Þjóðin: tímarit sjálfstæðismanna - 01.10.1939, Síða 22

212
Þ J Ó Ð 1 \
Menn vara sig ekki ætíð á því hve
erfitt það er, að tileinka sér svo ann-
ara orð og liugsanir, að það hljómi
eins og talað út úr eigin hrjósti, þeg-
ar á að flytja það þriðja aðila. En
þannig verður það þó að vera hjá
leikurum, ef vel á að vera.
Til þess að le'iklistin geti sýnt
mannlífið eins og það er, verður hún
ávalt að vera fullkomlega hlutlaus í
öllum þjóðfélagsmálum. Hún má
ekki hinda sig við lífsskoðanir eins
framar öðrum. Menn verða að fá
tækifæri til þess að velja og hafna.
Jafnskjótt og leiklistin hættir að vera
hlutlaus, glatar hún áhrifavaldi sínu,
eða vinnur jafnvel gagnstætt því sem
hún ætlar sér, og þess eru glögg
dæmi frá síðari árum, að höft á leik-
listinni ná aldrei tilgangi sínum.
Rússneska leikhúsið var um eitt
skeið talið standa fremst allra. Við
byltinguna var það tekið og „þjóð-
nýtt“ í þágu kommúnismans, þ. e. a.
s. var gert að pólitísku áróðurstæki,
var skipulagt á ný og kallað „öreiga-
leikhús“. Þetta stóð yfir nokkur ár,
og var ýmsra ráða neytt til þess að
skapa alveg nýja list, „öreigaleiklist-
ina“. Þar var e'kki látið nægja að
sýna mannlífið eins og það er, held-
ur varð að flytja lífið sjálft inn á
leiksviðið. Það var talið óþarfi að
hafa til þessa sérstaka listamenn,
heldur átti fólkið sjálft að annast
þetta. Þetta færðist fljótlega út í
táknrænan f jarska, og það gekk ekki
ætíð vel að húa til táknrænar mynd-
ir af lífinu frá kommúnistisku sjón-
armiði, svo auðskilið væri. Árangur-
inn varð ekki að óskum, og tíu árum
eftir byltinguna er þetta leiklistar-
form ekki nothæft lengur, og hið
borgaralega leikliús tekur aftur við,
í sinni gömlu mynd, fær jafnvel
smátt og smátt talsvert athafnafrelsi.
En rússneska leikhúsið hefir glatað á-
liti sínu.
„Öreigalistin“ eignaðist áhangend-
ur víða um heim, eins og við var að
húast um nýtt listform, en náði þó
hvergi fótfestu, nema helst í Þýzka-
landi. Þar var þetla talsvert reynt,
einkum á Piseator-leikhúsunum, þó
þannig, að valdir listamenn voru
látnir annast öll meiriháttar verk-
efni, það var í rauninni aðeins hið
ytra form öreigalistarinnar, sem var
notað. En það sýndi sig þó hrátt, að
það var ekki nothæft.
Þegar Nazisminn komst til valda
í Þýzkalandi, stóð horgaralega leik-
listin þar mjög hátt, og var tekin lil
fyrirmyndar um allan heim. En naz-
isminn lét ekki listina afskiptalausa.
Margir leikarar voru Gyðingar og
urðu að flýja land, sjálf listin var
„germaniseruð“, og var þar með
lineppt í fjötra, sem háðu henni svo,
að hún hefir ekki horið sitt harr síð-
an.
En á Norðurlöndum liefir horg-
aralega leiklistin notið fullkomins
frjálsræðis, hefir óhindrað fengið að
halda áfram sitt þroskaskeið, og
stendur nú hærra en nokkru siuni
fyr.
★
Meginreglan, að leikhúsið sé vett-
vangur sinnar samtíðar, gerir það að
verkum, að þó leiklistin sé alþjóðleg,
fær hún á sig nokkur sárkenni í
Iiverju landi, verður að vissu leyti
þjóðleg list. Þetta orsakast af þvi, að