Læknablaðið - 15.09.1985, Qupperneq 35

LÆKNABLAÐIÐ
237
færa. Þessi aðferð er mun fljótvirkari og
hentugri fyrir sjúklinginn heldur en hylkja-
sýnataka (capsules biopsy) og hann losnar við
röntgenskoðun. Öll sýnin voru fullnægjandi
til smásjárskoðunar og til að meta árangur
meðferðar.
Nú verður sagt frá þessum fimm sjúkratil-
fellum í sömu röð og þau greindust.
I. Tuttugu og þriggja ára gamall karlmaður var inn-
lagður á FSA í lok maí 1982 vegna þráláts niðurgangs og
psoriasislíkra útbrota. Fimm mánuðum áður fór að bera
á þessum útbrotum og tveimur mánuðum síðar fór hann
að fá stöðugan niðurgang, vatnskenndan annað slagið en
skárri á milli. Samfara þessu voru vindverkir og viku fyrir
innlögn var farið að bera á dreifðum kviðverkjum eftir
hægðir. Vegna útbrotanna hafði hann árangurslaust
verið meðhöndlaður eins og um dæmigerðan psoriasis
væri að ræða. Hann hafði verið slæmur í kvið sem barn
og fengið niðurgangsköst.
Við komu var aimenn líkamleg skoðun eðlileg nema
áðurgreind útbrot, sem dreifð voru um allan líkamann en
mest áberandi á höndum og framanverðum sköflungi og
fótum. Blóðrannsóknir sýndu lækkun á fólínsýru og
kalsíum. Ásgirnisvefjasýni sýndi útlit sem samrýmdist
sprue. Vefjasýni úr húðlesion sýndi dæmigert psoriasis-
úlit.
Settur á glútenfrítt fæði og vítamín. Niðurgangurinn
hvarf fljótlega og sjúklingurinn byrjaði að þyngjast.
Þremur mánuðum síðar voru húðútbrotin horfin og
endurtekið vefjasýni frá görninni sýndi mun eðlilegra
útlit borið saman við fyrra sýni.
Sjúklingurinn leitaði aftur á göngudeild í desember
1984, hætti á glútenfríu fæði 6-7 mánuðum áður og
höfðu útbrotin tekið sig upp að nýju. Blóðmælingar
sýndu lækkaða fólinsýru. Batnaði á ný á glútenfríu fæði.
II. Fimmtíu og eins árs gamall karlmaður var lagður inn
í september 1982 með fjögurra mánaða sögu um verki í
kvið, niðurgang og þyngdartap um 12 kg. Byrjuðu
einkennin eftir ferð til Evrópu. Líkamleg skoðum eðlileg.
Ásgirnissýni sýndi breytingar sem samrýmdust sprue.
Var fyrst í stað meðhöndlaður með glútenfríu fæði, en
var þó ennþá einstaka sinnum með niðurgang og verki,
einkum þegar hann gætti sín ekki með mataræði.
Endurtekið vefjasýni þremur mánuðum síðar sýndi
óbreytta mynd og því var ítrekað við hann að fylgja betur
reglumumfæði. Ímaí 1983 vartekiðvartekiðhjáhonum
annað sýni sem sýndi vægari breytingar en áður. Síðast
fréttist af sjúklingi í ársbyrjun 1984 og voru hægðir þá
eðlilegar og líkamsþyngd stöðug.
III. Tuttugu og sex ára gömul kona kom til rannsóknar
í nóvember 1983 út af langvarandi niðurgangi s.l. 9
mánuði, linar hægðir 4-5 sinnum á dag. Stundum ónot í
kringum naflann. Ekkert þyngdartap. Fyrri saga um
ófrjósemisvandamál en þunguð við komu.
