Ægir - 01.09.2009, Side 19

19
S A G A N
Stórbruni varð í Vestmanna-
eyjum á dögunum þegar hús
Lifrarbræðslu Vestmannaeyja
urðu eldinum að bráð. Sagan
að baki þessum húsum er
löng, eða allt aftur til ársins
1932 þegar fyrirtækið var
stofnað.
Í samantekt sem Arnar Sig-
urmundsson gerði á sínum
tíma segir að aðdragandinn
að stofnun Lifrarsamlags Vest-
mannaeyja megi rekja til um-
ræðna um nauðsyn þess að
koma upp sameiginlegri lifr-
arbræðslu í Eyjum í stað þess
að lifur væri brædd í lifrar-
bræðsluskúrum í eigu útvegs-
manna. Hafði staðið yfir deila
milli heilbrigðisyfirvalda og
eigenda lifrarbræðsluskúra
um staðsetningu þeirra og
mengun frá þeim. En þeir
voru staðsettir nálægt hafnar-
svæðinu og í nálægð íbúðar-
húsa neðst í bænum. Höfðu
komið fram hugmyndir um
flutning á bræðsluskúrunum
vestur í hraun fyrir sunnan
Torfmýrina.

Fyrirmyndir í Noregi og
Danmörku
Um þetta leyti komst fiski-
mjölsverksmiðjan Hekla hf. í
eigu Útvegsbankans, jafnframt
kom fram að hjá frændum
okkar Norðmönnum væru
lifrarbræðslur í sjávarplássum
staðsettar í sumum tilvikum í
miðjum bæ, án þess að
mengun væri til staðar. Varð
úr að menn kynntu sér þessar
norsku bræðslustöðvar nánar
og sigldi einn af helstu for-
göngumönnum sameiginlegr-
ar lifrarbræðslu í Vestmanna-
eyjum, Hjálmur Konráðsson,
til Noregs og Danmerkur í
þessu sambandi.
Í framhaldi af tillöguflutn-
ingi í bæjarstjórn og jákvæð-
um undirtektum bankastjóra
Útvegsbankans, þeirra Har-
aldar Viggós Björnssonar og
Helga Guðmundssonar, var
ákveðið að boða til fundar.
Fara nú hlutir að snúast hrað-
ar og á fundi í Útvegsbænda-
félagi Vestmannaeyja 4.
desember 1932 var tekið til
athugunar hvort tiltækilegt
þætti að koma á fót lifrarsam-
lagi fyrir Vestmannaeyjar.
Hafði Útvegsbanki Íslands hf.
boðist til þess að láta breyta
byggingu fiskimjölsverksmiðj-
unnar Heklu í bræðslustöð
með nýtísku vélum, ef menn
vildu ráðst í stofnun sameig-
inlegrar lifrarbræðslu. Tilboð
bankans var bundið því skil-
yrði að um semdist um verð
og greiðsluskilmála slíkrar
bræðslustöðvar. Á fundinum
var kosin 5 manna nefnd til
þess að athuga möguleika til
stofnunar samlags.

Stofnfundur Lifrarsamlags
Vestmannaeyja
Að þessum undirbúningi
loknum kvaddi nefndin þann
7. desember 1932 til stofn-
fundar lifrarsamlags í Vest-
mannaeyjum. Var fundurinn
haldinn í Goodtemplarahús-
inu við Vestmannabraut.
Fundinn setti Jóhann Þ. Jós-
efsson alþm., en hann var
forsvarsmaður undirbúnings-
nefndarinnar. Á fundinn
mættu yfir 70 útgerðarmenn
auk bankastjóra Útvegsbank-
ans í Reykjavík, Helga Guð-
mundssonar og bankastjórans
í Eyjum, Haraldar Viggós
Björnssonar. Þá mættu einnig
Ásgeir Þorsteinsson verkfræð-
ingur og B. P. Kalman mála-
flutningsmaður. Kynnt voru
drög að kaupsamningi milli
bankans og væntanlegs sam-
lags um kaup á Heklu, útbú-
inni sem fullkominnni
bræðslustöð. Þá var lagt fram
á fundinum tillaga að lögum
fyrir Lifrarsamlag Vestmanna-
eyja. Nokkrar umræður urðu
á fundinum um kaupin á
bræðslustöðinni og lög sam-
lagsins. Voru fundarmenn
mjög áhugasamir að stofna
sameiginlega bræðslu og
kaupa eignir Heklu af bank-
anum. Í lok fundarins voru
lög Lifrarsamlagsins sam-
þykkt, en áður hafði verið
samþykkt með atkvæðum 72
útvegsmanna að stofna Lifrar-
samlag Vestmannaeyja og fela
væntanlegri stjórn að semja
við Útvegsbankann á grund-
velli fyrirliggjandi kaupsamn-
ings. Í lok fundarins var kosin
fyrsta stjórn samlagsins og
hlutu þessir kosningu í aðal-
stjórn sem í eiga sæti 3 menn:
Formaður Jóhann Þ. Jósefsson
alþm., Ólafur Auðunsson
útgm. Þinghól og Hjálmur
Konráðsson kaupfélagsstjóri í
Kf. Bjarma. Í varastjórn vorur
kosnir Pétur Andersen útgm.
Sólbakka og Guðmundur Ein-
arsson útgm. Viðey. Endur-
skoðendur vorur kjörnir
Bjarni Jónsson Svalbaði og
Sigurður Ólason Þrúðvangi.
Til að annast bókhald og út-
borganir réð stjórnin Bjarna
Jónsson frá Svalbarði.
Þar með hófst löng saga
Lifrarsamlags Vestmannaeyja.
Hús Lifrarsamlags Vestmannaeyja urðu
eldinum að bráð:
Merk saga
að baki
Hafist var handa við að rífa þak þegar eldurinn hafði verið slökktur.
Mikill eldur var í húsinu og skemmdir miklar, eins og sjá má á myndum Óskars P. Friðrikssonar.