Fréttablaðið - 23.10.2014, Side 23

FIMMTUDAGUR 23. október 2014 | SKOÐUN | 23
Á heimasíðu ASÍ stendur:
„Samtökin berjast fyrir
bættum kjörum félags-
manna sinna og standa vörð
um réttindi þeirra.“ Það
kom því á óvart þegar sam-
tökin hvöttu landsmenn til
að berjast fyrir hagsmun-
um Palestínumanna með
mótmælum fyrir framan
bandaríska sendiráðið fyrir
nokkrum vikum. Einnig
komu seinustu kjarasamn-
ingar á óvart, en megintilgangur
þeirra var að ná niður verðbólgu,
og standa þannig vörð um hagsmuni
fjármagnseigenda. Virtir hagfræð-
ingar, þar á meðal Paul Krugman,
hafa bent á að verðbólga upp á t.d.
4% væri ágætur kostur fyrir megn-
ið af fólki, á meðan stöðugt verðlag
gagnast helst fjármagnseigendum.
Athafnir ASÍ hafa í nokkurn tíma
verið úr takti við yfirlýstan tilgang
samtakanna. Á seinasta áratug,
þegar skattbyrði var í miklum mæli
flutt yfir á þá tekjulægri, með þeim
afleiðingum að sett var heimsmet
í aukningu ójafnaðar, þá heyrðist
lítið frá samtökunum. Jafnvel þótt
ASÍ sé með hagdeild og vitað sé að
aukning ójafnaðar skaði hagvöxt
og minnki það sem er til skiptanna.
Einnig hafa samtökin lengi barist
fyrir því að atvinnurekendur stjórni
lífeyrissjóðum félagsmanna ASÍ, í
stað þess að stjórna þeim sjálfir
með hagsmuni félagsmanna sinna
að leiðarljósi.
Það er einnig skiljanlegt að
stjórnendur samtakanna reyni að
hugsa um annað en kjör félags-
manna sinna þegar litið er til
árangurs af starfsemi samtakanna.
Á seinustu 15 árum, meðan raun-
tekjur stjórnenda hafa hækkað um
46% hafa laun verkafólks og fólks í
þjónustustörfum hækkað um 20%.
Iðnaðarmenn hafa hækkað um heil
2%. Þannig hefur iðnaðarmaðurinn
fengið 13 þúsund króna hækkun
meðan stjórnandinn hefur hækkað
um 327 þúsund krónur, eða 25 sinn-
um hærri upphæð.
Má búast við því að ASÍ fari á
næstunni að berjast eingöngu fyrir
hagsmunum félagsmanna sinna?
Gylfi Magnússon, dósent
við Háskóla Íslands, birti
grein á þriðjudag um áhrif
áformaðra neysluskatt-
sbreytinga á ólíka þjóð-
félagshópa. Gylfi stillti
orðum sínum ekki í hóf
heldur talaði meðal ann-
ars um „fráleitar forsend-
ur“ fjármálaráðuneytisins,
„fjarstæðukenndar fullyrð-
ingar“ og „mjög skýrar“
hagtölur. Að lokum skil-
greinir Gylfi afleiðingu
breytinganna sem meiri ójöfnuð í
samfélaginu.
Í því ljósi er áhugavert að skoða
nánar þær forsendur, fullyrðingar
og hagtölur sem komu fram í grein-
inni og hver áhrif breytinganna á
ólíka þjóðfélagshópa munu verða:
1 Matvælaútgjöld eftir tekju-hópum. Gylfi fullyrðir að
útgjöld vegna kaupa á matvæl-
um og drykkjarföngum hjá þeim
Íslendingum sem hafi lægstar
tekjur séu nær fjórðungi hærra
hlutfall af öllum útgjöldum en hjá
þeim sem eru með hæstar tekjur.
Hið rétta er að hlutfallið er
14,7% hjá þeim tekjulægstu en
14,5% hjá þeim tekjuhæstu sam-
kvæmt neyslukönnun Hagstofunn-
ar. Gylfi margfaldar því mismun-
inn með því að segja hann vera
um 25%.
2 Raftækjaútgjöld eftir tekju-hópum. Gylfi fullyrðir að
útgjöld vegna kaupa raftækja,
sem eiga að lækka í verði við
breytingarnar, séu meira en helm-
ingi hærra hlutfall heildarút-
gjalda hjá tekjuhæsta hópnum en
þeim tekjulægsta.
Hið rétta er að hlutfallið er 1%
hjá þeim tekjulægstu en 1,1% hjá
þeim tekjuhæstu. Aftur margfald-
ar Gylfi því mismuninn og segir
hann vera yfir 50%.
3 Kostnaður við hverja máltíð. Gylfi segir að fjármálaráðu-
neytið geri ráð fyrir að hver mál-
tíð kosti 209 kr. á mann fyrir fjög-
urra manna fjölskyldu.
