandi jarða. Lýsingu á landamerkjum Mið- dalstorfu er þannig ekki að finna í eldri heimildum en landamerkja- bréfi frá 1889. Þá er bréfið haldið þeim ágalla að það hefur ekki hlotið formlega staðfestingu fyrir- svarsmanna Laugardalsafréttar. Við mat á þýðingu landamerkja- lýsingar Miðdalstorfu að óbyggðamörkum er því nauðsyn- legt að kanna hvort efni hennar fær samrýmst öðrum gögnum um mörk afréttarins. Fram kemur í kafla 11.12 að lýsingar á landamerkjum Laugar- dalsafréttar sé að finna í heimild- um frá 1920, 1979, 1983, 1984 og 1996. Þar er ekki fjallað sérstak- lega um mörk afréttarins og jarða í Laugardal. Landamerkjalýsing var ekki gerð fyrir hinn upphaf- lega Grímsnesafrétt í kjölfar landamerkjalaganna 1882 nema að því er varðar skiptalínu afrétt- arins 1920, en hún liggur ekki að landi Miðdalstorfu. Vestan við Miðdalstorfu liggja jarðirnar Snorrastaðir, Hjálms- staðir og Laugarvatn, en að aust- an liggur jörðin Efstidalur, en all- ar eiga þessar jarðir mörk að af- rétti. 1 kafla 11.7. er komist að þeirri niðurstöðu að landamerkja- bréfum Laugarvatns, Snorrastaða, Hjálmsstaða og Miðdalstorfu beri saman um að hornmark þeirra að afrétti sé hnúkur á austanverðri Hrossadalsbrún. Þá ber landa- merkjabréfum Miðdalstorfu og Efstadals, dags. 21. maí 1887 og þingl. „sumarið 1887", saman um að mörk jarðanna gagnvart afrétti miðist við vestustu nýpuna á Rauðafelli. Samkvæmt landa- merkjabréfi Miðdalstorfu er síðan dregin bein lína á milli þessara punkta. Lagt hefur verið fram í málinu byggingarbréf, dags. 26. maí 1928. í því er landamerkjum Mið- dals gagnvart Hjálmsstöðum, Ket- ilvöllum og Miódalskoti lýst þannig: 1. Milli Miðdals og Hjálm- staða: Úr markagerði á Vatns- bakkanum í markaþúfu á Rotu- bakkanum, þaðan ráða götur á Rotubakkanum austur í Skill- andsá, ræður svo Skillandsá upp- eftir meðan lönd liggja saman. 2. Milli Kjetilvalla og Miðdals: Úr markaþúfu niður á Skill- andsárbakka, sjónhending á Hól að hundaþúfu á Búðarholtshala- jaðri eystri enda á Vörðufjalli, ræður svo Skillandsá uppeftir svo lengi sem lönd liggja saman. 3. Milli Miðdalskots og Mið- dals: ræður Hökulækur austur eft- ir þar til Tóugil tekur við, og ræð- ur það svo mörkum upp í fjalls- brúnina sjónhending um Vatns- heiði í vestra Rauðafellshorn það- an afrjettarlínu sjónhending vest- ur í Skriðutinda, og þaðan niður eftir um Mjóudalsgil þar til Skill- andsárupptök tekur við. Byggingarbréfið er undirritað af Gunnari Gunnarssyni og Magnúsi Böðvarssyni. Magnús var á þeim tíma sem byggingar- bréfið var gert ábúandi á Miðdal 26 PRENTARINN

x

Prentarinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Prentarinn
https://timarit.is/publication/952

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.