Fréttablaðið - 30.06.2014, Page 14

30. júní 2014 MÁNUDAGUR| SKOÐUN | 14
Enn syrtir í álinn í Sýr-
landi og blóðugt borgara-
stríðið í landinu teygir nú
anga sína út fyrir landa-
mærin. Hætt er við að sú
hugsun sé að skjóta rótum
að lítið sé hægt að gera
annað en að selja stríðandi
fylkingum vopn og horfa á
þær brytja hvor aðra niður.
Alþjóðasamfélagið má ekki
snúa baki við sýrlensku
þjóðinni og láta þennan
heimshluta verða enda-
lausri grimmd og vargöld
að bráð.
Tala látinna er líklega komin vel
yfir 150 þúsund. Körlum, konum
og jafnvel börnum er hrúgað inn í
fangelsi og frumstæðar dýflissur
sem eru að springa utan af þeim.
Aftökur og hroðalegar pyntingar
eru algengar. Fólk deyr einnig úr
hungri og smitsjúkdómum sem
voru fátíðir þar til fyrir skemmstu.
Miðborgir hafa verið lagðar í rúst
og sama máli gegnir um sumt af
því merkasta sem mannkynið
hefur skapað á sviði húsagerðar-
listar og menningar. Sýrland er í
vaxandi mæli hrunið ríki.
Sameinuðu þjóðirnar hafa lagt
hart að sér að takast á við hinar
djúpu rætur átakanna og skelfi-
legar afleiðingar þeirra. Mannúð-
araðstoð okkar og önnur viðleitni
bjargar mannslífum og dregur úr
þjáningum. En okkur hefur ekki
tekist að ná aðalmarkmiði okkar,
að binda enda á ófriðinn. Þær litlu
friðarvonir, sem voru til staðar,
hafa fuðrað upp á báli ofbeldis og
flokkadrátta trúarhópa í Írak. Nú
er hætta á að tvö en ekki eitt meiri-
háttar ríki sundrist.
Eftirfarandi sex atriði geta vísað
veginn til framtíðar:
Í fyrsta lagi verður að binda enda
á ofbeldið. Það er ábyrgðarlaust af
erlendum öflum að veita áfram-
haldandi hernaðaraðstoð til aðila
sem fremja óhæfuverk og brjóta
bæði grundvallarsjónarmið mann-
réttinda og alþjóðalög. Ég hef hvatt
Öryggisráðið til að koma á vopna-
sölubanni. Deiluaðilar verða að
setjast niður hvorir andspænis
öðrum við samningaborðið. Hve
margir þurfa að deyja áður en það
gerist?
Í öðru lagi verður að vernda
almenning. Sameinuðu þjóðirnar
halda áfram að veita og stjórna
mannúðaraðstoð. En ríkisstjórnin
heldur áfram að setja blygðunar-
lausar skorður við aðstoð. Dæmi
eru um að lyf séu fjarlægð þegar
neyðaraðstoð er send í bílalest-
um. Heilu samfélögin eru svelt til
að refsa þeim fyrir fylgispekt við
stjórnarandstöðuna. Sumir hópar
uppreisnarmanna hafa einnig gert
sig seka um að beita hungurvopn-
inu. Að auki hefur alþjóðasamfé-
lagið aðeins lagt fram þriðjung af
því sem til þarf til að hjálpa nauð-
stöddum. Ég hvet enn til að umsátri
verði aflétt og mannúðaraðstoð sé
hvarvetna hleypt í gegnum víglín-
ur og alþjóðleg landamæri.
Í þriðja lagi verður pólitískt
ferli að hefjast af alvöru. Stríð-
andi fylkingar komu kerfisbundið
í veg fyrir að þrotlaus friðarvið-
leitni tveggja af hæfustu stjórn-
arerindrekum heims, Kofis Annan
og Lakhdars Brahimi, skilaði
árangri. Forsetakosningar fyrr í
þessum mánuði voru enn eitt áfall-
ið en þær fullnægðu ekki einu sinni
einföldustu skilyrðum fyrir því að
atkvæðagreiðsla geti talist trú-
verðug. Senn mun ég skipa nýjan
sérstakan erindreka til að leita
pólitískrar lausnar og umskipta í
átt til nýs Sýrlands. Ríki í þessum
heimshluta bera sértaka ábyrgð og
ber að hjálpa til við að binda enda
á stríðið. Ég lýsi ánægju með nýleg
samskipti Írans og Sádi-Arabíu og
vona að þeim auðnist að efla traust
og láta af skaðlegri samkeppni sem
hefur haft alvarlegar afleiðingar í
Sýrlandi, Írak, Líbanon og víðar.