Hið rétta er að eingöngu er
gert ráð fyrir innkaupum í mat-
vöruverslunum. Máltíðir í mötu-
neytum í skólum, á vinnustöðum,
kaffihúsum og veitingastöðum eru
ekki inni í þessum tölum. Því er
rangt að deila matvælaútgjöldum
niður með þeim hætti sem Gylfi
hefur gert.
4 Skilvirkni aðgerða til tekju-jöfnunar. Gylfi segir að
aðrar aðgerðir en lækkun gjalda
á nauðsynjavörur geti verið enn
skilvirkari til að draga úr mis-
skiptingu í samfélaginu. Gylfi
gefur því til kynna að slík lækk-
un geti verið skilvirk leið.
Hið rétta er að Alþjóðagjald-
eyrissjóðurinn, OECD og fyrr-
verandi ríkisskattstjóri hafa
bent á að lægri virðisaukaskatt-
ur á nauðsynjavörur sé óskilvirk
leið til tekjujöfnunar. Það er því
villandi að gefa til kynna að sú
leið geti verið skilvirk.
Ef heildaráhrif áformaðra
breytinga á neyslusköttum á ólíka
tekjuhópa eru skoðuð kemur í ljós
að kaupmáttur allra mun aukast,
enda er skipting útgjalda á milli
hærra og lægra þreps virðisauka-
skatts svipuð eftir tekjuhópum.
Þar sem þeir tekjulægstu verja
hærra hlutfalli ráðstöfunartekna
sinna í neyslu eru áhrifin jákvæð-
ust fyrir þann hóp.
Eini þjóðfélagshópurinn sem
ver hærra hlutfalli útgjalda í mat-
væli en aðrir eru barnafjölskyld-
ur. Í nýju fjárlagafrumvarpi er
því gert ráð fyrir hækkun barna-
bóta sem vegur rúmlega upp þá
útgjaldahækkun sem barnafjöl-
skyldur verða fyrir. Áhrifin á
þann þjóðfélagshóp eru því einn-
ig jákvæð.
Fyrirliggjandi breytingar
á neyslusköttum fela því í sér
skattalækkun sem eykur kaup-
mátt allra tekjuhópa og dregur
á sama tíma úr ójöfnuði í samfé-
laginu. Það er ofar skilningi und-
irritaðs hvernig fræðimenn líkt
og Gylfi Magnússon geta fengið
út allt aðra niðurstöðu. Ein mögu-
leg skýring er að Gylfi hafi látið
ginnast af orðræðu stjórnmál-
anna og sett fræðin til hliðar í
þetta skipið.
➜ Fyrirliggjandi
breytingar á neyslu-
sköttum fela því í sér
skattalækkun sem
eykur kaupmátt allra
tekjuhópa og dregur á
sama tíma úr ójöfn-
uði í samfélaginu.
Það er ofar skilningi
undirritaðs hvernig
fræðimenn líkt og
Gylfi Magnússon geta fengið
út allt aðra niðurstöðu.
➜ Athafnir ASÍ hafa
í nokkurn tíma verið
úr takt við yfi rlýstan
tilgang samtakanna. Á
seinasta áratug, þegar
skattbyrði var í mikl-
um mæli fl utt yfi r á þá
tekjulægri, með þeim
afl eiðingum að sett var
heimsmet í aukningu
ójafnaðar, þá heyrðist lítið frá
samtökunum.
Gylfaginning
FJÁRMÁL
Frosti Ólafsson
framkvæmdastjóri
Viðskiptaráðs
Íslands
ASÍ
KJARAMÁL
Guðmundur Örn
Jónsson
verkfræðingur
Ágæti Steingrím-
ur Ari.
Rammasamn-
i n g u r m i l l i
Sjúkratrygg-
inga Íslands og
sálfræðinga á
að gera börnum
sem glíma við
geðrænan vanda
kleift að fá niður-
greidda sálfræði-
þjónustu hjá sjálf-
stætt starfandi sálfræðingum. Í
umræðu um skort á framboði, tak-
markað þjónustuaðgengi og biðlist-
avanda í geðheilbrigðisþjónustu vil
ég sjá þennan samning betur nýttan
til handa börnum sem þurfa á sál-
fræðiþjónustu að halda. Sem stend-
ur nýtist hann að mjög takmörkuðu
leyti þar sem aðeins fimm sálfræð-
ingar á landinu eru á samningi. Af
þessu leiðir að fá börn njóta þjón-
ustunnar. Gera þarf verulega brag-
arbót á rammasamningi þannig að
fleiri sálfræðingar fáist til aðildar
að honum og hægt verði að líta á
niðurgreidda sálfræðiþjónustu sem
gildandi meðferðarkost í geðheil-
brigðisþjónustu við börn.