Blóðrannsóknir sýndu vægan blóðskort, mikið lækk-
aða fólínsýru og vægt lækkað kalsíum. Ásgirnisvefjasýni
sýndu breytingar sem samrýdust sprue. Sett á glútenfrítt
fæði, kalsíum og fólínsýru og einkenni hurfu. Kom í
eftirlit í marz 1984 og var þá við góða líðan.
IV. Þrjátíu og átta ára gömul kona kom til rannsóknar í
byrjun febrúar 1984. Hafði undanfarna 4-5 mánuði
þjáðst af vindgangi, uppþembu og verk neðarlega í kvið
vinstra megin, sem leiddi niður í vinstri mjöðm. Fyrri
saga um sjálfsmorðstilraun.
Blóðrannsóknir sýndu vægan blóðskort og kalsíum
í lægri normalmörkum. Ásgirnisvefjasýni sýndi breyt-
ingar sem samrýmdust sprue. Var sett á glutenfrítt ræði,
einkenni löguðust og endurtekið sýni tveimur mánuðum
síðar var eðlilegt.
í byrjun nóvember 1984 kom hún brátt inn áFSA vegna
uppkasta og kviðverkja vinstra megin, neðarlega, sem
leiddu aftur í bak og niður í vinstri mjöðm. Hafði fjórum
klukkustundum áður borðað forboðinn mat og upplýsti
hún þá, að bryti hún reglur um mataræði, fengi hún
gulleitar »ungbarnahægðir« og kviðverki, en þess á milli
góð líðan og hægðir eðlilegar. Blóðpróf voru eðlileg i
þessari legu nema lækkað kalsíum. Meðhöndluð með
glútenfríu fæði og lagaðist.
V. Þrítug kona lagðist inn til rannsókna í nóvember 1984
út af óljósum einkennum un kviðverki, ógleði og
stundum uppköst s. 1. eitt ár. Reynd hafði verið meðferð
við ristilkrampa. Löng saga um hægðatregðu og hafði
einnig lést um 8 kg undanfarna tvo og hálfan mánuð.
Blóðrannsóknir sýndu lágt kalsíum tvímælt utan
spítala en við innlögn var kalsium í lægri normalmörkum.
Ásgirnisvefjasýni sýndu breytingar sem samrýmdust
sprue.
Sett á glútenfrítt fæði og við eftirlit um miðjan janúar
1985 var hún við mun betri líðan en tiltók þó eitt slæmt
verkjakast eftir að hafa borðað laufabrauð um jólin.
Endurtekin vefjasýni í febrúar sýndu nærri því eðlilegt
útlit á slímhúð í ásgirni. Hún lagðist aftur inn í marz
vegna þess að einkenni voru ennþá til staðar og jafnvel
versnandi. Var höfð á ströngum matarkúr en þó náðist
ekki viðunandi árangur. Til þess að fá endanlega skorið
úr um réttmæti fyrri sjúkdómsgreiningar var sjúklingur
settur á venjulegt fæði, versnaði líðan hennar við það og
í lok apríl sýndi ásgirnisvefjasýni meiri breytingar heldur
en i febrúar, en þó ekki eins miklar og í fyrsta vefjasýninu.
Var sjúklingur settur aftur á glútenfrítt fæði.
UMRÆÐA
Á Akureyri hafa fimm fullorðnir sjúklingar
greinst með sprue samkvæmt viðurkenndum
greiningaraðferðum. Saga og klínísk mynd
ásamt lækkun á kalki og/eða fólínsýru í blóði
leiddi til þess að tekið var ásgirnisvefjasýni
með magaspeglunartæki til að fá meinafræði-
lega greiningu. Telja höfundar að þetta sé
hæsta nýgengi (incidence) hjá fullorðnum
með garnamein af völdum glúteins (giuten
induced enteropathy) á íslandi.
Ef til vill er sjúkdómurinn algengari á
Akureyri en annars staðar á landinu. Líklegra
er þó að hann sé vangreindur annars staðar.
Höfundar leggja áherslu á, að séu saga og