Hópar innan raða borgaralegs
samfélags í Sýrlandi hafa af miklu
hugrekki reynt að halda samfé-
laginu í einu lagi og haldið opnum
samskiptaleiðum og sýnt innbyrðis
samstöðu.
Í fjórða lagi þarf að tryggja að
hinir seku séu látnir sæta ábyrgð
fyrir alvarlega glæpi. Í síðasta
mánuði tókst ekki að tryggja
samþykki ályktunar um að veita
Alþjóðlaglæpadómstólnum umboð
til að fjalla um átökin. Ég hvet þau
ríki, sem stóðu í veginum fyrir
samþykktinni en segjast engu að
síður vilja að sekir séu dregnir til
ábyrgðar, til að stinga upp á trú-
verðugum valkosti við Alþjóða-
glæpadómstólinn. Sýrlenska þjóð-
in á réttlæti skilið og grípa þarf til
aðgerða gegn refsileysi.
Í fimmta lagi ber að ljúka eyð-
ingu efnavopna í Sýrlandi. Sam-
einuðu þjóðirnar og Samtökin um
bann við efnavopnum hafa unnið
saman við að eyða öllum efna-
vopnum sem tilkynnt hefur verið
um eða fjarlægja þau frá landinu.
Mörg aðildarríki hafa veitt bráð-
nauðsynlega aðstoð og stuðning
við þetta erfiða verk á styrjaldar-
svæði.
Í sjötta lagi þarf að taka með í
reikninginn allan þennan heims-
hluta, þar á meðal þá ógn sem staf-
ar af öfgamönnum. Erlendir víga-
menn berjast með báðum aðilum
og virka sem olía á eld ofbeldis
og gagnkvæms haturs trúarhópa.
Við ættum hvorki að fallast fyrir-
varlaust á málflutning Sýrlands-
stjórnar sem útmálar alla andstæð-
inga sína sem hryðjuverkamenn,
né að líta fram hjá raunverulegri
hættu á hryðjuverkum í Sýrlandi.
Binda verður enda á fjármögnun
og annan stuðning í heiminum við
Jabhat al-Nusra, Íslamska ríkið
Írak og al-Sham. Öllum samfélög-
um í Írak stafar einnig hætta af
ISIS; það skiptir sköpum ef allir
leiðtogar heimshlutans, jafnt póli-
tískir sem trúarlegir, hvetja til
stillingar til að koma í veg fyrir
hrinu árása og gagnárása.
Á þessari stundu er sú bábilja að
hernaðarsigur geti unnist, stærsti
Þrándur í götu þess að bundinn sé
endi á stríðið í Sýrlandi. Ég vísa á
bug þeirri túlkun atburða að rík-
isstjórn Sýrlands sé „að vinna“.
Það er ekki sigur að leggja undir
sig landsvæði með því að beita
loftárásum á þéttbýl svæði byggð
óbreyttum borgurum. Það er ekki
sigur að svelta samfélög, sem fang-
elsuð eru í herkví, til uppgjafar.
Jafnvel þótt annar styrjaldaraðil-
inn kunni að hafa yfirhöndina til
skamms tíma litið, hefur hrika-
legt mannfallið sáð fræjum kom-
andi ófriðar.
Stórhættulegt sundurlyndi trúar-
hópa, gríðarlegur flóttamanna-
straumur, dagleg myrkraverk og
óstöðugleiki sem breiðist út valda
því að borgarastríðið í Sýrlandi
er orðið ógn á heimsvísu. Öll þau
gildi sem við stöndum fyrir og
sjálf ástæðan fyrir tilvist Samein-
uðu þjóðanna er í veði í þeirri ger-
eyðingu sem Sýrland hefur orðið
að bráð. Það er löngu kominn tími
til að alþjóðasamfélagið, og þá sér-
staklega Öryggisráðið, axli ábyrgð
sína.