Einhliða ákvarðanir
Rammasamningur tók gildi 1. janú-
ar 2008. Frá upphafi samnings hafa
Sjúkratryggingar einhliða ákveðið
nánar um framlengingar og gjald-
skrárhækkanir án nokkurs sam-
ráðs við sálfræðinga. Útkoman er
lág gjaldskrá sem gerir að verk-
um að aðeins fimm sálfræðingar
á landinu eru með aðild að samn-
ingi. Algengt viðtalsgjald hjá sjálf-
stætt starfandi sálfræðingum sem
starfa með börnum mun vera um
það bil 40% hærra en sálfræðivið-
tal í rammasamningi. Þá er gjald-
skrá Sjúkratrygginga fyrir viðtal
hjá barnageðlækni um 90% hærri
en sálfræðiviðtal í rammasamningi.
Sálfræðingar sem starfa á samningi
þurfa að uppfylla strangar fagleg-
ar kröfur um menntun og reynslu
ásamt því að fara í gegnum sérstakt
umsóknarferli til að fá aðild sam-
þykkta. Það verður því ekki séð að
samræmi sé á milli hæfniskrafna og
þeirra launa sem Sjúkratryggingar
bjóða sálfræðingum.
Ég tók ákvörðun um að sætta
mig tímabundið við lág laun samn-
ingsins þar sem ég tel að það eigi
að vera sjálfsögð mannréttindi í
samfélagi sem okkar, að börn hafi
sömu möguleika á niðurgreiddri
heilbrigðisþjónustu hjá sálfræðingi
og t.d. barnageðlækni eða barna-
lækni, óháð vanda eða sjúkdómi.
Til þess að svo verði, hlýtur að
þurfa að hækka gjaldskrána og fá
þannig fleiri sálfræðinga til starfa
á samning. Ennfremur þarf að opna
betur á aðgengi að þjónustunni og
þá sérstaklega fyrir þau börn sem
hafa ekki möguleika á þjónustu hjá
opinberum stofnunum eins og sál-
fræðiþjónustu skóla, Þroska- og
hegðunarstöð Heilsugæslunnar
(ÞHS), Barna- og unglingageðdeild
(BUGL), Greiningar- og ráðgjafar-
stöð (GRR), og heilsugæslustöðvum.
Fleiri meðferðarkosti
Eins og staðan er í dag hafa aðeins
þau börn möguleika á niðurgreiddri
sálfræðiþjónustu sem hafa farið í
gegnum langa biðlista og þjónustu
á ÞHS, BUGL, GRR eða Heilbrigðis-
stofnun Suðurlands. Ég fæ ekki séð
gagnsemi þess að nýta rammasamn-
inginn til þess að veita viðbótar-
meðferð fyrir hóp barna sem þegar
hefur fengið þverfaglega meðferð á
meðan ákveðinn hópur barna á mjög
erfitt með að komast að í opinberri
geðheilbrigðisþjónustu. Opinbera
kerfið er fyrir löngu sprungið og
tala biðlistarnir þar sínu máli.
Það verður að ráða bót á þessum
vanda og bjóða fleiri meðferðarkosti
eins og niðurgreidda sálfræðiþjón-
ustu hjá sjálfstætt starfandi sál-
fræðingum. Aðgengið á að vera það
sama og aðgengi að barna- og barna-
geðlæknum, börnin okkar eiga rétt
á því. Eðlilegast væri að heilsu-
gæslur, barna- og barnageðlæknar
og sérfræðiþjónusta skóla gætu til
viðbótar við fyrrgreindar stofnan-
ir vísað börnum í niðurgreidda sál-
fræðiþjónustu.
Ég vil fara þess formlega á leit
við Sjúkratryggingar Íslands að
rammasamningur verði tekinn til
gagngerðrar endurskoðunar og
að þegar í stað hefjist samninga-
vinna við Sálfræðingafélag Íslands.
Grundvallaratriði eru að hækka
gjaldskrá og opna á aðgengi svo
sem tilvísanir frá áðurnefndum
aðilum. Fyrst þá fer rammasamn-
ingur um niðurgreidda sálfræði-
þjónustu fyrir börn að nýtast fleiri
börnum og skila sér í bættri líðan
og geðheilsu þessa mikilvægustu
og viðkvæmustu þegna samfélags
okkar.
➜Það verður að ráða bót
á þessum vanda og bjóða
fl eiri meðferðarkosti eins
og niðurgreidda sálfræði-
þjónustu hjá sjálfstætt
starfandi sálfræðingum.
Opið bréf til forstjóra
Sjúkratrygginga
HEILBRIGÐIS-
MÁL
Íris Stefánsdóttir
sálfræðingur