Læknablaðið - 15.09.1985, Blaðsíða 12

226
1985;71:226-32 LÆKNABLAÐIÐ
Vilhjálmur Rafnsson'), Soffía G. Jóhannesdóttir'), Hjörtur Oddsson'), Hallgrimur
Benediktsson2), Hrafn Tulinius3), Guöjón Magnússon4)
DÁNARMEIN OG NÝGENGIKRABBAMEINA HJÁ
VÉLSTJÓRUM OG MÓTORVÉLSTJÓRUM
INNGANGUR
Erlendar rannsóknir hafa sýnt fram á, að
verði menn fyrir asbestmengun tengist það
aukinni tíðni brjósthimnubreytinga, meðal
annars brjósthimnuskjöldum (pleural plaqu-
es), (1, 2, 3) og aukinni dánartíðni úr
lungnakrabbameini, illkynja mesótelíóma og
krabbameini í meltingarfærum (4, 5, 6, 7).
Tengsl asbestmengunar og lungnakrabba-
meins hafa reynst mikilvægust.
Nýlegar rannsóknir á vélstjórum, sem voru
til sjós sýndu óvenjulega algengi brjóst-
himnuskjalda, sem benti til liðinnar asbest-
mengunar (8). Aðrar athuganir sýna að vél-
stjórar við járnbrautir og annan iðnað hafa
verið í mikilli hættu að fá atvinnutengd
krabbamein, sem rakin eru til þess, að þeir
hafa við vinnu sína orðið fyrir asbestmengun
(9).
Þetta hefur orðið tilefni þeirrar rann-
sóknar, sem hér er sagt frá, en tilgangur henn-
ar er, að athuga hvort tíðni lungnakrabba-
meins sé ekki meiri meðal vélstjóra og mótor-
vélstjóra, en gengur og gerist og lýsa almennt
dánarmeinum og nýgengi krabbameina hjá
þessum hópum.
AÐFERÐIR
Rannsóknin er aftursýn hóprannsókn. Rann-
sóknarhópurinn er skilgreindur sem allir
vélstjórar og mótorvélstjórar með meirapróf,
og skráðir í Vélstjóratalinu 1911-1972 (10) og
útskrifuðust úr Vélskólanum eða frá Fiski-
félagi íslands á árunum 1936-1955. Rann-
sóknarhópurinn er 477 karlar. Skiptist hann í
295 vélstjóra og 182, sem lokið hafa hinu
meira mótorvélstjóraprófi. Samkvæmt inn-
tökuskilyrðum Vélskóla íslands, sem mennt-
ar vélstjórana, skal nemandi hafa lokið fjög-
urra ára námi í járnsmíði og iðnprófi í þeirri
Frá Vinnueftirliti ríkins'), Rannsóknastofu Háskólans í meina-
fræðum2), Krabbameinsfélagi ísland’) og Læknadeild Háskóla
íslands4). Barst ritstjórn 06/05/1985. Samþykkt og sent í
prentsmiðju 10/5/1985.
grein. Eitt megininntökuskilyrðið á hið meira
mótornámskeið Fiskifélags íslands var
tveggja ára vinna á vélaverkstæði.
Athuguð voru afdrif vélstjóranna og mó-
torvélstjórannameðþvíaðleitaaðþeimískrám
Hagstofu íslands 1. desember 1982. Að þeim,
sem ekki fundust í nafnnúmeraskránni, var
leitað í skrám yfir dána. Grennslast var
fyrir um þá, sem sagðir voru búsettir erlendis
hjá íslenskum sendiráðum, ættingjum og
erlendum manntalsstofnunum, hvort þeir
væru lífs eða liðnir. Á þennan hátt fengust
upplýsingar um afdrif allra einstaklinganna í
rannsóknarhópnum. Dánarvottorða var
aflað frá Hagstofu íslands eða erlendis frá og
fengust þannig upplýsingar um dánardag og
dánarmein. Þar sem dánarmein á íslandi hafa
verið flokkuð eftir ýmsum útgáfum Hinnar
alþjóðlegu sjúkdóma og dánarmeinaskrár
voru öll dánarmeinin endurflokkuð til sam-
ræmis við sjöundu útgáfu.
Fjöldi mannára, sem vélstjórarnir og mót-
orvélstjórarnir eru í hættu að deyja, var
reiknaður frá því að sá fyrsti lauk prófi úr
skólunum 1936 og til 1. desember 1982, eða
þar til þeir dóu, ef þeir höfðu látist fyrir þann
tíma (11, 12). Væntanlegur fjöldi dáinna
(expected number, væntigildi) í rannsóknar-
hópnum, fyrir þau dánarmein, sem athuguð
voru, var reiknaður út á grunni samsvarandi
dánartalna fyrir karla á íslandi 1951-1980 og
framreiknaðra dánartalna fyrir árin 1981-
1982 (11, 12). Tölur um fjöldi dáinna á
íslandi, eftir árum og fimm ára aldursflok-
kun, voru einungis til í handritum Hagstofu
íslands fyrir umrætt tímabil og kostaði það
nokkra vinnu að taka þær saman og reikna út
dánartölurnar fyrir þau dánarmein og dánar-
meinaflokka, sem athuguð voru í þessari
rannsókn. Eldri gögn en frá 1951 voru
óaðgengileg nema varðandi öll dánarmein
saman, flokkinn slys, eitranir, sjálfsmorð og
manndráp, og undirflokkinn drukknanir við
flutninga á legi.