Borgarastríðið
í Sýrlandi:
Ógn á heimsvísu
Nú í júnímán-
uði hafa birst
fréttir af tveimur
kærum á hendur
dómurum við
Hæstarétt, annar
þeirra er skip-
aður dómari
en hinn settur.
Hvort tveggja
málin tengj-
ast úrskurðum
um húsleitir og/
eða símhlerun.
Kæran á hendur hinum skipaða
dómara fyrir að falsa úrskurð um
símhlerun beindist einnig að Sér-
stökum saksóknara og ef til vill
fleirum. Það mál mun hafa verið
afgreitt af Ríkissaksóknara,
þangað sem kærunni var beint,
og ekki talin efni til aðgerða.
Síðara málið gegn settum dóm-
ara varðar rösklega tveggja ára
gamlan úrskurð um húsleit og
virðist dómarinn, sem þá var við
Héraðsdóm Reykjavíkur, vera
kærður fyrir hegningarlagabrot
fyrir að hafa kveðið upp rangan
úrskurð!
Á meðal lögmanna, og raunar
annarra lögfræðinga, þar á meðal
dómara, er það mjög algeng skoð-
un að lagareglur um úrskurði um
húsleitir og símhleranir og aðrar
rannsóknaraðgerðir sem ganga
mjög nærri persónufrelsi fólks,
séu verulega gallaðar og regl-
urnar sjálfar og framkvæmdin
þarfnist mikilla endurbóta. Þeirr-
ar skoðunar var meðal annars
Róbert Spanó, þegar hann var rit-
stjóri Tímarits lögfræðinga, en
hann hefur nú tekið sæti í Mann-
réttindadómstóli Evrópu. Helstu
gallarnir við meðferð slíkra
mála eru að þar hefur ákæru-
eða rannsóknar-
vald eitt aðgang
að dómstóli, en
sá sem húsleit
eða hlerun á að
sæta fréttir ekk-
ert fyrr en eftir
á. Er því enn
brýnna en endra-
nær að dómarar
vandi til verka
sinna.
Margir lög-
menn sem hafa
verið í samskiptum við embætti
Sérstaks saksóknara eru mjög
gagnrýnir á stjórnsýslu, stjórnun
og vinnulag þar á bæ. Hefur enda
komið fram í dómi nú nýlega, það
sem fjölmargir lögmenn vissu
af reynslu, að hjá embættinu var
brotið alvarlega gegn réttindum
sakaðra manna í samskiptum við
lögmenn sína. Um afsakanir og
útskýringar á brotum er kurteis-
legast að segja að þær hafi verið
klaufalegar. Rómverjar spurðu
til forna: Quis custodiet ipsos
custodes, sem eiginlega þýðir:
Hverjir verja okkur fyrir varð-
mönnunum? Þegar lögreglu og
ákæruvaldi er falið mikið vald til
afskipta af almennum borgurum,
er einstaklega mikilvægt að því
sé beitt í samræmi við lög, lýð-
ræðishefðir og í hófi. Á það hefur
greinilega skort hjá embætti Sér-
staks saksóknara.
Lögmenn og dómarar eru
hvorir tveggja þjónar réttarins.
Bæði lögmenn og dómarar verða
að sjálfsögðu að hlíta lögum í
störfum sínum, en það er ekki
nóg. Samfélag okkar sýpur enn
seyðið af framferði manna sem
litu þannig á að ef þeir gætu,
mættu þeir. Þeir sem vilja sam-
félagsskipan feiga ráðast einna
fyrst að réttarkerfinu. Dómarar
eru ekki friðhelgir, brjóti þeir lög
verða þeir að taka afleiðingunum.
Þá tæki þó fyrst steininn úr ef
krafist yrði lögreglurannsóknar
í hvert sinn sem sakaður maður
eða málsaðili í einkamáli teldi
dóm eða úrskurð rangan.
Áratugum saman hefur fyrsta
grein siðareglna íslenskra lög-
manna hljóðað sem hér segir:
„Lögmanni ber að efla rétt og
hrinda órétti. Skal lögmaður svo
til allra mála leggja, sem hann
veit sannast eftir lögum og sinni
samvisku.“
Vafalaust hefur þorri lögmanna
heiðrað þessa reglu í störfum
sínum af fullri alvöru og hafi út
af brugðið hafa hinir brotlegu að
minnsta kosti fundið fyrir því í
samskiptum við aðra lögmenn.
Lögmenn hafa einnig virt þær
reglur sem fram koma í 19. gr.
siðareglna en greinin er í III.
kafla, þar sem fjallað er um sam-
skipti lögmanna við dómstóla:
„19. gr. Lögmaður skal sýna
dómstólum fulla tillitssemi og
virðingu í ræðu, riti og fram-
komu. Lögmaður skal eftir sem
áður gæta hagsmuna skjólstæð-
ings síns fyrir dómi af fullri ein-
urð og heiðarleika og án tillits til
eigin hagsmuna eða hagsmuna
annarra.“
Því er til þessara reglna vitnað
að ýmsir lögmenn virðast nú hafa
ruglast í ríminu og telja að dóm-
arar í héraði eða Hæstarétti séu
andstæðingar þeirra og megi
beita hverjum ráðum sem vill
til þess að koma á þá höggi. Þeir
sem þannig haga sér vita sem er
að dómarar geta ekki borið hönd
fyrir höfuð sér í fjölmiðlum.
Sótt að dómurum
FUNDUR UM DANSKA HÚSNÆÐISKERFIÐ
Verkefnastjórn á vegum félagsmálaráðherra
um framtíðarskipan húsnæðismála leggur
til innleiðingu kerfis í líkingu við danska
húsnæðislánakerfið hér á landi.
Dansk-íslenska viðskiptaráðið boðar til fundar
með dönskum sérfræðingum til að kynna
danska húsnæðislánakerfið og hugsanlega
innleiðingu þess hér á landi.
Á fundinum tala Eygló Harðardóttir ráðherra
húsnæðismála, Jesper Rangvid prófessor við
CBS og formaður nefndar danska ríkisins um
orsakir og afleiðingar fjármálakreppunnar
í DK og Jesper Berg forstjóri við Nykredit, sem
er stærsta lánafyrirtæki á húsnæðislánamarkaði
í Danmörku.
Eygló Harðardóttir
félags og húsnæðismálaráðherra
A heavenly match or recent developments
in mortgage finance in the EU
Jesper Berg
forstjóri Nykredit
The Danish mortgage system:
Advantages, challenges, and lessons learned
Jesper Rangvid
prófessor í fjármálahagfræði CBS
Are specialise lenders for housing really
the optimal structural arrangement?
Yngvi Örn Kristinsson
Hagfræðingur SFF

HVERNIG Á AÐ FJÁRMAGNA
HÚSNÆÐISKERFIÐ?
ER DANSKA LEIÐIN SÚ RÉTTA?
GRAND HÓTEL / 1. JÚLI 2014
Klukkan: 8.15-10.15
Verð: 3.400 kr.
Fundarmál: Enska/english
Skráning: www.dansk-islenska.is
Fundarstjóri
SVERRIR SVERRISSON
formaður DÍV
06
14
/
/
Vi
nn
us
to
fa
n.
is
DÓMSMÁL
Jakob R. Möller og Sigurmar K.
Albertsson
hæstaréttarlögmenn og fyrrverandi
formenn Lögmannafélags Íslands
➜ Sameinuðu
þjóðirnar hafa lagt
hart að sér að takast á
við hinar djúpu rætur
átakanna og skelfi leg-
ar afl eiðingar þeirra.
Mannúðaraðstoð
okkar og önnur við-
leitni bjargar manns-
lífum og dregur úr
þjáningum.
ALÞJÓÐAMÁL
Ban-Ki-moon
Aðalframkvæmda-
stjóri Sameinuðu
þjóðanna